انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Nativism as the Iranian Version of Counter-Enlightenment: The Comparative Analysis of the Identity-Minded Intellectuals` Reaction to the Pahlavi`s Quasi-Modernism بومی‌گرایی به‌مثابه نسخه‌ی ایرانیِ «ضدروشنگری»: تحلیل تطبیقیِ واکنش روشنفکران هویت‌گرا به شبه‌مدرنیسم پهلوی 570 10.22034/ipsa.2026.570 FA نیما اسدی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0009-0002-9685-095X محسن عباس زاده مرزبالی استادیار علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0002-5909-6399 محمدتقی قزلسفلی استاد علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0003-1090-1550 Journal Article 2026 05 03 What choices have we Iranians faced in recent decades, and what were those who presented us with these choices thinking? On one side lies a form of pure idealism—a mental state in which one is ready to sacrifice many things for principles and beliefs. On the opposite side is rationalism, characterized by a science-oriented life and the prioritization of individualism, solidified through modernity, the Enlightenment, the Industrial Revolution, and the French Revolution. This thesis aims to answer the question: What is the relationship between the discourse of nativism among intellectuals of the Second Pahlavi era and the discourse of anti-Enlightenment? The research hypothesis suggests that the nativist discourse of intellectuals during the Second Pahlavi era, due to its romanticism, anti-rationalism, and emphasis on authenticity, aligns with the broader framework of the anti-Enlightenment discourse and can be correlated with it. This study employs Isaiah Berlin’s concept of “anti-Enlightenment” as its theoretical framework to examine the nativist discourse of intellectuals during the Second Pahlavi era based on its characteristics. It seeks to evaluate Fardid’s thought regarding authenticity, Jalal Al-e Ahmad’s ideas concerning national and ethnic identity, and Shariati’s central discourse of “return to the self” in relation to the main components of the anti-Enlightenment discourse. The research method is descriptive-analytical<br><br> مای ایرانی در دهه‌های اخیر در معرض چه انتخاب‌هایی قرار داشته‌ایم؟ در یک سو، نوعی ایده‌آلیسم بومی قرار دارد که بر استمرار اصول و اعتقادات سنتی به‌رغم ناهمخوانی‌ها با عناصر نظم غالب عصر تجدد راسخ است و در نقطه مقابل، نوعی عقل‌گراییِ متجددانه که با زیستن تحت علم‌محوری و فردباوریِ منتهی به فلسفه روشنگری، انقلاب صنعتی و انقلاب‌های دموکراسی‌خواهانه قوام یافته است. نحوه رویارویی ایرانیان معاصر با تجدد در قالب شبه‌مدرنیسم آمرانه‌ی پهلوی منجر به فربه‌شدنِ مسیر اول نزد روشنفکران عصر پهلوی دوم گردید و، به تبع آن، بر اندیشه و کردار عصر جمهوری اسلامی تاثیر نهاد. در این خصوص، تمرکز پژوهش حاضر بر پاسخگویی به این سوال است که چه نسبتی میان گفتمان بومی‌گرایی روشنفکران عصر پهلوی دوم و گفتمان ضدروشنگری می‌توان برقرار کرد؟ فرضیه این است که گفتمان بومی‌گرایی روشنفکران عصر پهلوی دوم به‌دلیل وجود نوعی رمانتیسیسم، ضدعقل‌گرایی و اصالت‌محوری، با صورت‌بندیِ بازگشت به گذشته، در تشابه با اضلاع کلان گفتمان ضدروشنگری می‌باشد. در این راستا، پژوهش حاضر شاخصه‌های جریان «ضدروشنگری» در اندیشه آیزیا برلین را به عنوان چارچوب نظری به‌کار می‌گیرد تا این تطابق را با تمرکز بر اندیشه‌های احمد فردید، جلال آل‌احمد، و علی شریعتی برجسته سازد. پژوهش حاضر به روش مقایسه‌ای به بررسی توصیفی-تحلیلی داده‌های برآمده از منابع کتابخانه‌ای می‌پردازد.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Digital Media and the Transformation of Electoral Governance Patterns: A Case Study of the Fourteenth Presidential Election in Iran رسانه‌های دیجیتال و تحول الگوهای حکمرانی انتخاباتی: مطالعه موردی چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران 573 10.22034/ipsa.2026.573 FA بهروز اسکندرنیا دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی(گرایش جامعه شناسی سیاسی)،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران. 0009-0002-4389-7009 محمد توحیدفام استاد گروه علوم سیاسی،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران. 0000-0002-0775-7482 سعید اسلامی دانشیار گروه علوم سیاسی،واحدچالوس ،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران. 0000-0002-2483-9762 Journal Article 2026 05 31 Purpose: The expansion of information and communication technologies (ICTs) has transformed political communication and electoral governance. Iran's Fourteenth Presidential Election, held following an early election, marked a turning point in the use of digital media for election campaigns, candidate–citizen interaction, public opinion formation, and information dissemination. This study examines the role of digital media in transforming electoral governance through a case study of this election.<br><br>Methodology: This applied qualitative study employs the case study method. Data were collected from official electoral documents, legal and regulatory sources, reports of responsible institutions, and relevant academic literature. The data were analyzed using thematic analysis. The theoretical framework is based on the theories of the Network Society, Network Governance, the Hybrid Media System, and the Public Sphere.<br><br>Findings: Digital media have facilitated a gradual shift in Iran's electoral governance from a centralized model to a more networked and participatory one by accelerating information flows, expanding interaction among candidates, electoral institutions, and citizens, enhancing political participation and transparency, and strengthening the digital public sphere. However, misinformation, competing narratives, political polarization, and regulatory challenges remain significant consequences of this transformation.<br><br>Originality and Conclusion: The study proposes an integrated framework for analyzing electoral governance and comparatively examines Iran's 2017, 2021, and 2024 presidential elections. The findings indicate that effective use of digital media, supported by media literacy, transparency, and appropriate policymaking, can improve electoral governance and strengthen public trust in electoral processes. هدف: گسترش فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات، الگوهای ارتباطات سیاسی و حکمرانی انتخاباتی را دگرگون ساخته است. انتخابات چهاردهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران، که در پی انتخابات زودهنگام برگزار شد، نقطه عطفی در بهره‌گیری از رسانه‌های دیجیتال برای تبلیغات انتخاباتی، تعامل نامزدها با شهروندان، شکل‌دهی به افکار عمومی و گردش اطلاعات به شمار می‌رود. هدف این پژوهش، تبیین نقش رسانه‌های دیجیتال در تحول الگوهای حکمرانی انتخاباتی با مطالعه موردی این انتخابات است.<br><br>روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی، با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی انجام شده است. داده‌ها از اسناد و گزارش‌های رسمی، قوانین، گزارش نهادهای مسئول و منابع علمی گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه‌های جامعه شبکه‌ای، حکمرانی شبکه‌ای، نظام رسانه‌ای ترکیبی و حوزه عمومی استوار است.<br><br>یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد رسانه‌های دیجیتال با تسریع گردش اطلاعات، گسترش تعامل میان نامزدها، نهادهای انتخاباتی و شهروندان، تقویت مشارکت سیاسی، افزایش شفافیت و شکل‌گیری فضای عمومی دیجیتال، زمینه گذار تدریجی حکمرانی انتخاباتی ایران از الگوی متمرکز به الگوی شبکه‌ای و مشارکت‌محور را فراهم کرده‌اند. در مقابل، انتشار اطلاعات نادرست، رقابت روایت‌ها، قطبی‌شدن فضای سیاسی و چالش‌های تنظیم‌گری از مهم‌ترین پیامدهای این تحول هستند.<br><br>نوآوری و نتیجه‌گیری: نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی تلفیقی برای تحلیل حکمرانی انتخاباتی و بررسی تطبیقی انتخابات‌های ۱۳۹۶، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ است. نتایج نشان می‌دهد بهره‌گیری هدفمند از رسانه‌های دیجیتال، همراه با تقویت سواد رسانه‌ای، شفافیت و سیاست‌گذاری مناسب، می‌تواند کیفیت حکمرانی انتخاباتی و اعتماد عمومی به فرایندهای انتخاباتی را ارتقا دهد.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Sociological Analysis of Electoral Participation in Iran: From the Reversal of Modernization Theories to Conscious Abstention تحلیل جامعه شناختی مشارکت انتخاباتی در ایران: از وارونگی نظریه‌های نوسازی تا خودداری آگاهانه 572 10.22034/ipsa.2026.572 FA سید صالح ایرانی پور گروه آموزشی جامعه شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه افشار کبیری گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه، ایران 0009-0002-9442-130X جواد جهانگیرزاده گروه آموزشی جامعه شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه 0009-0006-9051-2254 Journal Article 2026 05 31 This study deals with the sociological analysis of electoral participation in the elections during the period 2015 to 2023. Electoral participation in Iran has had a decreasing and uneven trend over the last three decades; in such a way that the more developed provinces (Tehran, Alborz, Qom) show the lowest participation rates and the less developed provinces (Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, South Khorasan) show the highest participation rates. This pattern is in complete contradiction with the predictions of the classical modernization theory (Lerner, 1964; Bell, 1973), which considered the increase in urbanization, literacy, industrialization, and media influence to be the cause of increased political participation. The present study uses a quantitative comparative method (variable-based) and official secondary data from 31 Iranian provinces in three parliamentary elections (2015, 2019, 2023) to empirically test this paradox. The findings using Pearson correlation coefficient and multivariate regression show that: There is a negative and significant relationship between urbanization rate, literacy rate, internet penetration, industrialization, and media consumption rate with electoral participation. The multivariate regression model shows that these five variables explain 58.5% of the variance in electoral participation in total. To interpret this “inversion” of the modernization theory, the theoretical framework of “conscious abstention from participation” and the theory of “culture industry” are cited. The result is that in the political context of Iran (as an electoral political system), the increase in socio-economic development indicators has not only led to the expansion of electoral participation, but also to “critical awareness” and, “political indifference” . این پژوهش به تحلیل جامعه شناختی مشارکت انتخاباتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی در دوره زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ می‌پردازد. مشارکت انتخاباتی در ایران طی سه دهه‌ی اخیر روندی کاهشی و ناموزون داشته است؛ به‌گونه‌ای که استان‌های توسعه‌یافته‌تر (تهران، البرز، قم) کم‌ترین نرخ مشارکت و استان‌های کمترتوسعه‌یافته (کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی) بیشترین نرخ مشارکت را نشان می‌دهند. این الگو در تضاد کامل با پیش‌بینی‌های نظریه‌ی کلاسیک نوسازی (لرنر، ۱۹۶۴؛ بل، ۱۹۷۳) قرار دارد که افزایش شهرنشینی، سواد، صنعتی‌شدن و نفوذ رسانه را موجِب افزایش مشارکت سیاسی می‌دانستند. پژوهش حاضر با روش تطبیقی کمی (متغیرمحور) و با استفاده از داده‌های ثانویه‌ی رسمی مربوط به ۳۱ استان ایران در سه دوره‌ی انتخابات مجلس (۱۳۹۴، ۱۳۹۸، ۱۴۰۲) به آزمون تجربی این پارادوکس می‌پردازد. یافته‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره نشان می‌دهند که: میان میزان شهرنشینی، نرخ با سوادی، نفوذ اینترنت، صنعتی شدن و میزان مصرف رسانه‌ای با مشارکت انتخاباتی رابطه‌ی منفی و معنادار وجود دارد. مدل رگرسیونی چندمتغیره نشان می‌دهد که این پنج متغیر در مجموع 5/58 درصد از واریانس مشارکت انتخاباتی را تبیین می‌کنند. برای تفسیر این «وارونه‌گرایی» نظریه‌ هایی نوسازی، به چارچوب نظری «خودداری آگاهانه از مشارکت» و نظریه‌ی «صنعت فرهنگ» استناد شده است. نتیجه آنکه در بستر سیاسی ایران به‌مثابه یک نظام سیاسی انتخاباتی، افزایش شاخص‌های توسعه‌ی اقتصادی–اجتماعی نه تنها به گسترش مشارکت انتخاباتی نینجامیده، بلکه به «آگاهی انتقادی» و«خودداری آگاهانه از مشارکت سیاسی»، «بی تفاوتی سیاسی» و نهایتاً «بیگانگی سیاسی» انجامیده است.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Analyzing the Dual Role of Political Parties in the Hybrid Power Structure Case Study: The Islamic Republic Party from Establishment to Dissolution تحلیل نقش دوگانه احزاب سیاسی در ساختار قدرت هیبریدی مطالعه موردی: حزب جمهوری اسلامی از تاسیس تا انحلال 567 10.22034/ipsa.2026.567 FA مسلم خسروی زارگز عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند وحید سینائی عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد سید حسین اطهری عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0001-7332-4848 احمد محقر عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2026 05 14 In hybrid power structures, political parties play a complex and dual role that stems from the multilayered and contradictory nature of these regimes. On the one hand, parties function as participatory institutions engaged in electoral processes and power distribution; on the other, they are shaped by unelected institutions and dominant authorities, serving to reproduce the system and reinforce its hybrid character. This dual function plays a critical role in the weakening, delegitimization, and eventual instability of political parties within such systems.<br>The Islamic Republican Party (IRP), established in the aftermath of the Islamic Revolution, represents a clear example of a dominant party with a dual role in the Islamic Republic of Iran. Following the establishment of the new regime, the IRP simultaneously worked to consolidate the political system and strengthen its own position as the dominant party. Through control of key institutions, elimination of opposition groups, and alliances with ideologically aligned political forces, the party played a central role in solidifying the power structure of the Islamic Republic. However, structural constraints, a narrowing political space, and concerns over internal divisions among regime supporters and party factions eventually led to the suspension of the party’s activities and its formal dissolution. چکیده<br>در ساختار قدرت هیبریدی، احزاب سیاسی نقشی پیچیده و دوگانه ای ایفا می‌کنند که به ویژگی‌های ساختاری و چندلایه این نوع نظام‌ها بازمی‌گردد. از یک سو، احزاب به‌عنوان نهادهای مشارکتی در فرآیندهای انتخاباتی و توزیع قدرت حضور می یابند و از سوی دیگر، تحت تأثیر نهادهای غیرمنتخب و قدرت‌ حاکم در خدمت بازتولید این نظام ها و تقویت ماهیت دوگانه آنها قرار می گیرند. این کارکردهای دوگانه نقش تعیین‌کننده در تضعیف، بی اعتباری و ناپایداری آن‌ها دارد. حزب جمهوری اسلامی، که پس از پیروزی انقلاب اسلامی تأسیس شد، نمونه‌ای از یک حزب مسلط با نقش دوگانه در نظام جمهوری اسلامی است. این حزب پس از تأسیس جمهوری اسلامی هم‌زمان به تثبیت جایگاه نظام سیاسی و تقویت موقعیت خود به‌عنوان حزب مسلط پرداخت و با کنترل نهادهای کلیدی، کمک به حذف گروه های مخالف و ائتلاف با گروه‌های سیاسی هم‌سو، نقش محوری در تثبیت ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایفا کرد. با این وجود، محدودیت‌های ساختاری، تنگ‌تر شدن فضای سیاسی و نگرانی از بروز اختلاف میان هواداران نظام و جناح های حزب، به توقف فعالیت و سرانجام انحلال آن منجر شد.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 History in the Service of Ideology: The Theory of "Return to Origins" and "Historical Determinism" in Anti-Modernist Discourse تاریخ در خدمت ایدئولوژی: تئوری «بازگشت به اصل» و «تقدیرگرایی تاریخی» در گفتمان ضدمدرنیته 568 10.22034/ipsa.2026.568 FA سید مهدی ساداتی نژاد هیات علمی دانشگاه تهران 0000-0002-4802-0735 محمدرضا صالحی وثیق دانشجو دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، تهران، ایران. 0000-0002-1157-6326 Journal Article 2026 05 18 This study aimed to analyze the ideological function of historiography in anti-modernist discourse by examining how the theories of "return to origins" and "historical determinism" operate in the thought of Sayyid Qutb and Fardid within Karl Löwith's theoretical framework. The central research question addressed how these two thinkers redefined history not merely as a philosophy of history, but as a method for understanding reality and directing political-ideological action. The research adopted a qualitative approach within an interpretive-critical methodological horizon, drawing on Löwith's theory of "eschatological secularization" to explore the mechanisms of producing the "eschatological-restorationist subject" and the transformation of history into a path between submission to modern sovereignty or rebellion against it. The findings revealed that Fardid, through his conceptualization of "Occidentosis" (Gharbzadegi) as "historical affliction," and Qutb, through his radical redefinition of "Jahiliyyah" as a trans-historical condition, reproduced the same modern eschatological structure in reverse, thereby creating an "inverted historical determinism." This process resulted in the production of a "revolutionary-conservative subject" who perceived history as the battleground of an existential struggle between authenticity and deviation, pursuing both a return to the golden past and fundamental transformation of the future through "conservative revolution." The study's most significant theoretical contribution was the discovery that anti-modernist discourse represented not the negation of history, but its appropriation by a "rival theology" that transformed history from an instrument of knowledge into a tool for producing political legitimacy and ideological mobilization, while constraining pluralist thinking through absolute dichotomizations. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کارکرد ایدئولوژیک تاریخ‌نگاری در گفتمان ضدمدرنیته، نحوه عملکرد تئوری «بازگشت به اصل» و «تقدیرگرایی تاریخی» در اندیشه سیدقطب و فردید را در چارچوب نظری کارل لووِیت بررسی کرد. مسئله اصلی پژوهش این بود که چگونه این دو متفکر تاریخ را نه صرفاً به مثابه یک فلسفه تاریخی، بلکه به عنوان روشی برای فهم واقعیت و جهت‌دهی به عمل سیاسی-ایدئولوژیک بازتعریف کردند. رویکرد پژوهش کیفی و در افق روش‌شناسی تفسیری-انتقادی بود که بر اساس نظریه «سکولاریزاسیون آخرالزمانی» لووِیت، مکانیسم‌های تولید «سوژه آخرالزمانی-بازگشتی» و تبدیل تاریخ به مسیری بین تسلیم در برابر حاکمیت مدرن یا شورش علیه آن را کاوش کرد. یافته‌های پژوهش آشکار ساخت که فردید با مفهوم‌پردازی «غرب‌زدگی» به مثابه «حوالت تاریخی» و قطب با بازتعریف رادیکال «جاهلیت» به عنوان وضعیت فراتاریخی، همان ساختار آخرالزمانی مدرن را در جهت معکوس بازتولید کردند و «تقدیرگرایی تاریخی معکوس» ایجاد نمودند. این فرایند منجر به تولید «سوژه انقلابی-محافظه‌کار» شد که تاریخ را بستر مبارزه وجودی میان اصالت و انحراف تلقی کرده و از طریق «انقلاب محافظه‌کارانه» به بازگشت به گذشته طلایی و تغییر بنیادین آینده پرداخت. مهم‌ترین دستاورد نظری پژوهش، کشف این بود که گفتمان ضدمدرنیته نه نفی تاریخ، بلکه تصرف آن توسط «الهیات رقیب» بود که تاریخ را از ابزار شناخت به ابزار تولید مشروعیت سیاسی و بسیج ایدئولوژیک تبدیل کرد و از طریق دوگانه‌سازی‌های مطلق، فضای تفکر پلورالیستی را محدود نمود.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Elite Strategic Culture and Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) Strategic Choice: The Case Study of Mohammed Javad Zarif (2013-2015) فرهنگ استراتژیک نخبه و انتخاب راهبردی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)؛ مورد مطالعه «محمد جواد ظریف» (1394- 1392) 571 10.22034/ipsa.2026.571 FA صدیقه شیخ زاده جوشانی استادیار علوم سیاسی(مسایل ایران)، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0002-9485-153X الیاس شاهی مریدی دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0009-0001-0807-6814 Journal Article 2026 05 12 From the perspective of the “Strategic Culture” Approach, the choices of foreign policy agents are influenced by elements of national and international culture. By accepting this assumption, the present study showed how Mohammad Javad Zarif defended the strategic choice of negotiations and agreements resulting in the JCPOA (2015) against domestic opponents and the 5+1 group by relying on elements of national and international strategic culture. The research method was qualitative and the research population included 207 selected texts with the themes of negotiations and agreements resulting in the JCPOA agreement in the period 2013-2015. The findings showed that Zarif’s strategic culture in the context of nuclear negotiations is a structure with 36 national and international components that he used as a common discursive bridge in the domestic and international space with the aim of advancing negotiations and discussions; a language that is urgently needed by the Iranian diplomatic apparatus today amidst domestic and international tensions. از منظر رویکرد «فرهنگ راهبردی» انتخاب های کارگزاران سیاست خارجی متأثر از عناصر فرهنگ ملی و بین المللی است. پژوهش حاضر با پذیرش این فرض نشان داد، چگونه محمد جواد ظریف با تمسک به عناصر فرهنگ راهبردی ملی و بین المللی از انتخاب راهبردی مذاکرات و توافقات منتج به برجام (1394) در برابر مخالفان داخلی و گروه 5+1 دفاع کرده است. روش پژوهش کیفی و جامعه پژوهش شامل 207 متن گزینش شده با مضامین مذاکرات و توافقات منتج به توافق برجام در بازۀ زمانی 1394-1392 بوده است. یافته ها نشان داد، فرهنگ راهبردی ظریف در بستر مذاکرات هسته ای سازه ای با اجزای 36 گانۀ ملی و بین المللی است که از آن به عنوان یک پل گفتمانی مشترک در فضای داخلی و بین المللی با هدف پیشبرد مذاکرات و گفتگوها بهره گرفته؛ زبانی که امروزه در میانۀ تنش های داخلی و بین المللی نیاز مبرم دستگاه دیپلماسی ایرانی است.

انجمن علوم سیاسی ایران پژوهشنامه علوم سیاسی 1735790X 21 2 2026 05 22 Representation of Identity in Traditional and Modern Political Islam in Contemporary Iran (Case Study: The Component of Nationality in the Thought of Mesbah Yazdi and Abdolkarim Soroush) بازنمایی مؤلفه هویتی «ملیت» در گفتمان‌های اسلام سیاسی سنتی و نوگرا: بررسی تطبیقی اندیشه‌های مصباح یزدی و عبدالکریم سروش 569 10.22034/ipsa.2026.569 FA عباس نجاتی منظری دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی ، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی ،مشهد، ایران 0009-0004-4421-8172 حمید سعیدی جوادی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. 0000-0002-8477-9669 علی اصغر داودی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. 0000-0002-8384-5302 Journal Article 2026 04 25 The concept of identity in contemporary Iran has undergone profound transformations influenced by the intersection of tradition and modernity, and these transformations are represented in various forms within political discourses. this study aims to analyze the representation of identity within the discourses of traditional and reformist political Islam in contemporary Iran, highlighting the differences and points of convergence between these two identity frameworks. The question is: How is the representation of identity formulated in the discourses of traditional and modern political Islam in contemporary Iran? The hypothesis is that the traditional discourse is defined on the basis of authentic traditional Islam, Sharia law, and confrontation with the West, while the modernist discourse, emphasizing religious rationality and critical engagement with modernity, offers a civic and pluralistic redefinition of Islamic identity. The study intends to examine and compare the representation of the identity component of nationality in the thought of Mesbah Yazdi and Abdolkarim Soroush. The findings obtained through a descriptive-comparative method show that the component of nationality in Mesbah Yazdi's thought is represented under the discourse of traditionalism, religion is the most central element of identity in this discourse, and the component of nationality is represented as a weaker element in this discourse and serves to strengthen Islamic identity. In contrast, in Soroush's thought and under the discourse of modern political Islam, while maintaining position of religion, greater emphasis is placed on the importance of Iranian nationality. However, Soroush is trying to create a balance between religious and national identity. مفهوم هویت در ایران معاصر، تحت تأثیر تلاقی سنت و مدرنیته، دستخوش تحولات عمیقی شده و این تحولات در گفتمان‌های سیاسی به اشکال گوناگون بازنمایی می‌شوند. این مطالعه با هدف تحلیل بازنمایی هویت در گفتمان‌های اسلام سیاسی سنتی و نوگرای ایران معاصر انجام شده و تفاوت‌ها و شباهتها میان این دو چارچوب هویتی را برجسته می‌کند. پرسش این است که بازنمایی هویت چگونه در گفتمان‌های اسلام سیاسی سنتی و نوگرای ایران معاصر صورت‌بندی شده است؟ فرضیه این است که گفتمان سنتی بر پایه اسلام اصیل سنتی، شریعت‌گرایی و تقابل با غرب تعریف می‌شود، ولی که گفتمان نوگرا با تأکید بر عقلانیت دینی و تعامل انتقادی با مدرنیته، بازتعریفی مدنی و متکثر از هویت اسلامی ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر قصد دارد بازنمایی مؤلفه ملیت را در اندیشه مصباح یزدی و عبدالکریم سروش به نمایندگی از دو طیف سنتی و نوگرا در اسلام سیاسی مورد بررسی و تطبیق قرار دهد. یافته‌ها که با روش توصیفی-تطبیقی به دست آمده نشان می‌دهد که مؤلفه ملیت در اندیشه مصباح یزدی ذیل گفتمان سنت‌گرایی بازنمایی شده است، دین در این گفتمان محوری‌ترین عنصر هویتی است و مؤلفه ملیت به‌عنوان عناصی کم‌رنگ‌تر در این گفتمان بازنمایی شده و در خدمت تقویت هویت اسلامی است. در مقابل، در اندیشه سروش و ذیل گفتمان اسلام سیاسی نوگرا، ضمن حفظ جایگاه دین به عنوان یک عنصر مهم هویتی، بر اهمیت ملیت ایرانی تأکید بیشتری می‎شود. با این حال، سروش تلاش دارد تعادلی بین هویت دینی و هویت ملی ایجاد کند و بر خلاف مصباح، از تقابل این دو جلوگیری نماید.