تنگنای زیست‌جهان ایرانی؛ بررسی نسبت سیستم و زیست جهان از دوره قاجار تا پیروزی انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل ایران دانشگاه فردوسی مشهد.

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 عضو هئیت علمی گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده
این پژوهش با تأمل در نظریه استثمار زیست جهانِ یورگن هابرماس تأثیر سیستم را به عنوان عامل یا مانع تکامل زیست جهان ایرانی و حوزه عمومی از دوره قاجار تا انقلاب اسلامی بررسی می‌کند. بنابراین تحلیل زیست جهان ایرانی و تأثیر استثمار زیست جهان بر تحولات سیاسی اجتماعی در کانون هدف این پژوهش قرار می‌گیرد. پرسش پژوهش به این قرار است: رابطه سیستم و زیست جهان از دوره قاجار تا انقلاب اسلامی چگونه بوده است و چه نسبتی با تحولات سیاسی- اجتماعی دارد؟ فرضیه پژوهش چنین ارائه شده است زیست جهان ایرانی در عصر قاجار با بدقوارگی و در حکومت پهلوی با بازتولید سیستمی استثمار جهان زیست رو به رو بوده که مانع از شکل‌گیری کنش ارتباطی شد و نهایتاً در قالب واکنش اجتماعی یعنی انقلاب اسلامی نمایان گردید. روش این پژوهش استفاده از داده‌های تاریخی و همچنین مطالعات کتابخانه‌ای – اسنادی گردآوری شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The narrowness of life- world in the Iran; Investigating the relationship between the system and the life-world from Qajar the Islamic Revolution

نویسندگان English

Ehsan Mozdkhah 1
Morteza Manshadi 2
Somaye Hamidi 3
1 Ph.D. student of political science, majoring in Iran issues, Ferdowsi University of Mashhad.
2 Associated ProfessorAssociate Professor, Department of Political Science, Ferdowsi University of Mashhad.
3 Faculty member of Political Science Department, Faculty of Literature and Humanities, Birjand University, Birjand, Iran
چکیده English

By reflecting on Jürgen Habermas's theory of world exploitation, this research examines the influence of the system as a factor or obstacle to the evolution of the Iranian world and the public sphere from the Qajar period to the Islamic Revolution. Therefore, the analysis of the Iranian Life-world and the impact of the exploitation of the biosphere on social political developments is the focus of this research. The research question is: How was the relationship between the system and the life of the world from the Qajar period to the Islamic revolution, and what is its relationship with political-social developments? The hypothesis of the research is presented in such a way that Iranians have faced a serious obstacle to the evolution of world life in two historical places. In the first place, the depravity of the Qajar world and in the second place, the Pahlavi government, by systematically reproducing the exploitation of the Iranian world, prevented the formation of communicative action and ultimately social reaction in the form of the Islamic Revolution. The method of this research is the use of historical data as well as library-documentary studies.

کلیدواژه‌ها English

Habermas
life-World
Qajar
Pahlavi
exploitation
اتابکی تورج(1400). تجدد آمرانه: جامعه و دولت در عصر رضاشاه چاپ هشتم ترجمه مهدی حقیقت خواه تهران: نشر ققنوس.
احمدزاده م. (1393). بسترهای تحدید و توسعه اجتماعی در ایران عصر قاجاریه (با تاکید بر آسیب شناسی نهادهای امنیت ساز). نشریه مطالعات تاریخ انتظامی 1 (2) صص 45- 74.
اسلامی.  روح­الله (1394). دولت مشروطه و حکومت‌مندی مکانیکی. دولت پژوهی, 1(1), 176-215.‎
اسمارت بری(1398). میشل فوکو ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان تهران: نشر اختران. 
اشرف­نظری، علی(1399). پی­جویی آینده در گذشته و بازنمایی امر نوستالژیک در ایران معاصر. پژوهشنامه علوم سیاسی، سال15، شماره3، صص236-201.
افشار محمود(1305). سیاست و اقتصاد..... سال نخستین شماره 8 صص. 449 – 453.
اکبری محمد علی(1393). تبارشناسی هویت جدید ایرانی؛ عصر قاجاریه و پهلوی اول تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
آبراهامیان ی. (1389). تاریخ ایران مدرن (ترجمه م. فتاحی). چ ینجم تهران: نی.
آبراهامیان یرواند(1399). مقالاتی در جامعه شناسی سیاسی ایران ترجمه سهیلا ترابی تهران: نشر شیرازه
آدمیت فریدون (1356) اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهساالر  چاپ دوم تهران: خوارزمی.
بیانی فرهاد؛ گلابی فاطمه و علیپور پروین(1394). «زیست جهان یا نظام؟ زیست جهان و نظام؟» فصلنامه راهبرد فصلنامه راهبرد سال بیست و چهارم شماره 77.
تقویان، ناصر­الدین(1397). هابرماس زبان و کنش هم‌رسانشی. تهران: نشر قصیده­سرا
حافظی سید مرتضی سینائی وحید. (1399). تعلیق مشروطیت وضعیت استثنا؛ کامیابی رضاشاه در کسب سلطنت. پژوهشنامه علوم سیاسی, 15(3), 49-75.‎؛
حافظی مرتضی و دیگران. (1400). سیاسی کردن رنج؛ واکاویِ گذار از قدرت آیینیِ قجری به قدرت انضباطیِ پهلوی. پژوهشنامه علوم سیاسی16(4).‎
حافظی مرتضی؛جزایی محدثه(1400). تاملی انتقادی بر دولت مدرن پهلوی اول بر اساس دولت شاخص­های دولت شکننده فصلنامه جستار­های تاریخی سال 12 شماره 1 صص: 127 -–105. 
حسن زاده، کاظمی؛ حجت، سازمند. (1400). بررسی تطبیقی الگوی مشروعیت و اعمال قدرت در نظام قاجاری پهلوی و جمهوری اسلامی. مجله سیاست دفاعی, 30(115), 175-205.‎
حیدری آرش(1399). واژگونه خوانی استبداد ایرانی تهران: انتشارات مانیاهنر
دهقان زاده رضا(1399). توسعه درون­زا؛ نگاه جامعه شناختی به امکان توسعه در دوره صفویه و قاجار تهران: نشر اندیشه احسان.
زرگری نژاد غالمحسین (1398). سیاست نامه های قاجاری: سی و یک اندرزنامه سیاسی عصر قاجار  جلد 1 چاپ دوم تهران نگارستان اندیشه.
سادات، سید محمود. (1396). تحلیل مجازات تبعید در دورۀ پهلوی اول. گنجینۀ اسناد, 27(4), 20-43.‎
سرحدی قهری رضا(1395). بررسی چیستی ارزش­ها و ابزارهای باز اجتماعی شدن سیاسی در دوره پهلوی اول(۱۳۰۴- ۱۳۲۰) پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد.
سردار­نیا خلیل الله(1400). جامعه شناسی سیاسی ایران. تهران: نشر میزان
سینایی وحید(1396). دولت مطلقه نظامیان و سیاست در ایران مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
شفق امروز سال دوم 17 سنبله 1302 شماره 49.
شکرانه، امید، اخوان کاظمی؛ مسعود. (1399). واکاوی نقش بحران مشارکت در سقوط رژیم پهلوی دوم. دولت پژوهی، 7(28).‎
صحرایی ع. و دیگران (1398). تعلیق مشروطیت/برتری استثناء برآمدنِ دولت مطلقه‌ی پهلوی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 14(2)، 131-164.‎
طالبوف عبدالرحیم(1400). کتاب احمد چاپ سوم تهران: انتشارات علمی فرهنگی
طبری احسان و دیگران(بی تا). پنجاه سال تبه کاری و خیانت سلسله پهلوی بی نا بی­جا.
فلور، ویلم (1366)، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار، دو جلد، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
فوران جان(1401). مقاومت شکننده: (تاریخ تحولات اجتماعی ایران: از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی) ترجمه احمد تدین تهران: انتشارات رسا
کاتم ریچارد(1399). ناسیونالیسم در ایران ترجمه احمد تدین تهران: نشر کویر
کاتوزیان م. (1380). تضاد دولت و ملت (ترجمه ع. طیب). تهران: نشر نی.
کاتوزیان محمد علی همایون(1398). دولت و جامعه در ایران؛ انقراض قاجار و استقرار پهلوی ترجمه حسن افشار چاپ11 تهران: نشر مرکز.
کاوه 22 ژانویه 1920 شماره 36.
کرزن لرد(1388). ایران و قضیه ایران ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی تهران: انتشارات علمی – فرهنگی.
کرونین استفانی(1400). نان و عدالت در ایران عصر قاجار ترجمه امیر حسین غلامپور و نیما شمسایی تهران: انتشارات ژرف
لمبتون، ا. ک. س (1362)، مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چاپ سوم، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
مصباحیان، حسین(1398). مدرنیته و دیگریِ آن؛ مواجهه­ای انتقادی با تفسیر هابرماس از مدرنیته به مثابه پروژه­ای ناتمام، تهران: نشر آگه
مقدس, م., & محمود. (1398). سازوکارهای انضباطی ایجاد اُبژه به هنجار در عصر پهلوی اول بر مبنای نظریه‌ی حکومت‌مندی فوکو. رهیافت‌های سیاسی و بین ‌المللی, 10(4)، 146-170.‎
مکی حسین(1361). تاریخ بیست ساله ایران تهران: نشر ناشر.
مکی حسین(1374) تاریخ بیست ساله ایران جلد اول تهران: نشر امیر کبیر.
نجف زاده مهدی(1397). جابه جایی دو انقلاب؛ چرخش­های امر دینی در جامعه ایرانی تهران: نشر تیسا.
نجف زاده. مهدی (1393). از همزمانی ظهور حوزه عمومی در ایران و غرب تا موانع اجتماعی-سیاسی گسترش آن در ایران. مجله جامعه شناسی ایران، 14(1)، 92-115.‎
نجف‌زاده، مهدی؛ خطیبی‌قوژدی، محمد (1393). از مهندسی اجتماعی تدریجی تا مهندسی اجتماعی آرمانی: مقایسه ی تطبیقی رویکرد روشنفکران نسل اول و دوم پهلوی. مسائل اجتماعی ایران, 16(5), 95-116.‎
نجفی اندرور رفیعی؛ امیر تیمور, یوسف جمالی, & محمد کریم. (1398). قانون گریزی دوره قاجار و نقش آن بر اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران (انقلاب مشروطه). فصلنامه تاریخ, 14(55), 129-147.‎
Bohman, James, and William Rehg (2007). "Jürgen Habermas."
Fultner, B. (2014). Jurgen Habermas: key concepts. Routledge.
Habermas, J. (1992). Autonomy and solidarity: interviews with Jürgen Habermas. Verso.
Habermas, J. (2010). Technical progress and the social life-world. Technology and values: Essential readings, 169-75.
Habermas, J., & Fultner, B. (2003). On the pragmatics of social interaction: Preliminary studies in the theory of communicative action.
Holub, R. C. (2013). Jurgen Habermas: Critic in the public sphere. Routledge.
Honneth, A., & Joas, H. (Eds.). (1991). Communicative action: essays on Jürgen Habermas's The theory of communicative action. MIT Press.
Jost, T. (2006). The End of The End of Ideology. New York University. 
Lidz, Victor. (2019). Strengthening the Strong Program in Cultural Sociology. Innsbruck University Press.
Lovat, T. (2013). Jürgen Habermas: Education’s reluctant hero. In Social theory and education research (pp. 81-95). Routledge.
Meobius, Stephan. (2021). Sociology In Germany. Palgrave Macmillan.
Tamer, Yasin (2010). Change in the Education system of Iran. Middle East Technical University.
دوره 19، شماره 2 - شماره پیاپی 74
شماره 74
بهار 1403
صفحه 231-266

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 27 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 06 تیر 1402