بازآفرینیِ گفتمانیِ اندیشه سیاسی در ایران باستان؛ پیدایش،تکامل و تداوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

3 دانشیار روابط بین الملل،دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز،ایران

چکیده
اندیشة ایرانشهری وجایگاه آن در تکوین و تداوم فرهنگ و تمدن ایرانی از موضوعات تعیین‌کننده در فهم تاریخ گذشته و رویکردهای نظری و سیاسی به آیندة ایران است. در این راستا فهم عناصر و دقایق اندیشة ایرانشهری به مثابه منظومه‌ای فکری از آغازه‌های پیدایی تا تکوین و فرجام، موضوعی شایستة تأمل فراگیر می‌باشد. در همین راستا هدف این پژوهش بازسازی و بازآفرینی گفتمان سیاسی ایرانشهر از طریق مفصل بندی عناصر بنیادین آن است. مسالۀ اصلی بررسی امکان و چگونگیِ صورتبندی گفتمان حاکم بر اندیشه سیاسی در ایران باستان است » پاسخ احتمالی چنین است که: « بازآفرینی گفتمانی اندیشه سیاسی ایران باستان با محوریت مفهوم شاه آرمانی امکان پذیر می شود، بدین نحو که این مفهوم نقطه اتصال و هم پیوندی اجزاءِ گفتمانی است که از آن با عنوان گفتمان ایرانشهری یاد می شود.» یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که: « خودآگاهی ایرانشهری نه تنها برسازنده ساخت و نظم سیاسی بوده ، بلکه باعث تکوین گفتمان و اندیشه سیاسی منحصربفرد در ایران باستان شد و این گفتمان در طول تاریخ موجب استمرار جغرافیایی، فرهنگی وسیاسی ایران گردید، ضمن اینکه روح ایرانشهر در گذار از دوره باستان به دوره های بعدی در کالبدی جدید به حیات خود ادامه داده است. به بیان دیگر گفتمان ایرانشهر یک بعد ثابت داشته که در طول تاریخ استمرار داشته و یک بعد متغیر که نمود همزیستی گفتمان ایرانشهر با گفتمان های رقیب بود» روش شناسی و چارچوب نظری حاکم بر پژوهش بهره ای آزادانه ازتحلیل گفتمان می باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Discursive Reconstruction of Political Thought in Ancient Iran: Emergence, Evolution, and Continuity

نویسندگان English

Ehsan Kazemi 1
Iraj Varfinezhad 2
Farshad Roomi 3
1 Assistant Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Assistant Professor of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
3 Associate Professor of International Relations, Faculty of Law and Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

The aim of this research is to recreate the political discourse of Iran through the articulation of its fundamental elements. The main research question is: "On what basis can the dominant discourse of political thought in ancient Iran be formulated?" The possible response to this question is formulated as follows: "The re-creation of the discourse of ancient Iranian political thought centered around the concept of the ideal king becomes feasible in such a way that this concept serves as the connecting point and interrelation of the discursive components referred to as the Iranian discourse." The findings of the research indicate that: "The self-awareness of Iranshahr has not only shaped the political structure and order but has also led to the formation of a unique political discourse and thought in ancient Iran. This discourse has contributed to the geographical, cultural, and political continuity of Iran throughout history, while the spirit of Iranshahr has continued to thrive in a new form during the transition from ancient times to later periods. In other words, the discourse of Iran has had a constant dimension that has been preserved throughout history and a variable dimension that reflects the coexistence of the Iranshahr discourse with competing discourses. The methodology and theoretical framework governing the research freely utilize discourse analysis.

کلیدواژه‌ها English

Ancient Iran
political thought
Iranian identity
Sassanids
monarchy
discourse
احمدوند، شجاع، اسلامی، روح‌الله (۱۴۰۱)؛ اندیشه‌ی سیاسی در ایران باستان، تهران: سمت.
احمدوند، شجاع، بخشی، مهدی (۱۴۰۱)؛ «بررسی زمینه و پارادایم زبانی در اندیشه‌ی سیاسی زرتشت»، دوفصلنامه‌ی پژوهش سیاست نظری، شماره ۳۱، صص ۱۳۹-۱۶۳.
احمدوند، شجاع، بردبار، احمدرضا (۱۳۹۸)؛ «مبانی دینی دولت در ایران باستان از دوره‌ی اساطیری تا دولت هخامنشیان»، فصلنامه‌ی دولت‌پژوهی، سال پنجم، شماره ۱۹، صص ۸۱-۱۰۶.
اسلامی، روح‌الله (۱۳۹۴)؛ حکومتمندی ایرانشهری؛ تداوم تکنولوژی‌های قدرت در ایران، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
اسلامی، روح‌الله (۱۳۹۸)؛ شکوه و زوال سیاست در اندیشه‌ی ایرانشهری، مشهد: دانشگاه فردوسی.
الهی، حسین (۱۳۸۷)؛ «گذری به سیر اندیشه‌ی سیاسی ایرانیان و نظام آرمانی آن‌ها»، فصلنامه‌ی تخصصی فقه و تاریخ تمدن، سال پنجم، شماره ۱۸، صص ۵۱-۷۳.
اوستا (۱۳۸۵)؛ گردآورنده و پژوهش: جلیل دوستخواه، تهران: مروارید.
بویس، مری (۱۳۸۱)؛ زردشتیان؛ باورها و آداب دینی آن‌ها، مترجم: عسکر بهرامی، تهران: انتشارات ققنوس، چاپ دوم.
بیهقی، ابوالفضل (۱۳۸۳)؛ تاریخ مسعودی، تصحیح: دکتر علی‌اکبر فیاض، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
پولادی، کمال (۱۳۸۵)؛ تاریخ اندیشه‌ی سیاسی در ایران و اسلام، تهران: مرکز.
پیرنیا، حسن (۱۳۷۷)؛ عصر اساطیری تاریخ ایران، ویرایش: سیروس ایزدی، تهران: انتشارات هیرمند، چاپ اول.
پیرویان، ویلیام (۱۳۹۲)؛ سیر تحول اندیشه‌ی سیاسی در شرق باستان، تهران: سمت.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۷۹)؛ گفتمان و تحلیل گفتمانی، تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۹۰)؛ پساسیاست؛ نظریه و روش، تهران: نشر نی.
تدین‌راد، علی، نجف‌پور، سارا (۱۴۰۱)؛ «نامه‌ای برای ایران؛ بررسی نسبت دین، سیاست و ایران‌گرایی در نامه‌ی تنسر به گشنسپ در چارچوب آرای ماکیاولی»، دوفصلنامه‌ی پژوهش سیاست نظری، شماره ۳۲، صص ۲۳۱-۲۶۳.
تنسر (۱۳۵۴)؛ نامه‌ی تنسر به گشنسپ، تصحیح: مجتبی مینوی، تهران: انتشارات خوارزمی.
توان، حسن و همکاران (۱۴۰۱)؛ «سرشت عقلانی شدن در گذر از ایران باستان به ایران اسلامی؛ گذار از جهان‌بینی اسطوره‌ای به جهان‌بینی دینی»، پژوهشنامه‌ی علوم سیاسی، شماره ۴، پیاپی ۶۸، صص ۱۵۹-۱۸۶.
جمعی از نویسندگان (۱۴۰۱)؛ اندیشه و سیاست در ایران باستان، جلد اول، تهران: موسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
جمعی از نویسندگان (۱۴۰۱)؛ اندیشه و سیاست در ایران باستان، جلد دوم، تهران: موسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
جمعی از نویسندگان (۱۴۰۱)؛ اندیشه و سیاست در ایران باستان، جلد سوم، تهران: موسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
جمعی از نویسندگان (۱۴۰۱)؛ اندیشه و سیاست در ایران باستان، جلد چهارم، تهران: موسسه‌ی مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
حسین‌خوانی، الهام، امام‌جمعه‌زاده، سید جواد (۱۳۹۶)؛ «تحلیل گفتمانی ابر گفتمان اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری»، فصلنامه‌ی پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، سال هشتم، شماره ۳۳، صص ۳۲۹-۳۶۱.
حسینی‌زاده، محمدعلی (۱۳۸۹)؛ اسلام‌سیاسی در ایران، قم: دانشگاه مفید.
حسینی‌زاده، محمدعلی، رضایی‌پناه، امیر (۱۳۹۵)؛ «کیفیت بازنمایی اندیشه‌ی ایرانشهری در سنت تاریخ‌نگاری عصر صفوی (مبانی تکوین دگرباره‌ی امر سیاسی)»، دوفصلنامه‌ی تاریخ‌نامه‌ی ایران بعد از اسلام، سال هفتم، شماره ۱۳، صص ۵۱-۷۹.
حقیقت، سیدصادق (۱۳۹۲)؛ «تاریخ عقاید، تاریخ فکری و مطالعات سیاسی»، پژوهش سیاست نظری، شماره چهاردهم، صص ۱۴۳-۱۶۳.
خرمشاد، محمدباقر، اسلامی، روح‌الله (۱۳۹۲)؛ «فراز و فرود حکومتمندی در عصر ساسانیان (نامه‌ی تنسر و کارنامه‌ی اردشیر بابکان)»، فصلنامه‌ی جستارهای سیاسی معاصر، سال چهارم، شماره ۸.
دالن، اشک (بی‌تا)؛ «فلسفه در ایران باستان؛ آغاز و انجام»، فصلنامه‌ی علمی تخصصی اطلاعات حکمت و معرفت، صص ۴۲-۴۹.
رجایی، فرهنگ (۱۳۹۵)؛ تحول اندیشه‌ی سیاسی در شرق باستان، تهران: قومس.
رستموندی، تقی (۱۳۸۷)؛ «آز و داد: آسیب‌شناسی سیاسی شهریاری در شاهنامه‌ی فردوسی»، دوفصلنامه‌ی تخصصی پژوهش سیاست نظری، صص ۱-۱۹.
رستگار فسایی، منصور (۱۳۸۱)؛ فردوسی و هویت‌شناسی ایرانی، تهران: طرح نو.
رنجبر جمال‌آبادی، عاطفه (۱۴۰۰)؛ «بررسی مضمون تقابل خرد و آز در اندیشه‌ی ایرانشهری و تداوم آن در بستر سیاسی روایت سمک عیار»، پژوهش در تاریخ، شماره ۳۰، صص ۱-۲۵.
زارع، علی (۱۴۰۳)؛ «سیر تفکر فلسفی در ایران باستان با تکیه بر تأثیر زرتشت»، نشریه‌ی تاریخ‌پژوهی، شماره ۷۳، صص ۴۸-۶۲.
شالچیان، علی (۱۳۹۸)؛ «حکمت و فلسفه در ایران باستان»، قابل دسترس در: https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=403977.
شاهنامه‌ی فردوسی (۱۳۵۳)؛ تصحیح: ژول مول، تهران: بی‌جا.
شمس، اسماعیل، یزدانی، سهراب (۱۳۸۴)؛ «بررسی مفهوم ایران‌زمین و نقش آن در علت وجودی دولت-ملت ایران»، فصلنامه‌ی برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره‌ی نهم، شماره ۱، صص ۷۷-۹۶.
صیامیان گرجی، زهیر و همکاران (۱۳۹۶)؛ «مبانی کیهان‌شناختی اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری، با تأکید بر منابع زرتشتی»، فصلنامه‌ی مطالعات تاریخ فرهنگی؛ پژوهش‌نامه‌ی انجمن ایرانی تاریخ، شماره ۳۱، صص ۱۰۷-۱۲۸.
طباطبایی، سید جواد (۱۴۰۰)؛ درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه‌ی سیاسی در ایران، تهران: کویر.
طباطبایی، سیدجواد (۱۳۸۰)؛ دیباچه‌ای بر نظریه‌ی انحطاط ایران، تهران: نگاه معاصر.
طباطبایی، سیدجواد (۱۳۸۵)؛ خواجه نظام‌الملک، تبریز: انتشارات ستوده.
عالم، عبدالرحمن، پور پاشا کاسین، علی (۱۳۹۶)؛ «مفهوم دولت در اندیشه‌ی سیاسی ایران دوره‌ی قدیم»، فصلنامه‌ی سیاست، دوره‌ی ۴۷، شماره ۱، صص ۹۹-۱۱۸.
عباسی، مسلم (۱۳۹۴)؛ تحول اندیشه‌ی سیاسی در ایران باستان، تهران: انتشارات نگاه معاصر.
عضدانلو، حمید (۱۳۸۰)؛ گفتمان و جامعه، تهران: نشر نی.
فرخی، حسین (۱۳۸۶)؛ «تأملی بر مفهوم «فره» و کارکرد آن - حل مسأله‌ی مشروعیت قدرت در ایران باستان»، حافظ مرداد، شماره ۴۳.
فرنبغ دادگی (۱۳۸۰)؛ بندهشن، به کوشش: مهرداد بهار، تهران: انتشارات توس، چاپ دوم.
فردوسی (۱۳۵۳)؛ شاهنامه، تصحیح: ژول مول، تهران: بی‌جا.
فره‌وشی، بهرام (۱۳۷۴)؛ ایرانویج، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
فرهمند، علی (بی‌تا)؛ «خاستگاه سیاست؛ ایران یا یونان؟»، مجله‌ی اطلاعات سیاسی-اقتصادی، صص ۲۴۱-۲۴۲.
فضلی‌نژاد، احمد (۱۳۹۱)؛ «روند تکوین و تکامل مفهوم ایران در گذار از عصر اساطیری به دوران تاریخی»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی، سال سیزدهم، شماره ۴، صص ۳۱-۵۴.
فیرحی، داوود (۱۳۸۸)؛ قدرت، دانش، مشروعیت در اسلام، تهران: نی.
قادری، حاتم، رستموندی، تقی (۱۳۸۵)؛ «اندیشه‌ی ایرانشهری؛ مختصات و مولفه‌های مفهومی»، فصلنامه‌ی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س)، سال شانزدهم، شماره ۵۹، صص ۱۲۳-۱۴۸.
کاظمی، احسان، رومی، فرشاد (۱۳۹۸)؛ بازآفرینی گفتمانی نظریه‌ی سیاسی؛ از یونان باستان تا پست مدرنیسم، تهران: عقل سرخ.
کسرایی، محمدسالار (۱۳۸۹)؛ «فرمانروایی توأمان: حکومت و مشروعیت در ایران باستان»، فصلنامه‌ی سیاست، دوره‌ی ۴۰، شماره ۲، صص ۱۸۹-۲۰۸.
کسرایی، محمدسالار، پوزش شیرازی، علی (۱۳۸۷)؛ «نظریه‌ی گفتمان لاکلاو و موف؛ ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی»، فصلنامه‌ی سیاست، دوره‌ی ۳۹، شماره ۳، صص ۳۳۹-۳۶۰.
کلانتری، عبدالحسین (۱۳۹۱)؛ گفتمان از سه منظر؛ زبان‌شناختی، فلسفی و جامعه‌شناختی، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
کوه کن، محمودرضا (۱۳۹۵)؛ «بررسی تأثیر یکتاگرایی آیین زرتشت بر تفکر سیاسی در ایران»، کنگره‌ی بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی.
کوه کن، محمودرضا (۱۳۹۶)؛ ایرانشهر: روند تبیین اندیشه‌ی سیاسی ایرانشهری (ایران باستان)، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
کورت، آملی (۱۳۸۵)؛ هخامنشیان، مترجم: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس.
گیلانی، نجم‌الدین، فرجی نصیری، شهریار (بی‌تا)؛ «اندیشه‌ی سیاسی خواجه نظام‌الملک: تلفیقی از ایران‌گرایی و اسلام‌گرایی»، بی‌جا.
مجتهدزاده، پیروز (۱۳۹۲)؛ «پیدایش هویت ایرانی و تطور مفهوم کشور State در ایران»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره‌ی ۴۵، شماره ۲، صص ۱۲۱-۱۳۸.
مشکور، محمدجواد (۱۳۸۱)؛ تاریخ ایران زمین، تهران: انتشارات صفار، چاپ هفتم.
منصورزاده، محمدباقر، امینی، علی‌اکبر (۱۳۹۹)؛ «بررسی مقایسه‌ای مفهوم عدالت در اندیشه‌ی ایرانشهری و انقلاب اسلامی»، فصلنامه‌ی رهیافت انقلاب اسلامی، سال چهاردهم، شماره ۵۰، صص ۸۳-۱۰۲.
ویسهوفر، یوزف (۱۳۷۷)؛ ایران باستان، مترجم: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس، چاپ دوم.
هرودت (۱۳۶۲)؛ تاریخ هرودت، مترجم: وحید مازندرانی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
هینلز، جان (۱۳۹۱)؛ شناخت اساطیر ایران، مترجم: ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر چشمه، چاپ شانزدهم.
هینتس، والتر (۱۳۸۸)؛ داریوش و ایرانیان، مترجم: پرویز رجبی، تهران: نشر ماهی.
یشت‌ها (۱۳۹۴)؛ گردآوری و تألیف: ابراهیم پورداود، تهران: مؤسسه‌ی انتشارات آگاه، چاپ اول.
یورگنسن، ماریان، فیلیپس، لوئیز (۱۳۸۹)؛ نظریه و روش در تحلیل گفتمان، مترجم: هادی جلیلی، تهران: نی.
Ferrero, Mario (2021-10-07). "From Polytheism to Monotheism: Zoroaster and Some Economic Theory". Homo Oeconomicus . Springer Science and Business Media LLC. doi:10.1007/s41412-021-00113-4ISSN 0943-0180
Soudavar,Abolala,(2005). The Aura of Kings,Houston:Mirak Publishers
Malandra, William W,(1983). An Introduction to Ancient Iranian Religion: Readings from the Avesta and the Achaemenid, Minnesota Publications in the Humanities
Yarshater, Ehsan(1983). Cambridge History of Iran, Vol. III: Seleucid, Parthian and Sassanian Periods , Cambridge University Press
دوره 20، شماره 2
شماره ۷۸
بهار 1404
صفحه 177-215

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 25 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1404