بررسی استراتژیک روایت های سیاسی معاصر از امام محمد غزالی؛ درس هایی برای ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد - مشهد – ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد - مشهد - ایران

چکیده
اندیشه اسلامی در تنگنای سنت و مدرنیته راهی جز بازخوانی انتقادی سنت فکری خود ندارد. این بازخوانی جز از طریق جدال‌های معاصر ممکن نیست و هر گونه بازخوانی گذشته به عنوان سلاحی در جدال‌های معاصر به کار می‌رود و خصم و دوست را باز تعریف می‌کند. در این مقاله چهار گفتمان استراتژیک سنتی، فراسنتی، مدرن و پسامدرن بر اساس سطح و دامنه کاربرد، رویکرد و ماهیت جدال توضیح داده می‌شود. بازخوانی‌های معاصر از اندیشه غزالی که در پنج گروه نومسیحی، نومشایی، نواشعری، نومعتزله و نوخسروانی شناسایی شده، به سنجه گفتمان‌های استراتژیک مورد ارزیابی قرار می-گیرند و در هر گروه، اندیشمندان مهم و منابع اصلی قرائت شده از غزالی معرفی می‌شوند و نکات زیربنایی بازخوانی آنها مورد بحث قرار می‌گیرد؛ هر گروه سعی دارد خلاقیت غزالی در جمع جریان‌های فکری اسلامی را به سنت خود نسبت دهد و زوال تفکر فلسفی پس از او را به تاثیرپذیری غزالی از آرای دشمن.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Strategic review of contemporary political narratives by Imam Mohammad Ghazali; Recommendations for Iran

نویسندگان English

Rohollah Eslami 1
Abdoljalil Rezayi 2
1 Assistant Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad - Mashhad – Iran
2 PhD student in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad - Mashhad - Iran
چکیده English

Islamic thought, caught in the straitjacket of tradition and modernity, has no choice but to critically reinterpret its own intellectual tradition. This reinterpretation is only possible through contemporary debates, and any reinterpretation of the past is used as a weapon in contemporary debates, redefining friend and foe. This article explains four strategic discourses: traditional, supra-traditional, modern, and postmodern, based on the level and scope of application, approach, and nature of the debate. Contemporary reinterpretations of Ghazali's thought, which have been identified in five groups: neo-Christian, neo-Peripatetic, neo-Ash'arite, neo-Mu'tazilite, and neo-Khosrowani, are evaluated against the strategic discourses. In each group, important thinkers and the main sources of readings of Ghazali are introduced, and the underlying points of their reinterpretations are discussed. Each group tries to attribute Ghazali's creativity in the context of Islamic intellectual currents to its own tradition and the decline of philosophical thought after him to Ghazali's influence by the views of the enemy.

کلیدواژه‌ها English

Imam Muhammad Ghazali
Strategic Thinking
Contemporary Political Thought
Islamic Reformism
Islamic Thought
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1401)؛ ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام: ج 1، تهران: انتشارات طرح نو
ابوزید، نصر حامد ابوزید (1380)؛ معنای متن؛ پژوهشی در علوم قرآن، ترجمه مرتضی کریمی نیا، تهران: انتشارات طرح نو
ازغندی، علیرضا؛ روشندل، جلیل (1393)؛ مسائل نظامی و استراتژیک معاصر، تهران: نشر سمت
اسلامی، روح الله؛ منیری، سیدهاشم (1398)؛ «روبنای شریعت‌‌نامه و زیربنای سیاست‌‌نامه در نصیحه‌‌الملوک غزالی؛ براساس متن تحولات سیاسی سلجوقیان»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 57، شماره 1، تهران: ص 7-32
اشتراوس، لئو؛ کراپسی، جوزف (1398)؛ تاریخ فلسفه سیاسی، ترجمه یاشار جیرانی و شروین مقیمی: ج 1. تهران: روزگارنو
باربیه، موریس (1383)؛ مدرنیته سیاسی، ترجمه عبدالوهاب احمدی، تهران: نشر آگه
پطروشفسکی، ایلیا پاولویچ (1353)؛ اسلام در ایران، ترجمه کریم کشاورز، تهران: انتشارات پیام
تاجیک، محمدرضا (1390)؛ «صوفی شالوده شکن؛ غزالی و واسازی عارفانه متن»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 25، شماره 25، تهران: ص 39-54
تریگر، الکساندر (1395)؛ «مسیح شناسی آینه؛ به روایت غزالی و خاستگاه های احتمالی آن در مسیحیت سریانی-شرقی»، اطلاعات حکمت و معرفت، دوره 123، شماره 4، تهران: ص 52-56
الجابری، محمدعابد (1396)؛ عقلانیت اخلاقی عربی و تاثیر سنت خسروانی، ترجمه محمد آل مهدی، تهران: نشر اختران
الجابری، محمدعابد (1399)؛ بازخوانی تاریخ فلسفه در مشرق اسلامی، ترجمه اسماعیل باغستانی، تهران: نشر هرمس
حلبی، علی اصغر (1381)؛ تاریخ فلاسفه ایرانی از آغاز اسلام تا امروز، تهران: انتشارات زوار
خلیلی، رضا (1391)؛ «تحول تاریخی-گفتمانی مفهوم استراتژی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 58، شماره 15، تهران: ص 109-142
داوری اردکانی، رضا (1388)؛ «غزالی و فلسفه اسلامی»، جاویدان خرد، دوره 6، شماره 3، تهران: ص 87-100
روزنتال، اروین آی. جی (1396)؛ اندیشه سیاسی اسلام در سده­های میانه، ترجمه علی اردستانی، تهران: نشر قومس
سروش، عبدالکریم (1373)؛ قصه ارباب معرفت، تهران: موسسه فرهنگی صراط
سروش، عبدالکریم (1384)؛ اخلاق خدایان، تهران: طرح نو
طباطبایی، سید جواد (1392)؛ خواجه نظام الملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران، تهران: نشر مینوی خرد
طباطبایی، سیدجواد (1383)؛ درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران: نشر کویر
طباطبایی، سیدجواد (1387)؛ زوال اندیشه سیاسی در ایران، تهران: نشر کویر
طباطبایی، سیدجواد (1399)؛ دیباچه ای بر نظریه انحطاط ایران، تهران: نشر مینوی خرد
غزالی طوسی، ابوحامد محمد (1382)؛ تهافت الفلاسفه، ترجمه علی اصغر حلبی، تهران: جامی
قادری، حاتم (1370)؛ اندیشه سیاسی غزالی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل
قادری، حاتم (1388)؛ اندیشه­های سیاسی در اسلام و ایران، تهران نشر سمت
کربن؛ هانری (1380)؛ تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه سید جواد طباطبایی، تهران: نشر کویر
کرون، پاتریشیا (1389)؛ تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام، ترجمه مسعود جعفری، تهران: انتشارات سخن
گیلسپی، مایکل آلن (1398)؛ ریشه های الهیاتی مدرنیته، ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران: پگاه روزگارنو
لائوست، هانری (1354)؛ غزالی و سیاست، ترجمه مهدی مظفری، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران
لمبتون، ان. کی. اس (1389)؛ دولت و حکومت در اسلام، ترجمه محمد مهدی فقیهی، تهران: نشر شفیعی
محرم خانی، فریبرز (1389)؛ «بررسی تأثیر اندیشه ایران‌شهری بر آرای سیاسی امام غزالی»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 5، شماره 4، تهران: ص 173-205
مظاهری، محمد مهدی؛ اقارب پرست، محمدرضا (1389)؛ «تطور تاریخی الگوهای امنیت پژوهی؛ از گفتمان سنتی تا فرامدرن»، تحقیقات سیاسی و بین الملل، دوره 5، شماره 5، شهرضا: ص 65-88
نصر، سید حسین (1365)؛ «غزالی حکیم معاند فلسفه»، ایران نامه، دوره 16، شماره 16، تورنتو: ص583-592
وات، مونتگومری (1347)؛ امام محمد غزالی: متفکر بزرگ مسلمانان، ترجمه محمود اصفهانی زاده، تبریز: نشر کتابفروشی مهر
Abou Zayd, Nasr Hamid (2001). The Meaning of the Text: A Study in the Sciences of the Quran, translated by Morteza Karimi Nia. Tehran: Tarh-e No Publications (In Persian). 
Al-Jabri, Mohammad Abed (2017). Arab Ethical Rationality and the Influence of the Khosrowani Tradition, translated by Mohammad Al Mahdi. Tehran: Akhtaran Publications (In Persian). 
Al-Jabri, Mohammad Abed (2020). Re-reading the History of Philosophy in the Islamic East, translated by Esmaeil Baghestani. Tehran: Hermes Publications (In Persian). 
Azghandi, Alireza; Roshandel, Jalil (2014). Contemporary Military and Strategic Issues. Tehran: SAMT Publications (In Persian). 
Corbin, Henry (2001). History of Islamic Philosophy, translated by Sayyed Javad Tabatabaei. Tehran: Kavir Publications (In Persian). 
Crone, Patricia (2010). History of Political Thought in Islam, translated by Masoud Jafari. Tehran: Sokhan Publications (In Persian). 
Davari Ardakani, Reza (2009). "Ghazali and Islamic Philosophy". Javidan Kherad, Vol. 6, No. 3, pp. 87-100. Tehran (In Persian). 
Ebrahimi Dinani, Gholamhossein (2022). The Story of Philosophical Thought in the Islamic World: Vol. 1. Tehran: Tarh-e No Publications (In Persian). 
Ghaderi, Hatam (1991). Ghazali's Political Thought. Tehran: Office of Political and International Studies (In Persian). 
Ghaderi, Hatam (2009). Political Thoughts in Islam and Iran. Tehran: SAMT Publications (In Persian). 
Ghazali Tusi, Abu Hamid Mohammad (2003). Tahafut al-Falasifah, translated by Ali Asghar Halabi. Tehran: Jami Publications (In Persian). 
Gillespie, Michael Allen (2019). The Theological Roots of Modernity, translated by Zanyar Ebrahimi. Tehran: Pegah-e Roozegar-e No Publications (In Persian). 
Halabi, Ali Asghar (2002). The History of Iranian Philosophers from the Beginning of Islam to Today. Tehran: Zavar Publications (In Persian). 
Islami, Rouhollah; Moniri, Sayyed Hashem (2019). "The Superstructure of Sharia Law and the Infrastructure of Policy Law in Ghazali's Nasihat al-Muluk: Based on the Text of Seljuk Political Developments". Journal of Political Science, Vol. 57, No. 1, pp. 7-32. Tehran (In Persian). 
Khalili, Reza (2012). "The Historical-Discursive Evolution of the Concept of Strategy". Quarterly Journal of Strategic Studies, Vol. 58, No. 15, pp. 109-142. Tehran (In Persian). 
Lambton, A. K. S. (2010). State and Government in Islam, translated by Mohammad Mehdi Faghihi. Tehran: Shafiei Publications (In Persian). 
Laoust, Henri (1975). Ghazali and Politics, translated by Mehdi Muzaffari. Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran Publications (In Persian). 
Mazaheri, Mohammad Mehdi; Egharab Parast, Mohammad Reza (2010). "The Historical Evolution of Security Patterns; From the Traditional Discourse to the Postmodern". Political and International Research, Vol. 5, No. 5, pp. 65-88. Shahreza (In Persian). 
Moharramkhani, Fereydoon (2010). "The Influence of Iran-Shahri Thought on Ghazali's Political Views". Journal of Political Science, Vol. 5, No. 4, pp. 173-205. Tehran (In Persian). 
Nasr, Seyyed Hossein (1986). "Ghazali the Philosopher Opponent of Philosophy". Iran Nameh, Vol. 16, No. 16, pp. 583-592. Toronto (In Persian).
Petrovsky, Ilya Pavlovich (1974). Islam in Iran, translated by Karim Keshavarz. Tehran: Payam Publications (In Persian). 
Rosenthal, Erwin I. J. (2017). Political Thought in Islam in the Middle Ages, translated by Ali Ardestani. Tehran: Ghomes Publications (In Persian). 
Soroush, Abdolkarim (1994). The Story of the Masters of Knowledge. Tehran: Serat Cultural Institute (In Persian). 
Soroush, Abdolkarim (2005). The Ethics of the Gods. Tehran: Tarh-e No Publications (In Persian). 
Strauss, Leo; Cropsey, Joseph (2019). History of Political Philosophy, translated by Yashar Jeyrani and Shervin Moghimi: Vol. 1. Tehran: Roozegar-e No Publications (In Persian). 
Tabatabaei, Sayyed Javad (2004). A Philosophical Introduction to the History of Political Thought in Iran. Tehran: Kavir Publications (In Persian). 
Tabatabaei, Sayyed Javad (2008). The Decline of Political Thought in Iran. Tehran: Kavir Publications (In Persian). 
Tabatabaei, Sayyed Javad (2013). Khwaja Nizam al-Mulk Tusi: A Speech on the Cultural Continuity of Iran. Tehran: Minoo-ye Kherad Publications (In Persian). 
Tabatabaei, Sayyed Javad (2020). An Introduction to the Theory of Degeneration of Iran. Tehran: Minoo-ye Kherad Publications (In Persian). 
Tajik, Mohammad Reza (2011). "The Sufi Foundation Breaker; Ghazali and the Mystical Textualization". Journal of Political Science, Vol. 25, No. 25, pp. 39-54. Tehran (In Persian). 
Trigger, Alexander (2016). "Christology of the Mirror; According to Ghazali and Its Possible Origins in Eastern Syriac Christianity". Ettelaat-e Hekmat va Maarefat, Vol. 123, No. 4, pp. 52-56. Tehran (In Persian). 
Watt, Montgomery (1968). Imam Mohammad Ghazali: The Great Thinker of the Muslims, translated by Mahmoud Esfahani Zadeh. Tabriz: Mehr Bookstore (In Persian).
دوره 18، شماره 4 - شماره پیاپی 72
شماره 72
پاییز 1402
صفحه 7-34

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 12 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 25 اردیبهشت 1403