تحلیل مضامین سیاسی- اجتماعی فیلم «عنکبوت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی گروه اقتصاد سیاسی و سیاستگذاری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده
هر اثر سینمایی، برسازندۀ ساختاری معنایی است که مبتنی بر قواعد و هنجارهایی در پیوندی وثیق با زمینه‌ای اجتماعی، جهان خاص خود را خلق و روایت می‌کند و می‌توان با استفاده از تکنیک‌های متنوع تحلیل کیفی، با واسازی عناصر آن، ساختار معنایی جهان برساخته‌اش را آشکار، فهم و تفسیر کرد. در خصوص آثار سینمایی که بر اساس داستان‌هایی واقعی ساخته شده‌اند، ویژگی ناظر بر بازنمائی عناصر برسازندۀ زیست اجتماعی جامعه‌ای که داستان در بستر آن شکل گرفته است بیش از سایر انواع روایت قابل مشاهده و پیگیری است. در این پژوهش تلاش شده است مبتنی بر تکنیک تحلیل مضمون، روایت فیلم «عنکبوت» از پدیدۀ سعید حنایی، قاتل زنجیره‌ایِ کارگران جنسی شهر مشهد در سال‌های 1379-1380 - معروف به قاتل عنکبوتی- موضوع واسازی قرار گیرد تا آشکار شود روایت این فیلم چه تصویری را بر این واقعیت بار کرده است‌، بازتاب‌دهندۀ چه ارزش‌هایی است و چه نسبتی با ارزش‌ها و هنجارهای گفتمان‌های رسمی و مسلط در سپهر اجتماعی ایران امروز برقرار می‌کند. با استفاده از چارچوبی مفهومی، متشکل از مفاهیم بازنمائی، ساختار معنایی، نشانه‌شناسی و سلسله‌مراتب جنسیت و با کاربست روش تحلیل مضمونی، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد روایت فیلم «عنکبوت» از سعید حنایی، وی را نه یک روان‌پریش بلکه کارگزار ساختارهایی معناییِ مسلط تعریف می‌کند که کنش فعالانۀ وی مبتنی بر قواعد و هنجارهای ساختاری که به آن باورمند است پارادوکس‌های تجلیِ ساختارهای سنتی در کالبد دولت‌های ابزاریِ مدرن را آشکار می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Thematic analysis of «Spider» movie

نویسنده English

Gholamreza Haddad
Faculty member, Department of Political Economy and Policy Making, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University
چکیده English

The movie "Spider" is a story about the period when Saeed Hanai, killed sixteen female sex workers in Mashhad between 1379 and 1380. In this research, based on the technique of thematic analysis, the narration of the movie "Spider" has been deconstructed in order to reveal what image the narration of this movie has imposed on this reality, reflecting what values and what relationship it establishes with the values and norms of the official and dominant discourses in the social sphere of Iran. Analyzing the themes of “spider” movie notices that: 1- Saeed is tormented and distressed in the transitioning society of Iran where traditional values are being replaced by modern values. He considers prostitutes to be the cause of corruption and considers them impure and non-human. 2- Against the change of the dominant values, he takes an active and aggressive action based on the teachings of his respective meaning structure, and by committing murders, he gives himself meaning and role, and the social approval he gets from the society make him to feel like a hero. 3- Contrary to the government's official reading of Saeed Hanai's phenomenon, in movie he is not presented as a psychopath, but as an agent committed to dominant meaning structures. 4- Hierarchical distribution of resources prevents the formation of clear bipolarity in the society, and in such a distribution, superior-inferior relationships prevail among the subordinates as well.

کلیدواژه‌ها English

"Spider Movie"
"Said Hanai"
"Thematic Analysis"
"Representation"
"Gender Hierarchy"
اکبری گلزار، مهدی، زائری، قاسم (1399)، بازنمایی تصویر زن در فیلم شبی که ماه کامل شد (کاربست تحلیل روایت و نشانه­شناسی رولان بارت)، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۱۲، شماره ۳، 349 – 367
بیچرانلو، عبدالله، هاشم خانلو، محمدحسن (1397)، بازنمایی سینمایی بافت سیاسی ایران؛ تحلیل گفتمان انتقادی موردی فیلم «هویت»، مجله جهانی رسانه، دوره سیزدهم، شماره ۲ (پیاپی ۲۶)، 171 – 188
پهلوان نژاد، محمدرضا (1401)، تحلیل گفتمان انتقادی فیلم سوته دلان از منظر رویکرد ون لیون، زبان شناسی و گویش­های خراسان، سال چهاردهم، شماره ۲۸، 193 – 215
جوادی یگانه، محمدرضا، زادقناد، سعیده (1400)، دروغ در سه­گانه اصغر فرهادی (نشانه­شناسی فیلم­های «چهارشنبه سوری»، «درباره الی» و «جدایی نادر از سیمین»)، جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره ۱۳، شماره ۱ (پیاپی ۲۵)، 59 – 89
چندلر، دانی( 1386)؛ مبانی نشانه­شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی
جعفری، علی، مظفری، افسانه (۱۳۹۲)، بازنمایی زندگی طبقه متوسط در سینمای ایران (نشانه شناسی فیلم جدایی نادر از سیمین)، رادیو تلویزیون، سال نهم، شماره ۲۱، 127 – 150
حداد، غلامرضا (1394). ساختار معنایی نواصولگرایان و سیاست خارجی ج.ا.ا (1384-1392)، پژوهشنامه علوم سیاسی،  3(10)، 41-112
حداد، غلامرضا (1401)؛ شبه ‌سرمایه‌داری رانتیر؛ برآیند پارادوکس‌های دولت اندامواره، ابزاری و رانتیر در جمهوری اسلامی ایران، دولت پژوهی، 8(31)، 113-144
حداد، غلامرضا (1401)، تحلیل مضامین اخلاقی، سیاسی و حقوقی در فیلم «قهرمان»، فصلنامه الهیات هنر، پیاپی 21 ، 145 تا 168
خادم الفقرایی، مهوش، کیان­پور، مسعود (1395)، تحلیل گفتمان فیلم زندگی مشترک آقای محمودی و بانو با تمرکز بر داغ ننگ ناشی از تقابل سنت و مدرنیته، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۸ ، شماره ۴، 443 -452
خالق پناه، کمال (1387)؛ نشانه شناسی و تحلیل فیلم: بررسی نشانه شناختی فیلم «لاک پشت ها پرواز می­کنند»؛ فصلنامه انجمن ایرانی  مطالعات فرهنگی و ارتباطات/، 12(4) ، 1387
راودراد، اعظم، میرزاده، احسان (1396)، نشانه­شناسی تصویر زن در سینمای اصغر فرهادی (تحلیل نشانه­شناسانه فیلم­های سینمایی رقص در غبار، درباره الی و گذشته)، جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره ۹، شماره ۱ (پیاپی ۱۷)، 53 – 77
راودراد، اعظم، سلیمانی، مجید (1389)، بازنمایی گفتمان سنت اسلامی از تجربه دینی در سینمای ایران؛ تحلیل گفتمان فیلم زیر نور ماه، مجله جهانی رسانه، دوره پنجم، شماره ۲، پیاپی ۱۰
زمانی، سیمین، نیکخواه قمصری، نرگس، بصیریان جهرمی، حسین (1397)، نشانه شناسی جنسیت در فیلم سینمایی «بانو»، مطالعات میان رشته ای ارتباطات و رسانه، دوره اول، شماره 2
سلطانی، سید علی اصغر، مرشدی، پویا (1396)، تعامل و تقابل گفتمانی نشانه­شناسی گفتمانی فیلم «گوزن­ها»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال سیزدهم، شماره ۴۸، 173 – 197
سلطانی، سید علی اصغر، ظهرابی، فاطمه (1395)، نشانه­شناسی گفتمانی فیلم «سعادت آباد» ساخته مازیار میری، جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره ۸، شماره ۲ (پیاپی ۱۶)، 53 – 79
سلطانی، سید علی اصغر، بنایی، بنت الهدی (1392)، سینمای ایران و بازنمایی عناصر دینی؛ تحلیل گفتمان فیلم «اخراجی ها 2»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال چهارم، شماره ۲، (پیاپی ۱۴)
شهباء، محمد، غفوریان، محسن، نیکخواه ابیانه، علیرضا (1396)، رویکرد نشانه معناشناسی به تحلیل گفتمان: مطالعه موردی فیلم «یه حبه قند»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال سیزدهم، شماره ۴۹، 13 – 48
عابدی جعفری، حسن و دیگران (1390)، تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی، اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره دوم، پاییز و زمستان1390 ، شماره پیاپی 10 ، صص 151-198
غزالی طوسی، امام محمدبن محمدبن محمد (1351)، نصیحة الملوک، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی، به تصحیح استاد جلال الدین همایی، ص272ـ269
فیسک، جان (1380)، فرهنگ تلویزیون، ترجمه مژگان برومند، ارغنون، شماره 19
کاظمی، فروغ، سلمانی سیاه بلاش، امینه (1395)، بررسی کارکرد سطوح تحلیل در رویکرد انتقادی به تحلیل گفتمان: مطالعة موردی فیلم جدایی نادر از سیمین، جستارهای زبانی، دوره هفتم، شماره ۴ (پیاپی ۳۲)
کوثری، مسعود، مؤمنی، علی (1401)، تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی تقابل­های گفتمانی فیلم «به وقت شام» با رویکرد وَن لیوون، مطالعات فرهنگ ارتباطات، سال بیست و سوم، شماره ۶۰، 99 – 124
مگی، برایان (1388)؛ داستان فلسفه، ترجمه: مانی صالحی امیری، تهران: نشر آمه
مهدی زاده، سیدمحمد (1387)، رسانه و بازنمائی، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه
نادری، احمد، سلیمانی ساسانی، مجید، اسکندری، علی (1393)، تحلیل بازنمایی روحانیت در سینمای ایران مطالعه موردی؛ تحلیل گفتمان فیلم «طلا و مس»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره سوم، شماره ۳ (پیاپی ۱۱)
نوح هراری، یوال (1396)؛ انسان خردمند؛ تاریخ مختصر بشر، ترجمه: نیک گرگین، چاپ پنجم، تهران: فرهنگ نشر نو
نقیب السادات، سید رضا (1391)، روش شناسی تحلیل و استنباط مضامین موعودگرا از فیلم های سینمایی، مشرق موعود، سال ششم، شماره ۲۱، 111-139
نوایی، فرزاد کاظمی شیشوان، مهروش، حسینی، اکرم، نصیری، نگار (1400)، بازنمایی فضای معماری در سینمای اصغر فرهادی با رویکرد نشانه­شناسی (نمونه موردی: فیلم «فروشنده»)، باغ نظر، سال هجدهم، شماره ۱۰۰، 5 – 20
 
Boyatzis, R. E. (1998), Transforming qualitative information: thematic analysis and code development, Sage.
Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
Hall, S (2003). Representation,London.SagePublication.
Holloway, I. & Todres, L. (2003), “The Status of Method: Flexibility, Consistency and Coherence”, Qualitative Research, Vol. 3, No. 3, Pp. 345-357
King, N., & Horrocks, C. (2010), Interviews in qualitative research, London: Sage.
Moore, John A. (24 Jan 2002), From Genesis to Genetics: The Case of Evolution and Creationism, University of California Press, pp. 28–29, ISBN 978-0-520-93078-0.
Roberts, S. O., Weisman, K., Lane, J. D., Williams, A., Camp, N. P., Wang, M., Robison, M., Sanchez, K., & Griffiths, C. (2020). God as a White man: A psychological barrier to conceptualizing Black people and women as leadership worthy. Journal of Personality and Social Psychology, 119(6), 1290–1315. https://doi.org/10.1037/pspi0000233
Tompkins, Stephen (2015). "Why is God not female?". bbc.com Retrieved 13 January 2021.
Wight, Colin (2003), Agents, Structures and International Relations, Politics as Ontology, (Cambridge University Press).
دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 77
شماره 77
زمستان 1403
صفحه 7-50

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 22 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1403