انقلاب مشروطه، تجدد و زایش نوگرایی دینی در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

ازآنجاکه بنیان‌های فلسفی تجدد، از نظر ماهوی هیچ‌گونه سازگاری با گفتمان سنت و فلسفة شرقی ندارد، ورود آن همراه با دیگر مظاهر تجدد به سایر جوامع ـ به‌ویژه در کشورهای اسلامی ـ به تضادهای اساسی منجر شده است. این امر در آغاز با استعمار همراه بود. توسعه‌نیافتگی جوامع شرقی نیز به تداوم سلطه‌پذیری و عقب‌ماندگی‌شان انجامید و مقاومت‌هایی از سوی نخبگان و مردمِ این جوامع، به منظور مقابله با این پدیده‌ها صورت گرفت که در نهایت به ایجاد تحولات اساسی و شکل‌گیری نیروهای اجتماعی جدید منجر شد. در ایران به‌ویژه پس از انقلاب مشروطه 1285 ه‍ . ش، درحالی‌که مقابلة جریان روشنفکری برای حل معضلات، از طریق اخذ تمدن جدید بوده، اما بیشترین رویارویی از سوی متفکران دینی صورت گرفت که خود به سه دستة شریعت‌مداران، عدالت‌محوران و جریان نوپای نوگرایی دینی تقسیم می‌شوند. در این مقاله به نحوة شکل‌گیری جریان اخیر یعنی «نوگرایی دینی» و مواجهة آن با تجدد پس از انقلاب مشروطه که سرآغاز پیدایش تضادهای بنیادین و شکاف‌های اجتماعی جدید در ایران است، خواهیم پرداخت که تا به امروز نیز از مسائل اساسی جامعه و نیروهای فکری و سیاسی به شمار می‌روند

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Constitutional Revolution, Modernity and Birth of Religious Modernism in Iran

چکیده [English]

As there are no natural compatibility between philosophical foundations of modernity and the discourse of tradition and oriental philosophy, the entry of modernity to other societies, especially the Islamic countries, has led to fundamental contradictions. Such issue being accompanied with colonialism at the beginning, and non-development of eastern societies later on which resulted in continuation of their subordination and backwardness, was faced with resistance by the elites and people of these societies which led to fundamental evolutions and formation of new social forces. In Iran, especially after the Constitutional Revolution in 1906, we see at least two different kind of encountering with modernity. The intellectuals generally sought to accept the modernity but the religious thinkers usually opposed it. In opposing the modernity, however, the religious thinkers were divided into three groups, namely, the theology-centered, justice- centered and modernist-centered. This article will review the process of the rise of religious modernism and its encountering with the modernity after the Constitutional Revolution that, in its turn, initiated the emergence of fundamental conflicts and new social cleavages in Iran. This still is one of the fundamental issues of the Iranian society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • The Constitutional Revolution
  • Modernity
  • Theology-centered group
  • Justice-centered group
  • Modernist-centered group
  • تاریخ دریافت: 27 اردیبهشت 1387
  • تاریخ بازنگری: 18 آبان 1390
  • تاریخ پذیرش: 15 اردیبهشت 1389