نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان

چکیده

طرح مسأله: از اواسط دهه دوم نظام جمهوری اسلامی، ظهور بخشی از جریان «نواندیشی دینی» در چارچوب گفتمان پسا مدرن، هویت زنانه جدیدی را در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب ایجاد کرد. با گذشت سه دهه از تلاشهای این جریان در جهت مفصلبندی هویت نوین زنانه، مطالباتی از سوی زنان برای تغییر در برخی از مسائل اجتماعی شکل گرفت و منجر به ایجاد چالش‌هایی در برابر هویت زنانه گفتمان انقلاب شد. با توجه به تحولات، آیا وضعیت زنان ایران و مطالبات نوین آنان را می‌توان در مسیر تبدیل شدن به یک جنبش اجتماعی ارزیابی کرد؟
روش: این مقاله ابتدا با بهره‌گیری از رویکرد گفتمانی لاکلائو و موفه به تحلیل تعارض هویت زنانه گفتمان‌های انقلاب اسلامی و پسا مدرن و دال‌های شناور دو گفتمان پرداخته است. آنگاه با تاسی به روش‌شناسی تحلیلی- تجربی، عملکرد وابستگان به دو گفتمان درخصوص سه موضوع مورد منازعه را تحلیل کرده و روند حرکت وضعیت زنان را نشان داده است.
یافته‌ها و نتایج: این مقاله تعارض هویت زنانه گفتمان‌های انقلاب اسلامی و پسا مدرن را در مسیر تبدیل شدن به یک جنبش اجتماعی ارزیابی می‌کند و پیشنهاد می‌دهد وابستگان گفتمان انقلاب، تحول اندیشه‌ای ایجاد شده در حوزه هویت زنانه جامعه را به عنوان یک گفتمان رقیب برای هویت زنانه گفتمان انقلاب به رسمیت شناخته و انتقال‌گرایی گفتمانی را به مثابه پاسخی به شرایط نوین جایگزین آشفتگی رادیکال نواندیشان دینی نمایند. چنانکه خواهد آمد انتقال گرایی تمکین به گفتمان سکولار پسامدرن نیست بلکه فراخوانی عالمانه و دردمندانه برای راه حل‌ها و راهبردهای بدیل دینی و شرعی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Conflict of Female Identity in the Discourses of the Islamic Revolution and Religious Modernism: An Issue or a Social Movement?

نویسندگان [English]

  • Maryam Hayek 1
  • Alireza Aghahosseini 2
  • Ali Alihosseini 2

1 PhD student in Political Sociology, University of Isfahan

2 Associate Professor, Department of Political Science, University of Isfahan

چکیده [English]

Introduction: By the mid second decade of the Islamic Republic of Iran, the emergence of a part of "the new religious Thinking" created a new feminine identity against the feminine identity of the revolutionary discourse. After three decades of efforts by this movement to articulate a new feminine identity, demands were raised by women leading to challenges against the feminine identity of the revolutionary discourse. Considering such developments, can the situation of Iranian women and their new demands turn to a social movement?
Method: First, this article exploits the discourse analysis of Laclau and Mouffe to analyze the conflict between feminine identity of the Islamic Revolution and that of the new religious thinking. Second, In the light of discourse analysis, an attempt will be made to demonstrate that "temporality" has been a decisive element in the emergence of new discourses, and it is in and through such a consideration that new identities question de-constructively the foundation of any ruling discourse welcoming new aspects of a new forming discourse step by step.
Findings and Results: Based upon discursive temporality, this article evaluates the conflict between the feminine identity of the discourses of the Islamic Revolution and that of new religious thinking on the direction to become a social movement and suggests that the guardians of the revolutionary discourse recognize the developments of such new religious innovations in the domain of feminine identity as a rival discourse. By the recognition of this rival feminine identity, they will take to consideration the moment of transformism as a response to the new changing conditions: social movement. As it follows, transformism does not mean a thorough admission   to a rival discourse, but it adheres to a wise calling of alternative religious solutions and strategies. It is wise because discourse analysis as an analytical strategy signifies the historicity and temporality of discourses. Transformism is a discursive response to the historicity and temporality of any dominant discourse, including the discourse of the feminine identity of the Islamic Revolution, where the dominant discourse conforms to new requirements and realities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Women's Identity"
  • "Postmodern Discourse"
  • "Islamic Revolution Discourse"
  • "Women's New Demands"
  • "Social Movement"
- آباء، شیوا(1387)، «شکایت گروهی از زنان به کنفدراسیون فوتبال آسیا»، روزنامه اعتماد، 31/6/1387، ش1777.
- آقاحسینی، علیرضا (1399)، گفتمان و پذیرش دیگری، انتشارات دانشگاه اصفهان.
- باقری، شهلا و سلیمی، ناهید(1393)، «بررسی جریان­های فکری و فرهنگی موثر بر مطالبات حقوقی زنان در ایران پس از انقلاب اسلامی»، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، دوره 6، ش 3.
- تاجیک، محمدرضا(1379)، گفتمان و تحلیل گفتمانی. فرهنگ گفتمان.
- جلائی پور، حمیدرضا(1385)، «چهار ارزیابی جامعه­شناختی از موقعیت زنان ایران(84-1376)»، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، ش21.
- جوادی آملی، عبدا... (1385)، زن در آیینه جلال و جمال، نشر اسراء.
- حاجی وثوق، ندا؛ داودی، علی اصغر(1397)، «چارچوب­های معرفتی- روشی نواندیشی اسلامی در نگرش به حقوق سیاسی و اجتماعی زنان؛ مطالعه موردی محسن کدیور و محمد مجتهد شبستری»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره13، ش4.
- خبر آنلاین(1396)، «بازداشت ۲۹ نفر در ارتباط با کمپین آزادی‌های یواشکی و چهارشنبه‌های سفید»، خبرگزاری تحلیلی خبر آنلاین، 12/11/1396، کد خبر751317، به نشانی: https://www.khabaronline.ir/news/751317
- سروش، عبدالکریم(1378)، «قبض و بسط حقوق زنان»، ماهنامه زنان، دوره8، ش59.
- سروش، عبدالکریم(1376)، مدارا و مدیریت. موسسه فرهنگی صراط.
- سعیدیان جزی، مریم؛ یراقی، سعیده «نسبت زن و آزادی در اسلام در مقایسه با غرب بر اساس آراء آیت ا... خامنه­ای»، پژوهشنامه حکمت اهلبیت(علیهمالسلام)، دوره2، ش3.
- سلیمی، ناهید؛ کاظمی، سیدحسین(1400)، «گفتمان­ها و روایت­های خط مشی­گذاری عدالت جنسیتی در ایران واکاوی علل و جهات تکثر برنامه­ها و خط­مشی­ها»، زن در توسعه و سیاست، دوره19، ش2.
- طاهری دمنه، محسن؛ حیدری دارانی، زهرا(1398)، «زنان و دگرگونی­های آینده؛ تحلیلی بر تصاویر ذهنی دختران متولد دهه 1370 از آینده»، زن در توسعه و سیاست، دوره17، ش4.
- عابدی اردکانی، محمد و عظیمی، پروین (1391)، «بررسی تطبیقی دیدگاه های جریان اصول­گرا و اصلاح طلب نسبت به مشارکت سیاسی زنان در جمهوری اسلامی ایران (1376-1384)»، دو فصلنامه پژوهش سیاست نظری، دوره7، ش12.
- علوی تبار، علیرضا(1378)، «نواندیشی دینی و فقه زنان»، ماهنامه زنان، دوره 8، ش58.  
- فیروزآبادی، متین.(1399). «همه با هم برای دوچرخه­سواری بانوان»، پایگاه خبری رسا نیوز، 27/3/1399، به نشانی:
  https://rasanews.ir/fa/news/655310   
- کدیور، محسن(1382)، «نواندیشی دینی و حقوق زنان»، بازتاب اندیشه، ش47.
- کدیور، محسن(1387)، «همایش زن و نواندیشی دینی برگزار شد»، خبرگزاری دانشجویان ایران، 3/4/1387، به نشانی: https://www.isna.ir/news/8704-01340   
-  مجتهد شبستری، محمد(1378)، «زنان، کتاب و سنت»، ماهنامه زنان، دوره 8 ، ش57.
-  مجتهد شبستری، محمد(1379)، نقدی بر قرائت رسمی از دین (بحرانها، چالشها، راه حلها)، طرح نو.
­­­- مطهری، مرتضی(1382)، نظام حقوق زن در اسلام، صدرا.
- مطهری، مرتضی(1387)، آزادی معنوی، صدرا.
- ملکیان، مصطفی(1379)، «نواندیشی دینی و مساله زنان»، بازتاب اندیشه، ش4.
- مؤسسة فرهنگی فقه­الثقلین(1397)، رویکردی به حقوق زنان مروری کوتاه بر زندگی، مبانی و فتاوای حضرت آیت ا...العظمی صانعی، فقه الثقلین.
- همتی، مراد(1379)، «با نگاه یک بعدی زنان را به دین بدبین نکنید»، ماهنامه زنان، دوره 9، ش66.
- یوسفی اشکوری، حسن(1379)، «نواندیشان دینی و کلی­گویی درباره زنان»، ماهنامه زنان، دوره 8، ش62. 
-Dabirimehr, A & Tabatabai Fatemi, M.(2014). LACLAU and Mouffe’s Theory of Discourse. Journal of Novel Applied Sciences. , 3 (11): 1283-1287.
-Glynos.J, & Stavrakakis, Y.(2002). Lacan and Science. Karnac Books Ltd.
-Howarth, D.(2013). Postmodernism and after: Sructure, Subjectivity and Power. Palgrave Macmillan.
-Jorgensen, M & Phillips ,L.(2002). Discourse Analysis as Theory and Method. London:  SAGE Publications.  
- Laclau, E.(1990). New Reflections on the Revolution of Our Time. London: Verso.
- Mir-Hosseini, Z.(2002). Religious Modernists and the “WomanQuestion”:Challenges and Complicities. Twenty Years of Islamic Revolution: Political and Social Transition in Iran since 1979, Syracuse University Press.
- Norval. A (1996). De- Constructing Apartheid. London. Verso.  
-Sedghi, H.(2007). Women and Politics in Iran(Veiling, Unveiling and Reveiling).New York: Cambridge University Press.
-Sussman, M.(1964). The Social Problems of the Sociologist. Social Problems, Volume 11, Issue 3, Pages 215–225.
-Thomassen, L.(2016). Hegemony, populism and democracy: Laclau and Mouffe today (review article). Revista Espanola Ciencia Political. Volume  40: 161-176.
-Torfing, Y.(1999), Theories of Discourse, Blackwell Publishers Ltd.