Convergences and Divergences in the Political Thought of the Islamic Revolution of Iran and the Muslim Brotherhood of Egypt: A Comparative Analysis of Objectives, Instruments, and Political Strategies

Torab, Sajjad; Taghavi, Seyyed Mohammad Naser; Rashidi, Behrouz

doi:10.22034/ipsa.2026.564

Convergences and Divergences in the Political Thought of the Islamic Revolution of Iran and the Muslim Brotherhood of Egypt: A Comparative Analysis of Objectives, Instruments, and Political Strategies

Document Type : Research Paper

Authors

Sajjad Torab

Seyyed Mohammad Naser Taghavi

Behrouz Rashidi

Department of Political Science, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran

https://doi.org/10.22034/ipsa.2026.564

Abstract

This research provides a comparative analysis of the Islamic Revolution in Iran and the Muslim Brotherhood in Egypt, focusing on their objectives, tools, and strategies for achieving political power. The findings indicate that while both movements share macro-objectives, they exhibit significant differences at the levels of operational goals, tools, and strategies. The Islamic Revolution in Iran formulated its goals in terms of a fundamental transformation of the existing political order and the establishment of a religious government. By relying on religious leadership, mass popular mobilization, socio-religious networks, and revolutionary discourse, it succeeded in seizing political power and transforming it into sustainable institutionalization.In contrast, the Muslim Brotherhood, at least during its initial formation,pursued its Islamic goals not through a revolutionary break from the existing order, but within the framework of a gradual redefinition of the relationship between religion and state, institutional reform, and conditional adaptation to the rules of the modern state. By utilizing party activities, electoral competition, and socio-educational networks, the movement sought to approach power through the accumulation of social capital and gradual influence within formal structures. However, its dependence on political opportunities, pressure from authoritarian structures, and the lack of capacity for institutional stabilization limited its strategy to reformist and participatory activism. Nevertheless, the thought of Sayyid Qutb, which became increasingly radicalized during his time in prison, envisioned, at least at a theoretical level,fundamental changes to political systems, not only in Egypt but globally.

Keywords

Political Thought

Islamic Revolution

Iran

Muslim Brotherhood of Egypt

Similarities

Differences

20.1001.1.1735790.1404.21.1.5.9

ابطحی، سیدمصطفی. (1403)؛ تئوری‌های انقلاب و انقلاب اسلامی: رهیافت چندعلتی فروپاشی سیاسی - اجتماعی رژیم پهلوی، تهران: نشر قومس.

اکبری، علی و حسین‌پور، محمد. (1403)؛ «انقلاب اسلامی و آگاهی‌بخشی در اندیشه و سیره امام خمینی(ره)»، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 14(53)، ۱ تا ۱۸.

تقوی، سید محمد ناصر (1380)؛ «تاثیر انواع مشروعیت در مشارکت سیاسی با نگاهی به مشروعیت حکومت دینی و نظریه های ولایت فقیه»، فصلنامه حکومت اسلامی، 20، 189-208.

تقوی، سید محمد ناصر. (1384)؛ دین و بنیادهای دموکراتیک، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

تقوی، سید محمد ناصر. (1403)؛ «اسلام سیاسی؛ از گفتمان تکفیر تا گفتمان تکثیر (با درنگی بر آراء سید قطب و امام خمینی)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، 19(2)، 47-76.

جنکینز، ریچارد (1381)؛ هویت اجتماعی، ترجمه تورج یاراحمدی، تهران: نشر شیرازه.

حسینی، اعظم‌السادات (1399)؛ انقلاب اسلامی ایران: زمینه‌ها و رخدادها، تهران: نشر کتاب ماه.

خالدی، صالح عبدالفتاح (1403)؛ سید قطب از ولادت تا شهادت. ترجمه جلیل بهرامینیا. تهران: نشر احسان.

خامه یار، عباس (1390)؛ ایران و اخوان المسلمین، عوامل همگرایی و واگرایی، تهران: موسسه مطالعات اندیشه سازان نور.

خمینی، روح‌الله. (1379)؛ صحیفه امام. جلدهای ۶ و ۲۱، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

خمینی، روح‌الله. (1392)؛ ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

درخشه، جلال و نجاتی‌آرانی، محمدرسول (1397)؛ مطالعه تطبیقی الگوی اسلام سیاسی انقلاب اسلامی ایران و اخوان‌المسلمین مصر، فصلنامه مطالعات روابط فرهنگی بین‌الملل، 4(8) ۸۴ تا ۱۱۰.

دلیرپور، پرویز (1390)؛ دورنمای اسلام سیاسی در مصر، ماهنامه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 25(9) 162-175.

دهقانی‌فیروزآبادی، سیدجلال. (1389)؛ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.

رحیمیان، محمد؛ کشاور، عباس و مرشدیزاد، علی (1402)؛ «تحلیل محتوای آثار گفتمان مذهبی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی»، پژوهشنامه علوم سیاسی، 18(3)، 79-120.

شورای نگهبان (31 خرداد 1405)؛ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قابل دسترس در: https://www.shora-gc.ir/fa/news/4707

فرامرزی فرد، محمد جواد. (1403)؛ «نقش جنبشهای اسلامی با رویکرد اخوان المسلمین در روابط منطقهای ایران با ترکیه و عربستان سعودی." فصلنامه پژوهشهای انقلاب اسلامی، 7(28)، 111-143.

فوزی، یحیی. (1404)؛ مفاهیم اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

قاسمی، بهزاد و شهریاری، بهادر (1400)؛ «بررسی تطبیقی عملکرد انقلاب اسلامی ایران و اخوان المسلمین مصر در فرآیند دولت سازی»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، 10(1)، 31-52.

قاسمی، مصطفی؛ بصیری، محمدعلی و یزدانی، عنایت اله (1398)؛ «روابط جمهوری اسلامی با اخوان المسلمین؛ از همسویی استراتژیک تا رقابت ژئوپلیتیک»، فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاست، 9(32)، 35-67.

قرضاوی، یوسف (1394)؛ اخوان المسلمین، هفتاد سال دعوت، تربیت و جهاد. ترجمه عبدالعزیز سلیمی. تهران: نشر احسان.

کاکویی‌دینکی، عیسی (1401)؛ سرمایه فرهنگی و هویت اجتماعی، تهران، نشر به‌اندیش.

کدیور، محسن. (1387)؛ نظریه‌های دولت در فقه شیعه، تهران: نشر نی.

گل‌محمدی، احمد (1386)؛ جهانی‌شدن، فرهنگ و هویت، تهران، نشر نی.

مقصودی، مجتبی؛ افروزی، محمد؛ درویشپور، حجتاله و مطلبی، مسعود (1403)؛ «بررسی نگرش قشر متوسط جامعه به ارزش های انقلاب اسلامی در آغاز دهه پنجم انقلاب»، فصلنامه مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، 2(4)، 17-47.

مقصودی، مجتبی؛ محمدی، معصومه و توحیدفام، محمد (1403)؛ «توسعه سیاسی در ایران بعد از انقلاب اسلامی در پرتو دو گفتمان ایرانی- اسلامی و مدرن»، پژوهشنامه علوم سیاسی، 19(4)، 121-150.

نظری، علی و پیرانی، شهره (1396)؛ نظریه هویت اجتماعی و بازنمایی کنش هویتی داعش، فصلنامه مطالعات ملی، 18(2)، ۷۸ تا ۹۸.

هوارت، دیوید. (1388)؛ روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی‌یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

واعظی، سید محمود. (1391)؛ بحرانهای سیاسی و جنبشهای اجتماعی در خاورمیانه: نظریهها و روندها. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.

سید قطب، إبراهیم حسین الشاذلی. (1412 هـ)؛ فی ظلال القرآن. القاهرة، دار الشروق، ،ط. السابعة عشر.

سید قطب، إبراهیم حسین الشاذلی. (1979)؛ معالمٌ فی الطریق. القاهرة، دارالشروق، ط. السادسة.

مودودی، أبوالأعلی (1967)؛ نظریة الإسلام السیاسیة، دارالفکر، ط. الثالثة، دمشق.

Azoulay, R. (2015). The power of ideas. The influence of Hassan Al-Banna and Sayyid Qutb on the Muslim Brotherhood organization. Przegląd Strategiczny, (8), 171-182.

Eldeeb, A. M. (2023). Ideological Rapprochement of the Islamic Revolution and the Muslim Brotherhood. World politics, (4), 21-31.

Foucault, M. (1962). The Archaeology of Knowledge, Translated by A. Sheridan, London: Routledge.

Glombitza, O. (2022). Islamic Revolutionary Ideology and Its Narratives: The Continued Relevance of the Islamic Republic’s Ideology. Third World Quarterly, 43(5), pp. 1156–1175.

Mabon, S. (2023). The struggle for supremacy in the Middle East: Saudi Arabia and Iran. Cambridge: Cambridge University Press.

Mandaville, P. (2022). Islam and politics (3rd ed.). London: Routledge.

Nsera, H. (2022). Iran and the Muslim Brotherhood: Ideological Similarities and Historical Relations. STRATEGIECS, Amman, 6, 5. https://strategiecs.com/en/analyses/iran-and-the-muslim-brotherhood-ideological-similarities-and-historical-relations.

Sayed, M., 2022, The Muslim Brotherhood: From the Caliphate to the Modern Civic State. Muslim Politics Review, 1(2), 243-259.

Schulze,R., 1994, Geschichte der Islamichen Welt im 20. Jahrhundert, Verl. C.H. Beck, München. Solomon, H., & Tausch, A. (2020). The demise of the Muslim Brotherhood in the Arab World?. Jewish Political Studies Review, 31(1/2), 171-209.

Wagemakers, J., 2022, The Muslim brotherhood: ideology, history, descendants. Amsterdam University Press.

Zawawi, M.; Kholil, A.; Rarasati, I. and Firmansyah, D. (2025). Insights Beyond the Revolution of Iran: A Review of Moral and Philosophical Values in the Political Realm of Imam Ayatollah Khomeini. Fikri: Jurnal Kajian Agama, Sosial dan Budaya, 9(2), pp. 313–327.