شیوه های اعتراض و نظام های معنائی معترضان: بررسی مقایسه ای اعتراضات 1388 تا 1401

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده
از سال‌ 1388 تاکنون چهار اعتراض فراگیر با محتوای سیاسی در سال‌های 1388، 1396، 1398 و 1401 رخ ‌داده ‌است. هدف از این پژوهش آن است که به بررسی تغییرات شیوه های اعتراضی و نسبت این تغییرات با جهان معنایی معترضان بپردازد. روش این پژوهش، پدیدارشناسانه و ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه عمیق با60 نفر از معترضانی است که در یک یا چند مورد از این اعتراض ها شرکت داشته‌اند. روش تحلیل داده ها نیز مبتنی بر تحلیل مضمون‌های موجود در این مصاحبه‌هاست. نتایج حاصله حاکی از آن است که: به موازات افزایش مداخله دولت در ابعاد مختلف زندگی، فرصت های اعتراضی نیز متنوع‌تر شده‌است. معترضان از سیاست رسمی، نظیر انتخابات مشروعیت زدائی کرده و به سمت نفی هرگونه نقطه مشترک با نظام معنائی حاکم حرکت کرده اند. مقاومت روزانه به عنوان یکی از شیوه های اعتراضی به مرور هزینه های روانی همراهی با نظم مستقر را بالا برده است. متناسب با بن بست در سیاست رسمی، معترضان به سمت قبح زدایی از خشونت حرکت کردند. با ناامیدی بخشی از معترضان پس از سال 1401 میل به خودکشی اجتماعی در میان آنها رو به ازدیاد گذاشته است. آگاهی در اعتراض و خلق معنای جدید از سال 1388 آغاز گردید و طی هر اعتراض، سطوح جدیدی از زیست اجتماعی را در برگرفت. به نظر میرسد ادامه این روند، در صورت عدم اصلاح بنیادین در سیاست های داخلی و خارجی ، به بی اعتباری بیشتر نظام معنایی حاکم میانجامد و بستر معنایی فراگیرتری برای وقوع اعتراضاتی وسیع تر و شدیدتر فراهم خواهد آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Protesting performances and common worlds of Protesters: A Comparative Study of Protests in Iran from 2009 to 2022

نویسندگان English

Morteza Noroozpour 1
Abolfazl Delavari 2
1 Ph. D. Student in Political Sciences of Allameh Tabataba’ei University
2 Associated Professor of Political Sciences of Allameh Tabataba’ei University
چکیده English

Since 2009, four widespread protests with political content have occurred in 2009, 2017, 2018, and 2022. The purpose of this study is to examine changes in protest methods and the relationship of these changes to the common world of the protesters. The method of this study is phenomenological and the data collection tool is in-depth interviews with 60 protesters who have participated in one or more of these protests. The data analysis method is also based on analyzing the themes in these interviews. The results indicate that: Along with the increase in government intervention in various aspects of life, protest opportunities have also become more diverse. Protesters have delegitimized official politics, such as elections, and have moved towards negating any common ground with the ruling semantic system. Daily resistance as one of the protest methods has gradually increased the psychological costs of following the established order. In line with the deadlock in official politics, protesters moved towards eliminating the ugliness of violence. With the despair of some protesters, the desire for social suicide has increased among them after 2022. Awareness and the creation of new narration began in 2009, and during each protest, it encompassed new levels of social life. It seems that the continuation of this process, in the absence of fundamental reform in domestic and foreign policies, will lead to further discrediting of the ruling semantic system and will provide a more comprehensive semantic ground for the occurrence of broader and more intense protests.

کلیدواژه‌ها English

Political Protest
green movement
Mahsa movement
Common World
Iran
ازکیا، مصطفی(1382). روش‌های کاربردی تحقیق‌، تهران: کیهان
اسماعیل زاده آشینی، سعیده، بررسی عوامل موثر بر کنش‌های جمعی اعتراضی در ایران (سال‌های1388 و 1396)، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 1401، 59(18)
اکبری مقدم نیما، حاضری علی محمد. بررسی تطبیقی هویت اعتراضی و نهادهای سازمانبخشِ جنبش‌های اجتماعی در ایران طی سال‌های ۱۳۷۸-۱۳۹۶. جامعه‌شناسی تاریخی. ۱۴۰۱; ۱۴ (۱) :۷۹-۱۱۴
امینی, سعیده, امیدی, فاطمه. (1402). تطور معنایی شعارهای اعتراض‌های سه دهه‌ی اخیر در سپهر گفتمان‌های سیاسی. رهیافت‌های سیاسی و بین ‌المللی, 14(3), 155-182
جانستون، هنک.(1398). جنبش اجتماعی چیست، ترجمه: سعید کشاورزی، مریم کریمی، تهران: نشر ثالث.
جلایی پور حمید رضا، نصراصفهانی آرش. رخدادهای انتخابات ۱۳۸۸ از چشم‌انداز تحلیل چارچوب. جامعه‌شناسی تاریخی. ۱۳۹۳; ۶ (۱) :۱۳۷-۱۶۱
حامد سعیدی ابواسحاقی، (1400). تاکتیک های حریف در شکل دهی اغتشاشات شهری (مطالعه موردی اغتشاشات آبان ماه 1398)، فصلنامه مدیریت بحران و وضعیت های اضطراری، 13(42)، 33-73
حسینی, حسین, مقدم فر, حمیدرضا, قنبرپور, مصطفی. (1395). واکاوی نقش و کارکرد شبکه های اجتماعی مجازی در حوادث انتخابات سال 1388 جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه آفاق امنیت, 7(24).
دلاوری، ابوالفضل (1401) «تحلیل چند لایه ای اعتراضات اخیر: به سوی سناریوهای ممکن و مطلوب» فصلنامه مطالعات ایرانی پویه. شماره 21 و 22 (پاییز و زمستان) 116-93.
دیتر، آپ کارل(1395) . جنبش اجتماعی و اعتراض سیاسی، نظریه ها و رویکردها، ترجمه: مجید عباسی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی
سالدنا، جانی.(1399). راهنمای کدگذاری برای پژوهشگران کیفی، ترجمه عبدالله گیویان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سبزواری فرد، ساناز(1403).پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان پدیدارشناسی اعتراض ها دانشجویی پاییز 1401، دانشگاه علامه طباطبایی.
سردارنیا, خلیل, البرزی, هنگامه. (1401). تحلیل اعتراض ها صنفی- اجتماعی اخیر در ایران از منظر نظریه سیاست خیابان. پژوهش های راهبردی سیاست, 11(40), 107-150.
کوثری، مسعود(1399) رهیافت و روش در علوم سیاسی، روش مقایسه ای به اهتمام عباس منوچهری، تهران:سمت
گر، تد رابرت(1401) شورش سیاسی، علل نتایج و بدیل ها، ترجمه: سعید صادقی جقه، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مدنی، سعید و همکاران(1399)، آتش خاموش، نگاهی به اعتراض ها آبان 1398، تهران: موسسه رحمان
مصطفوی, انور, شهابی, محمود, شالچی, سمیه. (1401). رفتار جمعی یا کنش اعتراضی: مطالعه ناآرامی های اجتماعی آبان 98 با استفاده از نظریه مبنایی. رهیافت‌های سیاسی و بین ‌المللی, 14(2), 211-236.
نوروزپور, مرتضی. (1398). تحلیل اعتراض ها سیاسی دی ماه 1396. پژوهشنامه علوم سیاسی, 14(4), 185-220
نیاکوئی, امیر. (1393). جامعه شناسی منازعات سیاسی در ایران «انتخابات 1388». پژوهشنامه علوم سیاسی, 10(1), 199-230
وفایی کیان، مهلا سادات.(1402). پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان واکاوی جهان معنایی ترانه‌های اعتراضی سال ۱۴۰۱، دانشگاه علامه طباطبایی
ولی‌نژاد, عبدالله, کاظمی, عباس. (1400). تحلیل جامعه‌شناختی ناآرامی‌های آبان 1398. پژوهشنامه علوم سیاسی 16(4), 221-252 .
هرسیج, حسین, ربیعی نیا, بهمن. (1402). الگوی شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی با تأکید بر نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی. جامعه شناسی کاربردی, 34(3), 1-22.
Akram, S. (2014), recognizing the 2011 United Kingdom riots as political protest: A theoretical framework based on agency, habitus and preconscious. British Journal of Criminology, vol 54 (3), 375
Buechler, Steven M. 1995. “New Social Movement Theories.” The Sociological Quarterly 36(3):441- 464
Chesters, G., & Welsh, I. (2004). Rebel Colours: ‘Framing’ in Global Social Movements. The Sociological Review, 52(3), 314-335. https://doi.org/1111/j.1467-954X.2004.00482.x
Eyerman, Ron, and Andrew Jamison. 1991. Social Movements: A Cognitive Approach. University Park, PA: Pennsylvania State U Press
Karimi, Pamela (2024), Women, Art, Freedom, Artists and Street Politics in Iran, Leuven, Leuven University Press
M & Delahunt.B(2017), Doing a Thematic Analysis: A Practical, Step-by-Step Guide for Learning and Teaching Scholars, Dundalk Institute of Technology, Volume, Number 3
McAdam, Doug, and David A. Snow, eds. 1997. Social Movements: Readings on Their Emergence, Mobilization, and Dynamics. Los Angeles: Roxbury Publishing Company.
Melluci, Alberto. (1989) Nomads of the present: social Movements and individual needs in contemporary society, edited by J. keane and P. Mier. Temple university press.
Olson, Mancur (1965), The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups, Harvard Economic Studies, first edition
“Iran’s 2019-2020 Demonstrations: The Changing Dynamics of Political Protests in Iran.” Asian affairs: An American review. 51.1 (2020): 1–41. Print. Smith, D. W. (2007) Husserl, ed. Leiter, B. London & New York: Routledge
Tilly, C (2006). Regimes and Repertoires. The university of Chicago press
Tilly, C. (1978). From mobilization to revolution. Addison-Wesley Pub. Co. Chicago Style (17th ed.) Citation. Tilly, Charles.
Williams, R. (2004). The Cultural Contexts of Collective Action: Constraints, Opportunities, and the Symbolic Life of Social Movements. In D. Snow, S. Soule, & H. Kriesi (Eds.), The Blackwell Companion to Social Movements (pp. 91-115).
دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 77
شماره 77
زمستان 1403
صفحه 233-282

  • تاریخ دریافت 20 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 19 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 12 اسفند 1403