مفاهیم، کارگزاران و سامان سیاسی در شاهنامه‌ی فردوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

فردوسی شاهنامه را با هدف احیای هویت ایرانی و ارائه‌ی سامان سیاسی بدیلی سرود که یادآور مجد و عظمت از دست رفته ی ایران باشد. از این رو لایه‌ی درونی یا هسته‌ی مرکزی شاهنامه، که در نهانگاه، کلیت و جامعیت آن نهفته، متضمن اندیشه‌ی سیاسی فردوسی و توضیح حکومت آرمانی وی بر پایه‌ی عناصر پادشاهیِ ایرانشهری است. سیاست در اندیشه‌ی فردوسی معطوف به تدبیر امر دنیا است اما مبنایی قدسی دارد. مفاهیم اصلی آن عبارتند از: یزدان، فرَه ایزدی، خِرد و داد. کارگزاران سیاست که عمل برگزیدن یک خط مشی و اجرای آن را برعهده دارند شامل شهریار، پهلوان و موبد می شوند. اینان با ابتنای بر آن مفاهیم، در پی تحقق سامان سیاسی آرمانی در ایرانشهر هستند. این سامان با قرار دادن یزدان قادر بر فراز کیهان و اعطای قدرت مطلق به شهریار بر روی زمین و تابانیدن فره ایزدی بر وی شکل می گیرد. امّا شهریار برای آن که بتواند همچو یزدان در کیهان بر خرد و داد حکم براند و دادگری کند باید از مشاوره و رای پهلوانان و موبدان بهره جوید. اگر چنین کند فره در وی مستدام و بر سریر قدرت بماند. اما اگر پند دانندگان نشنود فره از او رخت برمی بندد و از سریر قدرت سقوط می کند. به باور فردوسی بازگشت به این سامان سیاسی چاره‌ی بحران هویت ایرانی و رهایی ایران از استیلای بیگانگان است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Political Concepts, Agents and Order in Ferdowsi's Shahnameh

نویسندگان [English]

  • Vahid Sinaiee
  • Mohammad Khatibie ghoojdi

چکیده [English]

Ferdowsi versified Shahnameh in order to revitalize Iranian identity and provide an alternative political order that preserved the lost Iranian glory. Thus the inner layer or focal point of Shahnameh which lies in its totality and comprehensiveness involves Ferdowsi's political thought and explains his ideal form of government on the basis of Iranshahri royal elements. Politics in Ferdowsi's thought relates to handling the worldliness but it has a divine basis. Its main concepts are as follows: Yazdan (almighty), Farah-e-Izadi (divine charisma), Kherad (reason), and Dad (justice). The political agents who choose a policy and reinforce it, include Shahryar (prince), Pahlevan (hero) and Mubed (clergy). On the basis of those concepts, these people seek to realize an ideal political order in Iranshahr. This order is formed through placing the almighty over the universe and giving the absolute power to the prince on the earth and giving divine charisma on him. But in order to govern according to reason and justice like the almighty, the prince should use the opinions of heroes and clergies. If he does this, his charisma will sustain and he will remain powerful, but if he does not, the charisma will vanish and he will be overthrown. According to Ferdowsi, the solution for Iranian's identity crisis and their emancipation is to return to this political order

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ferdowsi
  • Political Thought
  • Shahnameh
  • concepts
  • agents
  • political order

دوره 9، شماره 2
بهار 1393
صفحه 75-100
  • تاریخ دریافت: 13 بهمن 1391
  • تاریخ بازنگری: 11 آبان 1393
  • تاریخ پذیرش: 18 اسفند 1392