هویت، قدرت و امنیت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: یک چارچوب نظری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

 
بررسی ادبیات نظری موجود در حوزه سیاست خارجی نشان می دهد که اغلب مطالعات انجام شده بر یکی از عوامل هویت، قدرت و یا امنیت در شکل دهی به تصمیمات و رفتارهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده اند. از این رو مقاله حاضر در راستای برطرف کردن خلأهای تحقیقی موجود یک چارچوب نظری جدید را ارائه می دهد. در این چارچوب نظری ادعای اصلی مقاله این است که هر سه عامل هویت، قدرت و امنیت به صورت تعاملی و همبسته نقش تعیین کننده ای در تمامی تصمیمات سیاست خارجی ج.ا.ایران ایفا می کنند اما نوع و نحوه ارتباط آن ها در گذر زمان و موقعیت های مختلف، نتیجه ملاحظات و اولویت هایی است که در تصمیم گیری سیاست خارجی رقم خورده است. مفروض این مقاله این است که هیچ یک از مفاهیم هویت، قدرت و امنیت به تنهایی شکل دهنده سیاست خارجی نیست، بلکه در موقعیت های مختلف هریک از آن ها می تواند منبع و ابزار یا هدف باشد که برخورداری از هر یک از آنها به مثابه ابزار برای رسیدن به دو دیگر به مثابه هدف لازم است. با توجه به ادعا و مفروض فوق این سؤال مطرح می شود که که چگونه عوامل هویت، قدرت و امنیت در شکل دهی به سیاست خارجی ج.ا.ایران در گذر زمان و در موقعیت های مختلف نمود و استمرار یافته اند؟ فرضیه مقاله در پاسخ به این پرسش عبارت است از این که سیاست خارجی ج.ا.ایران برآمده از تعامل دائمی، همزمان و در حال تغییر هویت، قدرت و امنیت است که نوع و نحوه ارتباط و ترتیب اهمیت اثرگذاری آن ها تابع نظام اعتقادی و سیاسی داخلی و موقعیت بین المللی کشور است. در راستای غنای نظری ادبیات موجود تلاش مقاله حاضر بر آن است که چارچوب نظری خود را برای فهم و تبیین سیاست خارجی ج.ا.ایران ارائه دهد.

 
 
 
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identity, Power and Security in Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran: a Theoretical Framework

نویسندگان [English]

  • Ehsaneh Mohammadi 1
  • Amir Mohammad Hajiyousefi 2

چکیده [English]

Most of foreign policy studies in the field of foreign policy of Iran have emphasized one of the factors: identity, power or security in shaping foreign policy decisions and behaviors of the Islamic Republic of Iran. Therefore, the present article provides a new theoretical framework to remove existing research gaps. In this framework, the main claim of this paper is that all three factors - identity, power and security – have interactively a decisive role in all Iran's foreign policy decisions, but the type and manner of their relationship through passing of time and in different situations are the result of the considerations and priorities that have been made in foreign policy decision making. The assumption of this article is that none of the concepts of identity, power and security alone form foreign policy, but in different situations, each one can be a source, tool or purpose. Given the above assertion and assumption, the question of this paper is: how the identity, power and security factors have become and continue to shape Iran's foreign policy in different times and situations? The hypothesis of the paper in answering this question is that: Iran's foreign policy is based on constant, simultaneous, and changing interaction of identity, power and security that the type and manner of their relationship depend on the internal belief and political system and international position of the country.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Republic of Iran
  • Foreign Policy
  • Identity
  • Power
  • Security
-        احتشامی، انوشیروان (1378)، سیاست خارجی ایـران در دوران سـازندگی: اقتصـاد، دفـاع، امنیت، ترجمه ابراهیم متقی و زهره پوسـتین چـی ، تهـران: انتشـارات مرکـز اسـناد انقـلاب اسلامی.

-        ادیب زاده، مجید (1387)، زبان،گفتمانوسیاستخارجی: دیالکتیکبازنماییازغربدرجهان نمادینایرانی. تهران: اختران.

-         ازغندی، علیرضا(1381)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر قومس

-         اسدی، بیژن (1385)، «جایگاه منافع و امنیت ملی در ساختار سیاست خـارجی جمهـوری اسلامی ایران»، فصلنامه رهیافتهای سیاسی و بین المللی، شماره 8..

-         اسمیت ،استیو (1383 )، «رویکردهای واکنش گرا و سازه انگاری در نظریه های روابط بین الملل» در : بیلیس، جان و استیو اسمیت، جهانی شدن سیاست : روابط بین الملل در عصر نـوین؛ زمینـه هـای تـاریخی، نظریـه هـا، ساختارها و فرایندها، ج1، ترجمه ابوالقاسم راه چمنی و همکاران. تهران: مؤسسه ابرار معاصر تهران.

-         افتخاری، اصغر (1382)، "منطقه گرایی نوین و امنیت جمهوری اسلامی ایران"، راهبرد،  بهار،  شماره 27

-         بخشایشی اردستانی، احمد (1375)، اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات آوای نور.

-         برزگر، کیهان (1394)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: بین حوادث یازده سپتامبر 2001 وتحولات عربی 2012، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

-         بشیریه، حسین، (1378)، دولت و جامعة مدنی (‌گفتمان‌های جامعه‌شناسی سیاسی)، ‌قم: انتشارات نقدونظر.

-         بیلگین،پینار (1393)، امنیت منطقه‌ای در خاورمیانه، ترجمه عسگر قهرمان‌پور، تهران: انتشارات موسسه ابرار معاصر.

-         حاجی یوسفی، امیرمحمد(1384)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تحولات منطقهای (2001 1991)، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه.

-         حاجی یوسفی، امیر محمد، سید محمد علی حسینی زاده و احسانه محمدی (1397)، «هویت، قدرت، امنیت؛ جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی»، پذیرفته شده برای چاپ در فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 43، بهار:

-         حجاریان، سعید (1376)، تحول مفهوم امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران، در مجموعه مقالات همایش توسعه وامنیت عمومی، تهران: وزارت کشور، جلد اول.

-         دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1386«ضرورت و الزامات منطقه گرایی در تحقق برتری منطقه ای جمهوری اسلامی ایران»،  نگرش راهبردی ، بهمن ، شماره 87 .

-         دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1393)، چرخه گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از دولت بازرگان تا دولت روحانی، تهران: انتشارات مخاطب.

-         دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1384)؛ تحوّل گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، مؤسسه ایران.

-         دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال،(1388)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.

-         دوئرتی، جیمز و فالتراگراف، رابرت(1372) نظریه های متعارض در روابط بین الملل، ترجمه: علیرضا طیب ـ وحید بزرگی، تهران، نشر قومس.

-         رمضانی، روح االله (1380)، چهارچوبی تحلیلی برای بررسـی سیاسـت خـارجی جمهـوری اسلامی ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.

-         رمضانی، روح الله (1388)، «درک سیاست خارجی»، فصلنامه بین المللی روابط خارجی، سال اول، بهار، شماره 1.

-         رنجبر، مقصود، (1379)، «گفتمان های امنیت ملی درجمهوری اسلامی ایران»، مجله علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع) ، تابستان ، شماره 9.

-         سجادپور، سید محمد کاظم. (1381)، سیاست خارجی ایران: چند گفتار در عرصه های نظری و عملی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه.

-         سجادپور، سید محمدکاظم (1383)، چارچوبهای مفهومی و پژوهشی بـرای مطالعـه سیاسـت خارجی ایران، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل.

-          سریع القلم، محمود (1379)، سیاست خارجی جمهـوری اسـلامی ایـران: بـازبینی نظـری و پارادایم ائتلاف، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

-         سریع القلم، محمود(1388)، «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: قابلیت وامکان تغییر»، فصلنامه بین المللی روابط خارجی، سال اول، بهار، شماره اول.

-         سریع القلم، محمود(1390)، «مفهوم قدرت وعملکرد در سیاست خارجی، مقایسه چین وایران، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، بهار، شماره اول.

-         سریع القلم، محمود، (1379)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: بازبینی نظری و پارادایم ائتلاف، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

-         سیف زاده، حسین(1384)، سیاستخارجیایران: رهیافتنظریرویکردیعملی، تهران: نشر میزان.

-         طاهری، ابوالقاسم و حسین کریمی فرد، (1391)، «هویت ملی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، نشریه مطالعات روابط بین الملل، تابستان ، شماره 18 .

-         فولر، گراهام (1390)، قبله عالم؛ ژئوپلیتیک ایران، تهران: نشر مرکز.

-         قهرمانپور، رحمن(1394)، هویت و سیاست خارجی در ایران و خاورمیانه، تهران: انتشارات روزنه.

-         کریمی فرد، حسین علی (۱۳۹۳)، «هویت و سیاست خارجی ایران»، کنگره بین المللی فرهنگ واندیشه دینی، قم: مرکز راهبری مهندسی فرهنگی شورای فرهنگ عمومی استان بوشهر. http://www.civilica.com/Paper-ICCRT01-ICCRT01_0677.html

-         گریفیتس، مارتین (1388)، دانشنامه روابط بین الملل وسیاست جهان، تهران: نشر نی

-         لاریجانی، محمدجواد (1369)، مقولاتی در استراتژی ملی، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

-          محمدی، منوچهر(1394)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ اصول ومسایل، تهران: نشر دادگستر.

-         مشیرزاده، حمیرا (1384)، نظریه های روابط بین الملل، تهران، انتشارات سمت.

-        مورگنتا، هانس (1374)، سیاست میان ملتها، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه

-         نقیب زاده، احمد (1381)،  تأثیر فرهنگ ملی بر سیاست خارجی جمهـوری اسـلامی ایـران، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.

-         ه‍ادی‍ان، ‌ناصر، (۱۳۸۲)، «س‍ازه‌ ان‍گ‍اری‌: از رواب‍ط ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‌ ت‍ا س‍ی‍اس‍ت‌ خ‍ارج‍ی» فصلنامه سیاست خارجی، س‍ال‌ ۱۷، زم‍س‍ت‍ان، ‌ش‌ ۴.

-         ولی پور، سیدحسین(1383)، گفتمان های امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

-         ونت، الکساندر، (1385)، نظریه اجتماعی سیاست بین الملل، ترجمه حمیرا مشیرزاده، چاپ اول، تهران: وزارت امورخارجه.

-         Adib-Moghaddam, Arshin, (6 April 2014), Aljazeera, at: http://studies.aljazeera.net/en/dossiers/2014/03/2014331104216470679.ht ml. (Assessed on: 12/7/2014).

-         Adler, A (2005). Communitarian International Relations ; The Epistemic Foundation of international relation, London- Newyork , Routledge, books.google.com

-         Allison, G. and M. Halperin (1972), “Bureaucratic Politics: A Paradigm and Some Policy Implications”, World Politics, No.24

-         Anderson, JA,(1975), Public policy-making: basic concepts in political science, New York: Praeger University Series.

-         Baharcicek, A(2001) "Psychological Environment of Foreign Policy Making"; Turkish Foreign Policy Quarterly; Vol. 26, November

-         Buzan, B, (July  1991), “New patterns of global security in the twenty-first century” , Oxford university press, International affairs, Volume 67, Issue 3, pp 431–451.

-         Campbell, D, (1992), Writing security: United States foreign policy and the politics of identity, University of Minessota press.

-         Carlsnaes, W. (2002), “Foreign Policy”, in: W. Carlesnaes et al., eds., Handbook of International Relations.

-         Cordesman, AH. M Kleiber (2007), Iran's military forces and warfighting capabilities: the threat in the Northern Gulf,Washington,D.C. The CSIS Press, Center for Strategic and International Studies.

-         Ehteshami, A. Zweiri, M. Eds..( 2008) . Iran’s Foreign Policy from Khatami to Ahmadinejad. Ithaca Press

-         fawn R. Larkins J, "International Security after the Cold War: Anarchy and Order ", Macmillan Pub Ltd.

-         Femenia. N, (2000), Emotional actor: Foreign policy decision-making in the 1982 Falklands/Malvinas war, Published by: Rowman and Littlefiel, Journal: Social conflicts and collective identities.

-         Finnemore. M, (1996), National Interests in International Society, Ithaca, United States: Cornell University Press/ Cornell Studies in Political Economy.

-         Frankle, J,(1970), National Interest; New York: Pall Mall Press,.

-         French,J R. Raven B (1959), The Bases of Social Power, University of Michigan.

-         Galtung, J (1964), “Foreign Policy Opinion as a Function of Social Position”, Peace Research Institute, September, page(s): 206-230, https://doi.org/10.1177/002234336400100306

-         Greenstein, F. I, (1969), Personality and Politics: Problems of evidence, inference and conceptualization; Chicago: Markham.

-         Holland ,D . W, Lachicotte. D, Skinner. C Cain (1998) , Agency and identity in cultural worlds, Cambridge, MA: Harvard University

-         Holsti .K. J, (1985) “Why Nations Realign: Foreign Policy Restructuring in the Postwar World”, Canada: Sage Publications, Ltd. International Journal, Vol. 40, No. 4, pp: 753-755.

-         Hudson, V. and C. Vore (1995) “Foreign Policy Analysis Yesterday, Today and Tomorrow”, Mershon International Studies Review, No.39, pp. 209-38.

-         Hudson, V. M. (2012), “The History and Evolution of Foreign Policy Analysis”, in: S. Smith, A. Hadfield and T. Dunne, eds., Foreign Policy: Theories, Actors, Cases, Oxford: Oxford University Press.

-         Hudson, VM. Vore, CS (1995), "Foreign Policy Analysis Yesterday, Today, and Tomorrow", Mershon International Studies Review, DOI: https://doi.org/10.2307/222751

-         Ismail, M (2015) “Iran’s Nuclear Program: Regional Implications and Possible Outcomes”, Asian Politics & Policy,Volume 7, Number 2, VC Policy Studies Organization. Published by Wiley Periodicals, Inc.

-         J.J. Suh. Katzenstein,PJ. Carlson A (eds) (2004), Rethinking Security in East Asia: Identity, Power and Efficiency, Stanford: Stanford University Press

-         Joshua R. Shifrinson I. Priebe M (2017), “Crude Threat: The Limits of an Iranian Missile Campaign against Saudi Arabian Oil”, Published by: The MIT Press, Stable URL: http://www.jstor.org/stable/41289692,Accessed: 11-02-2017 14:56 UTC

-         Katzenstein, PJ (1996). Cultural Norms and National Security: Police and Military in Post War Jepan . Itnaca, Cornele University Press

-         Katzman, K ( 2017),I ran’s Foreign and Defense Policies, Specialist in Middle Eastern Affairs, Congressional Research Service, June, www.crs.gov.

-         Keohane. R.O, (1988), “International Institutions: Two Approaches”, Published by: Wiley on behalf of The International Studies Association,Vol. 32, No. 4 , pp: 379-396.

-         Kubalkova, V (2001), Foreign Policy in a Constructed International Politics, in a Construted World, Amonk: M.E Sharpe

-         Marschall, C (2003), Iran’s Persian Gulf policy: from Khomeini to Khatami, London and New York: Routledge Curzon.

-         Mearsheimer J. J, (2001), The Tragedy of Great Power Politics, New York: Norton.

-         Mitzen, J.( 2013), Power in concert: The nineteenth-century origins of global governance,  University of Chicago Press.

-         Mozaffari, M. (2009), Islamist Policy: Iranian Ideological Foreign Policy/Bin Laden's Foreign Policy, Denmark, Centre for Studies in Islamism and Radicalisation (CIR), Department of Political Science Aarhus University.

-         Nye, JS (2004),  SOFT POWER The Means to Success in World Politics, New York: Public AffairsTM.

-         Porcel Quero, G (2001). "Thus Spoke Franco: The Place of History in the Making of Foreign Policy". in: V. Kubalkova (ed). Foreign Policy in Constructed World: International Relations in a Constructed World Armonk. M.E. sharpe.

-         Price, RM. Smith RC ( 1998) “ Dangerous Liasion? Critical International Thoery and Constructive .” European Journal of International Relations.

-         Rosecrance. R, (1963), Action and Reaction in World Politics: International Systems in Perspective, Boston, Little brown.

-         Shanahan, R (2015), Iranian foreign policy under Rouhani, February, https://www.lowyinstitute.org.

-         Shapiro, M.J and M.G Bonham; (June, 1973) "Cognitive Process and Foreign Policy Decision –Making", International Studies Quarterly, Vol. 17, No. 2,  pp. 147–174

-         Smith, S (2009) "Theories of Foreign Policy: An Historical Overview", Review of International Studies, Cambridge Univ Press.

-         Smith, S(2001). "Foreign Policy is What States Make of it: Social Construction and International Relations Theory. in: Foreign Policy in a Constructed World": International Relations in a Constructed World. Editor: V. Kubalkova. Armonk. M.e. Sharpe.

-         Snyder, R.C., H. W. Bruck, and B. Sapin (2002), Foreign Policy Decision-Making, Revisited by: V. M. Hudson, D.H. Chollot, and J. M. Goldgeier. New York: Palgrave Macmillan

-          Soltani, F (2010) “Foreign Policy of Iran after Islamic Revolution” , , Malaysia: Department of Government and Civilization Studies, Faculty of Human Ecology, Universiti Putra Malaysia (UPM), Journal of Politics and Law.

-         Sprout.H and M. Sprout (1957), “Environmental Factors in the Study of International Politics”, The Journal of Conflict Resolution, Vol.1, No.4, pp.309-28.

-         Taylor, C (1989). Sources of the Self : the making of the Modern Identity, Harvard University Press.

-         Wæver, Ole, (2002), “Identity, Communities and Foreign Policy: Discourse Analysis as Foreign Policy Theory”, in European Integration and National Identity the Challenge of the Nordic States, by Wæver, Ole, Hansen, Lene, New York: Routledge.

-         Waltz. K, (1979), Theory of International Politics, New York: Random House.

-         Wendt. A (1999) Social Theory of International Politics, polisci.osu.edu.

-         Wendt. A, (1987), “The agent-structure problem in international relation theory”, International Organization, pp: 335-370.

-         Wendt. A, (1994), “Collective Identity Formation and the International State”, Published by: American Political Science Association, Vol. 88, No. 2, pp: 384-396.

-         Wish, N.B, (1980), "Foreign Policy Makers and Their National Role Conceptions", InternationalStudies Quarterly, Vol. 24, No. 4


دوره 13، شماره 2
بهار 1397
صفحه 33-64
  • تاریخ دریافت: 22 آذر 1396
  • تاریخ بازنگری: 06 اردیبهشت 1397
  • تاریخ پذیرش: 18 خرداد 1397