منازعه سیاسی، سیاست فرهنگی و فرهنگ عامه در ایران پس از انقلاب (با تمرکز بر سیاست موسیقی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی و دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 علوم سیاسی/دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357، بنیان‌گذاران نظام جدید عرصه‌ی فرهنگ را مورد توجه ویژه قرار دادند؛ زیرا فرهنگ به عنوان عرصه قدرت نمادین، باید به گونه‌ای بازسازی می‌شد که شرایط جدید را منعکس کند. نیروهای انقلابی اسلام‌گرا با توجه به فضای ایدئولوژیک حاکم، تفسیر جدیدی از اسلام را مبنای استقرار وضعیت فرهنگی جدید قرار دادند که محتوای آن را نوعی فرهنگ والا با درون‌مایه‌ی دینی در جهت ضدیت با عناصر فرهنگی رژیم پیشین شکل می‌داد. وقوع انقلاب اسلامی، جنگ ایران و عراق و فضای حاکم بر زندگی ایرانیان، هرکدام به استمرار و تقویت اشکال خاصی از فرهنگ دامن می‌زد. با پایان جنگ سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ی فرهنگی ابتدای انقلاب دچار تغییراتی شد و زمینه برای ورود اشکالی از فرهنگ عامه با درون‌مایه‌های عرفی به منازعات سیاسی پیرامون مسئله فرهنگ گشوده شد. بنابراین پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی به دنبال پاسخ به این پرسش است: سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سطح اقدامات عملی به عنوان متغیری متاثر از منازعات سیاسی، چه نسبتی با موسیقی به عنوان یکی از نمودهای اصلی فرهنگ عامه داشته است؟. بر همین اساس، با تمرکز بر اسناد حقوقی و نهادهای متولی فرهنگ و اقدامات دولت‌های پس از انقلاب، این یافته حاصل شد که سیاست‌های فرهنگی در سطح اقدامات عملی، به عنوان متغیری متاثر از منازعات سیاسی میان گروه‌های بلوک قدرت به شکل متناقضی، از یک سو زمینه را برای گسترش اشکالی از موسیقی با درون‌مایه‌های عرفی فراهم کرد و از سوی دیگر، به دلیل محدودیت‌های نهادی سبب تشدید نزاع بر سر آن شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Political Conflict, Cultural Policy and Popular culture in Post-Revolution Iran (A Case Study of Politics of Music)

نویسندگان [English]

  • abolfazl delavari 1
  • Elham Ghasemi meimandi 2

1 politics/law allameh tabatabaie

چکیده [English]

Once the Islamic Revolution won in 1978, the founders of the new system paid special attention to the arena of culture because culture as a symbolic power arena had to be renewed in such a way that it could reflect new circumstances. The Islamist revolutionary forces set a new interpretation from Islam as a basis for establishing new cultural situation given the dominant ideological environment, the inclusion of which was formed by some high-profile culture with a religious theme against the cultural elements of the former regime. The Islamic Revolution occurrence, Iran-Iraq war and ruling climate over lives of Iranians, each of which intensifies perpetuation and strength of certain forms of culture. With the end of war, early revolution cultural strict policies underwent changes and ground for forms of popular culture with conventional themes found entry into political conflicts about culture. Therefore, the present paper by applying quantitative methodology and library-based research as well as citations seeks to explore response to this question that: what relationship have cultural policies of the Islamic Republic of Iran as a variable affected by political conflicts practically had with music as one of the main representations of popular culture? .

کلیدواژه‌ها [English]

  • cultural Revolution
  • political conflict
  • cultural policy
  • popular culture
  • The politics of music
- آدورنو، تئودور، هورکهایمر، ماکس (1390) دیالکتیک روشنگری، ترجمه مراد فرهادپور و امید مهرگان، تهران: قومس
- آزادارمکی، تقی؛ منوری، نوح (1389) «ارائه مدلی برای تحلیل سیاست­های فرهنگی»، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال ششم، شماره 20 (پائیز) 73-94
- آشنا، حسام­الدین؛ ترقی، علیرضا (1388) «اقتصاد فرهنگ زیرزمینی و امنیت ملی»، فصلنامه نگرش راهبردی، سال دهم، شماره 100 و 101، (فروردین و اردیبهشت) 75-108
- امیرابراهیمی، مسرت (1374) «تاثیر فرهنگسرای بهمن بر زندگی فرهنگی و اجتماعی زنان و جوانان تهران»، مجله گفتگو، شماره 9 (پائیز) 17-26
-ایرانی، اکبر(1376) «هشت گفتار پیرامون حقیقت موسیقی غنایی»، تهران: حوزه هنری
- بارکر، کریس (1391) «مطالعات فرهنگی؛ نظریه و عملکرد»، ترجمه مهدی فرجی و نفیسه حمیدی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
- بشیریه، حسین (1381) «دیباچه­ای بر جامعه­شناسی سیاسی ایران»، تهران: نگاه معاصر
- بشیریه، حسین (1398) «دولت و انقلاب در ایران (1341-1361)»، ترجمه محمود رافع، تهران: مانیا هنر
- جانسون، لزلی (1384) «منتقدان فرهنگ؛ از ماتیو آرنولد تا ریموند ویلیامز»، ترجمه ضیاء موحد، تهران: طرح نو
- خمینی، روح الله (1382) «صحیفه امام؛ مجموعه آثار امام خمینی(جلد 2، 9 و 21)»، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)
- خوشنام، محمود (1397) «از نجوای سنت تا غوغای پاپ؛ کندوکاوی در موسیقی معاصر ایران»، تهران: فرهنگ جاوید
- رفیع­پور، فرامرز (1380) «توسعه و تضاد»، تهران: شرکت سهامی انتشار
- سرزعیم، علی (1396) «پوپولیسم ایرانی؛ کیفیت حکمرانی محمود احمدی­نژاد از منظر ارتباطات و اقتصاد سیاسی»، تهران: نشر کرگدن
- صمیم، رضا (1392) «فضای تولید موسیقی مردم­پسند در ایران: پژوهشی جامعه­شناختی با استفاده از داده­های کیفی حاصل از پنج مصاحبه متمرکز»، فصلنامه جامعه­ شناسی هنر و ادبیات، شماره 1 (بهار و تابستان) 145-125
- عجم اوغلو، دارون؛ رابینسون، جیمز ای (1395) «چرا کشورها شکست می­خورند»، ترجمه پویا جبل­عاملی و محمدرضا فرهادی­پور، تهران: نشر دنیای اقتصاد
- فاضلی، نعمت­الله (1392) «فرهنگ و شهر؛ چرخش فرهنگی در گفتمان­های شهری»، تهران: تیسا
- فاضلی، نعمت­الله؛ سروی، حسین (1392) «بررسی گفتمان­های تجددگرا و نوسنت­گرای موسیقی در ایران معاصر (1285-1385)»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 63 (زمستان) 244-299
- فوکویاما، فرانسیس (1397) «نظم و زوال سیاسی»، ترجمه رحمن قهرمانپور، تهران: انتشارات روزنه
- قیدرلو، کمیل؛ جانقربان، مریم (1393) «مقدماتی در باب سیاستگذاری موسیقی در جمهوری اسلامی ایران؛ ارائه­ی راهکارهای مناسب برای تحقق سیاست­ها»، فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، شماره1 (تابستان) 143-172
- کاتوزیان، همایون (1391) «ایرانیان؛ تاریخ باستان، میانه و امروز ایران»، ترجمه حسین شهیدی، بی­­جا، بی­نا
- کاظمی، حجت؛ بصیرنیا، غلامرضا (1397) «منازعات درونی ساخت سیاسی و چالش بازتولید فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات میان فرهنگی، سال سیزدهم، شماره 37 (زمستان) 9-35
- کدی، نیکی.آر (1383) «نتایج انقلاب ایران»، ترجمه مهدی حقیقت­خواه، تهران: ققنوس
- کوثری، مسعود (1388) «موسیقی زیرزمینی در ایران»، فصلنامه جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره 1، شماره 1 (بهار و تابستان) 137-158
- کوثری، مسعود (1386) «گفتمان­های موسیقی در ایران»، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره 2 (فروردین و اردیبهشت) 103-120
- کوثری، مسعود؛ مولایی، محمدمهدی (1391) «نظریه­سازی برای موسیقی زیرزمینی ایران»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، شماره 20 (زمستان) 43 - 74
- «گزارش بررسی عملکرد موسیقی ارشاد» (1381)، تهران، سازمان بازرسی کل کشور
- لنین، و. ا. (1387) «دولت و انقلاب» ترجمه محمد پورهرمزان و علی بیات، بی­جا: انتشارات حزب توده
- مارکس، کارل؛ فریدریش انگلس (1385) «مانیفست حزب کمونیست»، ترجمه مسعودصابری، تهران: نشر طلایه پرسو
- مردیها، مرتضی (1397) «نقش توسعه اقتصادی در تحول فرهنگی؛ عصر پساجنگ در ایران»، فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 50 (بهار) 87-115
- مقتدائی، مرتضی؛ ازغندی، علیرضا (1395) «آسیب­شناسی سیاستگذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 34 (بهار) 7 تا 26
- ملکان، مجید؛ موذن، کاظم (1394) «سیاستگذاری موسیقی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه رسانه، شماره 99 (تابستان) 45-68
- مهدوی کنی، محمدسعید (1387) «جستاری در فقه ارتباطات؛ مفهوم شناسی غناء در فقه شیعه»، در کتاب تعامل دین و ارتباطات به اهتمام حسین بشیر، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- میگدال، جوئل (1395) «دولت در جامعه؛ چگونه دولت­ها و جوامع یکدیگر را متحول ساخته و شکل می­دهند»، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: نشر کویر
- نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ وینگاست، باری.آر (1396) «خشونت و نظم­های اجتماعی؛ چهارچوبی مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت شده بشر»، ترجمه جعفر خیرخواهان و رضا مجید­زاده، تهران: انتشارات روزنه
- وریج­ کاظمی، عباس (1395) «امر روزمره در جامعه پساانقلابی»، تهران: نشر جاوید
هال، استورات (1388) «درباره مطالعات فرهنگی»، ترجمه جمال محمدی، تهران: نشر چشمه
هلد، دیوید (1369) «مدل­های دموکراسی»، ترجمه عباس مخبر، تهران: روشنگران
 
-Dahl, Robert A (1971) "Polyarchy: participation and opposition" New Haven: Yale University Press.
-E. Lucas, Ann (2019) "Music of a Thousand Years: A New History of Persian Musical Traditions", California: University of California Press
-Farhi, Farideh (2004) "Cultural Policies in the Islamic Republic of Iran", Woodrow Wilson International Center for Scholars.
-Namjoo, Mohsen (2015) "the Revelution and Music: A Personal Odyssey, in “Politics and Culture in Contemporary Iran: Challenging the Status Qu", edited by Abbas Milani and Larry Diamond, Lynne Rienner Publishers
-Nooshin, L (2005)" underground, over ground: Rock music and youth discourses in Iran", Iranian Studies (Special Issue: Music and Society in Iran) N38 (3): 463 – 494.
- Iradj Moeini, Seyed Hossein, Arefian, Mehran, Kashani, Bahador, Abbasi, Golnar (2018) "Urban Culture in Tehran: Urban Processes in Unofficial Cultural Space", Springer International Publishing.
Polantzas, N. (1976) "The Capitalist State: A Reply to Miliband and Laclau"New Left Reviw.N 95 (Jun-Feb)
Poulantzas, Nicos (1978) "Political Power and Social Classes". NLB", 1978 (orig. 1968)
-Storey, John (2014) "From Popular Culture to Everyday Life", Routledge.
-Siamdoust, Nahid (2017) "Soundtrack of the Revolution: The Politics of Music in Iran", Stanford University Press.
- Youssefzadeh, A (2000)  "the situation of music in Iran since the Revolution: The role of official organizations",  Ethnomusicology Forum 9(2): 35-61
 
-استفتائات پیرامون موسیقی و غنا، دفتر حفظ و نشر آثار آیت­الله­ خامنه­ای، قابل دسترسی در تارنمای فوق:
http://farsi.khamenei.ir/treatise-content?id=99&pid=99&tid=-1
-اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، قابل دسترسی در تارنمای فوق:
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101000
- اهداف و فعالیت­های دفتر موسیقی معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، قابل دسترسی در تارنمای فوق:
https://music.farhang.gov.ir/fa/aboutus
-پرونده­ای برای ناشران و تهیه­کنندگان موسیقی ایران، مصاحبه با غلام علمشاهی، وبسایت موسیقی ما 26/1/1397، قابل دسترسی در تارنمای فوق:
http://musicema.com/node/345813
-گزارش تحقیق و تفحص از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 15/61385، قابل دسترسی در تارنمای فوق:
https://www.isna.ir/news/8506-09437/
-هشت سال موسیقی ایرانی: نگاهی به تحولات موسیقی در دوران ریاست جمهوری خاتمی، ابوالحسن نجوا، 10/7/2005،  قابل دسترسی در تارنمای فوق:
https://www.bbc.com/persian/arts/story/2005/07/050729_pm-an-music-khatami.shtml
  • تاریخ دریافت: 14 بهمن 1398
  • تاریخ بازنگری: 10 خرداد 1399
  • تاریخ پذیرش: 21 تیر 1399