دوستی در روابط بین الملل و نگاهی بومی به آن: درس هایی از سعدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران

2 کاندیدای دکترای روبط بین الملل، دانشگاه تهران

چکیده

دوستی از مفاهیمی است که با نقد جریان مسلط در عرصه روابط ­بین­الملل، تقویت رویکردهای هنجاری و نیز نگاه جامعه انگارانه به روابط میان دولت ها مطرح شده و می­تواند با ظهور آنچه در سال­های اخیر «چرخش احساسی» در علوم اجتماعی نام گرفته مورد توجه بیشتری قرار گیرد. در عین حال، همچون سایر مفاهیمی که در روابط بین ­الملل مطرحند، عمده مباحث پیرامون آن ریشه در اندیشه و تاریخ غرب دارد. در تلاش برای طرح نگرش های غیرغربی که می­توانند همگام با کثرت گرایی موجود در رشته، الهام بخش مفهوم پردازی ها و نظریه پردازی های روابط بین الملل باشند، این مقاله با بررسی تفسیری- تحلیلی آثار شیخ مصلح الدین سعدی نشان می­دهد که هرچند سعدی اندیشه های خود را بیشتر برای عرصه­ خصوصی افراد و یا روابط دولت با مردم مطرح ساخته اما با تعمق در آثار او و با توجه به طیف وسیع مضامین دوستی مورد توجه وی، می­توان مولفه هایی برای دوستی در سطح بین ­الملل نیز استخراج کرد که طیفی وسیع را از نگرش ابزاری یا حداقل حزم اندیشانه و واقع گرایانه به دوستی تا تساهل و مدارا در اخلاق جهانی و حتی بخشش یکجانبه برای غلبه بر خشونت و دشمنی را در بر می­گیرد و در ابعادی با مفهوم بندی های جاری در مورد دوستی در روابط بین ­الملل همپوشانی هایی نیز دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Friendship in International Relations and a Homegrown Perspective: Lessons from Sa’di

نویسندگان [English]

  • Homeira Moshirzadeh 1
  • Fariba Fariba Alikarami 2

چکیده [English]

The emergence of critical approaches and revival of normative perspectives in the 1980s 1990s have led to vivid discussions on friendship in international relations which can even gain more momentum by what is called “emotional turn” in social sciences. Yet almost all debates in this regard are inspired by Western history and Euro-centric theories and conceptualizations. In an attempt to introduce non-western ideas and perspectives that may inspire new conceptualization and theorizing in IR, this article seeks to show how Sa’di's work can contribute to present debates about friendship in IR. Although Sa’di, the Iranian poet of the 13th century, is recognized as a non-political moral thinker and the points he raises about friendship are mostly about inter-individual interactions, our reading suggests that his ideas on friendship can contribute to current debates in IR. In his discussion on friendship he sees a variety of friendly relationships. One may find ‘realistic’ instrumental or at least conservative friendship to unilateral forgiveness that may remove hostility. He also emphasizes non-violent relations and tolerance of difference that may have significant implications for international relations. Furthermore the importance of practices and interactions in changing enmity to friendship can be recognized in Sa’di’s work.

کلیدواژه‌ها [English]

  • International Relations
  • Friendship
  • Political Thought
  • Sa'di
آرنت، هانا (1364) خشونت. ترجمه عزت­الله فولادوند. تهران: خوارزمی.
ابراهیمی، شهروز، علی اصغر ستوده و احسان شیخون (1389) «رویکرد اسلامی به روابط بین­الملل در مقایسه با رویکردهای رئالیستی و لیبرالیستی»، دانش سیاسیسال ششم، شماره 2. صص 5-42.
ازغندی، علیرضا (1391) اندیشه­های سیاسی سعدی. تهران: قومس.
اشمیت، کارل (1392)، مفهوم امر سیاسی، ترجمه: سهیل صفاری، تهران: نگاه معاصر. چاپ اول.
حسن­خانی، محمد (1389)، " نسبت بین اخلاق و منفعت در روابط بین الملل"، دانش سیاسی، سال ششم، شماره1. صص24-5.
حق­جو، سیاوش (1381)، "حکمت سیاسی سعدی (اخلاقی واسط میان فرادست و فرودست و ادبیات آن)"، پژوهش­نامه­ی علوم انسانی و اجتماعی. سال دوم، شماره6، 7.
خسروی، علیرضا و مهدی میرمحمدی (1394) "ساخت واقع­گرایی در سنت و فرهنگ ایرانی،" فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل شماره 18: 107-135.
دانشگاه شیراز(1396)، مجموعه چکیده مقالات همایش بین­المللی نقش ادیان در صلح و عفو جهانی. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز. قابل دسترسی در: http://ethicswp.shirazu.ac.ir/fa/ (آخرین دسترسی: 30/6/1396).
سعدی، مصلح الدین (1373)، گلستان. به تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ سوم، تهران: ‌خوارزمی.
سعدی، مصلح الدین (1381)، بوستان. به تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ هفتم، تهران: خوارزمی.
سعدی، مصلح الدین (1384)، کلیات. گردآوری محمد علی فروغی. تهران: زواره.
سلیمانی، فرانک (1388)، "جلوه های صلح و بشر دوستی در آثار مولانا، حافظ و سعدی"
صفری نژاد، حسین (1389)، "بررسی اندیشه­های سیاسی و اجتماعی سعدی"، فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی، شماره 28.
ظهیری ناو، بیژن و پاک مهر، عمران (1387) "اندیشه های سیاسی و حکومتی سعدی در بوستان و گلستان"، پژوهش­نامه­ی علوم انسانی و اجتماعی. شماره 58. صص 122-99.
علوی پور، محسن (1387)، "دوستی در اندیشه سیاسی و روان درمانی". دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، دوره جدید، شماره پنجم. صص: 47-76.
سعدی، مصلح­الدین. قصاید و قطعات، قابل دسترسی در: http://ganjoor.net/saadi/mavaez (آخرین دسترسی 30/6/1396).
گرجی، مصطفی (1383)، "تحلیل گفتمان حکایت جدل سعدی و مدعی با نظر به مولفه های گفت­و­گو"، دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی. دوره ی جدید، شماره 2.
مشیرزاده، حمیرا (1390) "تحولات جدید نظری در روابط بین الملل: زمینه مناسب برای نظریه‌پردازی بومی،" پژوهشنامه علوم سیاسی، سال 6، شماره 2: 165-204.
منوچهری، عباس (1388)، "دوستی در اندیشه سیاسی: روایت پارادایمی"، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین­المللی، شماره3.
ونت، الکساندر (1384)، نظریه اجتماعی سیاست بین­الملل. ترجمه: حمیرا مشیرزاده. تهران: وزارت خارجه، دفترمطالعات سیاسی و بین­المللی.
یوسفی، غلامحسین (1371)، چشمه­ی روشن. تهران: انتشارات علمی، چاپ چهارم.
Biro, Gaspar (2011). “Friendship in International Politics”. International Relations Quarterly, 2, 4.
Dallmayr, Fred (2003). “Cosmopolitanism, Moral and Political,” Political Theory, 31, 3: 421-442.
Brooks, Anne and David Lemmings (2014) “The Emotional Turn in the Humanities and Social Sciences,” in Anne Brooks and David Lemmings, eds., Emotions and Social Change: Historical and Sociological Perspectives. Milton Park and New York: Routledge: 3-18. 
Elshtain, Jean B. (1985). “Reflections on War and Political Discourse: Realism, Just War, and Feminism in a Nuclear Age,” Political Theory 13, 1: 39-57.
Embassy of Denmark, Uganda. (2015). “How Enemies Can Become Friends: Regions of Peace and Conflicts.” (Conference Report). Available at: uganda.um.dk/en/news/.../~/ media/448915EF6AEE4707AE06C1110998E3BB.pdf (Last Access, 4/116/2017).
Eznack, Lucile and Koschut, Simon (2014). “The Sources of Affect in Interstate Friendship.” In S. Koschut and A. Oelsner, Friendship in International Relations. New York: Palgrave Macmillan: 72-88.
Gartzke, Erick andWeisiger, Alex (2013). “Fading Friendships: Alliances, Affinities and the Activation of International Identities”. British Journal of Political Science: 43, 1: 25-52.
Graham, Sarah (2014) “Emotion and Public Diplomacy: Dispositions in International Communications, Dialogue, and Persuasion,” International Studies Review 16: 522-539.
Hutchison, Emma and Roland Bleiker (2014) “Theorizing Emotions in World Politics,” International Theory 6: 491 – 514.
Katouzian, Homa (2006) Sa’di: The Poet of Life, Love and Compassion. London: Oneworld Publications.
Koschut, Simon and Oelsner, Andrea (2014). Friendship and International Relations. New York: Palgrave Macmilian.
Kupchan, Charles (2010a). How Enemies Become Friends: The Sources of Stable Peace. Princeton: Princeton University Press.
Lee, Philip (2007) Habermas, from Society to Family, PhD Thesis, University of Saskatchewan.  
Lebow, Richard N. (2008). “Identity and International Relations”. International Relations 22, 4: 473–492.
Mitzen, Jennifer (2006) “Ontological Security in World Politics,” European Journal of International Relations, 12 (3): 341-70.
 
Oelsner, A. and Vion, A. (2011). “Friends in the Region: A Comparative Study on Friendship Building in Regional Integration”, International Politics, 48, 1: 129–151.
Oelsner, Andrea (2007). “Friendship, Mutual Trust and the Evolution of Regional Peace in the International System”. Critical Review of International Social and Political Philosophy. 10, 2: 257-279.
Roshchin, Evgeny (2006). “The Concept of Friendship: From Princes to States” European Journal of International Relations 12, 4: 599–624.
Roshchin, Evgeny (2009). Friendship in International Relations:A History of the Concept. Jyväskylä: University of Jyväskylä, 2009.
Seyed-Gohrab, A. (2014) “Sa’di: The Poet of Life, Love and Compassion,” Iranian Studies 47, 3: 479-482.
Smith, Graham M. and King, Preston (2007). Friendship in the Politics, New York: Routledge.
Smith, Graham M. (2011). “Friendship and the World of States.” International Politics 48, 1: 10-27.
Van Hoef, Yuri. (2014). “Friendship in World Politics: Assessing the Personal Relationships between Kohl and Mitterrand, and Bush and Gorbachev” The Journal of Friendship Studies, 2,1: 62-82.
Wendt, Alex 92004) “The State as Person in International Theory,” Review of International Studies30: 289-316.
Wolf, R. (2011) “Respect and Disrespect in International Politics,” International Politics3, 1: 105-142.
Wong, B. (2000) “Morgenthau’s Anti-Machiavellian Machiavellianism,” Millennium: Journal of International Studies29, 2: 389-409.

دوره 13، شماره 2
بهار 1397
صفحه 117-156
  • تاریخ دریافت: 12 آذر 1397
  • تاریخ پذیرش: 12 آذر 1397