انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 20 3 2025 08 23 A Sociological Analysis of the Fourth Wave of Democratization in Iran: The Reformist Era and the Principalist Era (1997–2013) تحلیل جامعه شناختی موج چهارم دموکراتیزاسیون در ایران؛ دوره اصلاح طلبان و اصولگرایان(1392ـ1376) ‏ 87 124 549 10.22034/ipsa.2025.549 FA ایرج زارعی دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دپارتمان علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران 0000-0001-7262-5622 سید مصطفی ابطحی استادیار، گروه علوم سیاسی، دپارتمان علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-1607-6305 مجید توسلی رکن آبادی دانشیار، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دپارتمان علوم سیاسی و روابط بین المللل،واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی.تهران ایران 0000-0002-7746-364X Journal Article 2025 06 13 This research posits that Iran's fourth wave of democratization, during the Principalist era, faltered and reverted to authoritarianism, continuing a historical pattern. Framed by a critical rationality approach, the study's central question is: "Why did this fourth wave halt during its transition phase and revert?"<br><br>Employing Actor-Centered Theories of Transition, a theoretical framework was constructed and hypotheses were deduced. These were then evaluated against empirical evidence within its historical context. The methodology is comparative historical, using the Reformist and Principalist eras as cases. These were interpreted through narrative analysis and causally explained via conjuncture analysis, which requires at least two cases. Data collection was documentary and library-based.<br><br>Causal analysis identifies two conjunctural factors for reversion: the condition of elites and the existence of a crisis. Democratization halted under ideologically cohesive elites and reverted due to a lack of an institutionalized party system and low democratic legitimacy. While these findings confirm the hypotheses from the theoretical framework, they also reveal that the role of the crisis contradicted the framework's initial expectations. در تاریخ معاصر ایران؛پیش از این از سه موجِ استقرار دموکراسی یاد شده،که هر سه مجددا ‏به ‏اقتدارگرایی بازگشت داشته ‏است.مدعای پژوهش این است،در ‏موج چهارم نیز؛گذارِ دموکراتیک در دوره اصولگرایان ‏پرابلماتیک شده و به ‏‏اقتدارگرایی بازگشت داشته است.در چارچوبِ رویکردِ عقلانیتِ انتقادی حاکم بر پژوهش،پس از تبیین این مشکل در ‏فرآیندِگذاردمکراتیک‏«پرسش» پژوهش این است«چرا موج چهارم دموکراتیزاسیون در ایران،در مرحله گذار ‏دموکراتیک؛متوقف و به ‏اقتدارگرایی بازگشته است؟»‏در مقامِ پاسخ به پرسش،با ‏رجحان«تئوری های ‏کنشگرای گذار»ابتدا ‏دستگاه نظری صورت بندی و فرضیه ها از دستگاه نظری ‏استنتاج شد.سپس در بستر تاریخی؛چگونگی رخداد،تبین و ‏دستگاه نظری و فرضیه ها بر اساس یافته های تجربی، داوریِ شده است.‏<br>نوع پژوهش؛تاریخی تطبیقی و مورد محور است.مورد های مطالعه شده،تفسیر تاریخی و تبیین علّی شده ‏است.در تفسیر از ‏تکنیک تحلیل ‏روایتی و در تبیین علّی از تکنیک تحلیل همایندی استفاده شده ‏است.روش همایندی مستلزم مطالعه روش ‏مند حداقل دو مورد است موردهای ما دوره اصلاح طلبان و دوره اصولگرایان است.اگرچه از برخی از جنبه ها پژوهش ‏هایی صورت گرفته است.شیوه پژوهش(گردآوری داده ها) اسنادی و کتابخانه ای است.‏<br>تحلیلِ علّی یافته ها حاکی است که دو مؤلفه؛وضعیت نخبگان و وجود بحران؛با رخدادِ بازگشت به اقتدارگرایی در دوره ‏اصولگرایان،هم آیند است و فرآیند دموکراتیزاسیون؛پس از ‏استیلای نخبگان یکپارچه ایدئولوژیک،متوقف شده و در ‏نبودِ نظام حزبی نهادمند و عدمِ مشروعیت بالای ‏دموکراسی،به ‏اقتدارگرایی بازگشته است.این یافته ها؛تبیّینِ استنتاج شده از ‏دستگاه نظری پژوهش و فرضیه ها را تائید می کند،اما نشان می دهد،کارکرد بحران در فرایند گذار،خلاف انتظار طرح ‏شده در دستگاه نظری است.‏‏ http://www.ipsajournal.ir/article_549_ccb1d45fb76f7c5a0bf619f979c6cf36.pdf