واسازی دال‌های گفتمانی اصلاح‌طلبان در ادبیات رسانه‌ای اصوالگرایان جمهوری اسلامی ایران (از سال1388 تا 1402)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه تهران

2 کارشناسی ارشد، علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده
پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب نظری لاکلائو و موفه، به تحلیل واسازی دال‌های گفتمانی اصلاح‌طلبان (مانند توسعه سیاسی، دموکراسی، جامعه مدنی) در رسانه‌های اصولگرای ایران از سال ۱۳۸۸ تاکنون می‌پردازد. هدف اصلی، کشف سازوکارهای گفتمانی اصولگرایان برای مشروعیت‌زدایی از رقیب و تثبیت هژمونی خود است. با روش تحلیل گفتمان پسا-ساختارگرا، ۲۶ مقاله رسانه‌های اصولگرا (نظیر کیهان، تسنیم، فارس) به‌روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع و شدت انتخاب شد. داده‌ها با تمرکز بر مفاهیمی مانند دال مرکزی، دال شناور، ضدیت و اسطوره‌سازی سیاسی، تا رسیدن به اشباع نظری تحلیل گردید. اصولگرایان با شش سازوکار کلیدی به واسازی گفتمان اصلاح‌طلبی پرداخته‌اند؛ نفاق‌پیشگی: استفاده ابزاری از مفاهیمی مانند حقوق زنان بدون پیوند ساختاری؛ براندازی نرم: تصویرسازی اصلاح‌طلبان به‌عنوان عاملان انقلاب مخملی پس از ۱۳۸۸؛ خیانت به نظام سیاسی: اتهام همکاری با نهادهای خارجی؛ سکولاریسم پنهان: تقلیل گفتمان اصلاح‌طلبی به اسلام آمریکایی؛ اشرافی‌گری:اتکا به بورژوازی و غفلت از محرومان؛ آنمی گفتمانی: بی‌ثباتی پارادایمی و فقدان مانیفست منسجم. تمایز این پژوهش در تمرکز بر بازنمایی رسانه‌ای گفتمان رقیب است، برخلاف مطالعات پیشین که صرفاً به تقابل مستقیم گفتمان‌ها پرداخته‌اند. این رویکرد، نقش محوری رسانه‌ها را در نزاع هژمونیک پس از بحران ۱۳۸۸ آشکار می‌سازد. اصولگرایان با تثبیت دال مرکزی «ولایت فقیه» و پیوند زدن دال‌های شناور اصلاح‌طلبان به مفاهیمی مانند غرب‌زدگی، نه تنها به مشروعیت‌زدایی از رقیب پرداخته‌اند، بلکه هژمونی گفتمان خود را تقویت کرده‌اند. این فرآیند، مرزهای ضدیتی را در فضای سیاسی ایران عمیق‌تر ساخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Deconstructing the Discursive Signifiers of Reformists in the Literature of the Media of the Primitives of the Islamic Republic of Iran (From 2009 to the Present)

نویسندگان English

yaser bahrami chegeni 1
Ali Ahmadi zade 2
1 PhD student, Iranian social issues, University of Tehran
2 Master's degree, Political Science, Allameh Tabatabaei University
چکیده English

Using the theoretical framework of Laclau and Mouffe, this study analyzes the deconstruction of reformist discursive signifiers in Iranian fundamentalist media since 2009. The main goal is to discover the fundamentalists' discursive mechanisms for delegitimizing their rivals and establishing their hegemony.Using the post-structuralist discourse analysis method, 26 articles from conservative media outlets (such as Kayhan, Tasnim, Fars) were selected through purposive sampling with maximum diversity and intensity. The data were analyzed until theoretical saturation was reached, focusing on concepts such as central signifier, floating signifier, antithesis, and political mythmaking.The fundamentalists have engaged in the dismantling of the reformist discourse with six key mechanisms: hypocrisy: instrumental use of concepts such as women's rights without structural links; soft subversion: portraying reformists as perpetrators of the Velvet Revolution after 2009; betrayal of the political system: accusations of collaboration with foreign institutions; hidden secularism:Reduction of reformist discourse to American Islam; Aristocracy: Reliance on the bourgeoisie and neglect of the disadvantaged; Discursive anemia: Paradigmatic instability and lack of a coherent manifesto. The distinction of this research is in its focus on the media representation of the rival discourse, unlike previous studies that have only dealt with the direct confrontation of discourses.This approach reveals the pivotal role of the media in the hegemonic struggle after the 2009 crisis. By consolidating the central signifier of “velayat-e-faqih” and linking the floating signifiers of the reformists to concepts such as Westernization, the fundamentalists have not only delegitimized their rivals but also strengthened the hegemony of their discourse.

کلیدواژه‌ها English

discourse analysis
reformists
principlists
deconstruction
media representation
اسکندری نسب, محمد و جلایی پور, حمیدرضا . (1398). تحلیل شیوه بازنمایی اصلاحطلبان در گفتمان اصولگرایی؛ (مطالعه موردی مقالات روزنامه کیهان در خلال انتخابات اسفندماه 94)، جامعه شناسی فرهنگ و هنر، دوره 1، شماره 1، صص 147- 122.
انبارلویی، محمد کاظم. (21آذر 1396). نسبت اصلاح طلبان با اخلاق، عدالت و آزادی!، خبرگزاری تسنیم: https://www.tasnimnews.com/fa/news/
انصاری, منصور، و همتی نژاد، ناهید. (1399). تحولات مفهومی امر انقلابی در گفتمان اصلاح‌طلبی، اندیشه سیاسی در اسلام, دوره 7، شماره 23، صص 105-140.
بادامچیان، اسدالله. (30مرداد1401). اصلاح طلبی مرد و تمام شد/دوره اصوالگرایی مرسوم هم به پایان رسیده، برگرفته از خبر‌آنلاین:http:/khabaronline.ir/xj9cw      /
بنوعزیزی، علی. (1379).  «رویکردهای اجتماعی-روانی توسعۀ سیاسی»، در: درک توسعه سیاسی، به کوشش مایرون واینرو و ساموئل هانتینگتون، ترجمه ، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی. 
حاضری، علی محمد، ایران‌نژاد، ابراهیم، و مهرآیین، مصطفی. (1390). گفتمان اصلاح‌طلبی اسلامی در ایران پس از انقلاب، دانشنامۀ علوم اجتماعی، دورۀ3، شمارۀ1، صص 109-151.
حسینی زاده، سید ابوالفضل؛ حسینی زاده، سید محمد علی. (1393). مسئله آزادی در دو گفتمان اصول گرا و اصلاح طلب، سپهر سیاست، دوره 1، شماره 1، صص 158-61.
حاجی‌حیدری، حامد. (9 دی 1393). آب رفتن پند آموز اصلاح طلبی خبرگزاری تسنیم: https://www.tasnimnews.com/fa/news
حبیبی، محمد نبی. (25مهر1397). طمع قدرت کروبی را از جامعه روحانیت مبارز جدا کرد/ کروبی را وارد میدان محاربه با نظام کرده‌اند، خبرگزاری فارس: www.farsnews.com/news/13970725000576/
حبیبی، محمدنبی. (21مرداد1397)، مسئول مستقیم گرفتاری‌های کشور اصلاح‌طلبان هستند، خبرگزاری مهر:
خضریان، علی. (14آبان 1393). بحران هویت اصلاحات و کنکاشی بر رویکردگزینی‌های اصلاح‌طلبان، خبر گزاری تسنیم: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/08/14/
رزمجو، ح. (2شهریور1397). دغدغه‌های اصلاح‌طلبانه از حرف تا عمل، جوان آنلاین: http://www.javanonline.ir/003vWm/
روحانی، سیدحمید. (1388). منافقین اصلاح طلب؛ جستارهایی پیرامون ریشه های فکری مدعیان اصلاح طلبی در سه دهه اخیر، فصلنامه 15 خرداد؛ حوزه تاریخ پژوهشی ایران معاصر، شماره 22، صفحات123-181.
سریع‌القلم، محمود. (1400). روش تحقیق در علوم سیاسی، تهران: فرزان روز. چاپ چهاردهم.
شریعتمداری، حسین. (16تیر 1390). خاتمی، کروبی و موسوی فسیل زنده اند، فردانیوز به نقل از کیهان: https://www.fardasnews.com/fa/tiny/news-154089/
شریعتمداری، حسین. (16تیر1390). خاتمی، کروبی و موسوی فسیل زنده اند، خبرگزاری  فارس به نقل از کیهان: https://www.farsnews.com/news/9004170091%20%20%20%20/
شریعتمداری، حسین، (19بهمن1401)،  تکرار ادعای دیدار خاتمی و سوروس/ شریعتمداری: باقی اسناد را به جلسه علنی دادگاه موکول می کنم، خبرآنلاین به نقل از کیهان: http:/khabaronline.ir/xjJ4K      /
صدیق،  میرابراهیم، حبیبی، احمد، و کشیشیان سیرکی،گارینه. (1398). مقایسه تطبیقی دالهای گفتمان های اصلاحطلبی و اصولگرایی در مجلس ششم و هفتم شورای اسلامی، ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، دوره 2، شماره 2، صص218-245.  
طاهرزاده کوزانی، سید مصطفی، نوری، هادی و علیزاده، رضا . (1402). خوانش پسااستعماری هویت در اندیشه محمد مصدق؛ با تأکید بر روش واسازی، پژوهشنامه علوم سیاسی، 18(3)، 199-234. doi: 10.22034/ipsa.2023.494
قیصری، نوراله؛ قربانی، مصطفی. (1402). گفتمان‌های هویتی و منازعات نخبگان سیاسی در جمهوری اسلامی ایران 1376-1398، مطالعات راهبردی سیاست، دوره 12، شماره‌های45 تا 75، صص 7-57.
محمدی، معصومه، مقصودی، مجتبی و توحیدفام، محمد. (1403). توسعه سیاسی در ایران بعد از انقلاب اسلامی در پرتو دو گفتمان ایرانی- اسلامی ومدرن، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 19، شماره 4، صص 150-121. doi: 10.22034/ipsa.2025.525
--. (9آذر1393). آیا اثبات فاصله اصلاح طلبان با امام خمینی (ره) نیاز به تایید یا تکذیب امثال سحرخیز دارد؟. برگرفته از رجانیوز ؛ http://www.rajanews.com/news/
--. (4خرداد1401). اصلاح طلبان از ابتدا هم با مبانب فکری انقلاب همراه نبودند/گفتار چپ‌ها در پایگاه تولید شد، برگرفته از خبر آنلاین به نقل از روزنامه دولت ؛https://khabaronline.ir/xhTPp   
--. (2 شهریور، 1401). افراطیون مدعی اصلاحات از پادویی آمریکا به مزدوری اسرائیل رسیدند، برگرفته از خبرگزاری کیهان:   https://kayhan.ir/0012Yw
-- (3شهریور1389). اولش نفهمیدم که مردم چرا به اصلاح طلبان منافق می گویند، مگ ایران به نقل از کیهان:
--. (24شهریور1397). اصلاح طلبان کاسه داغ تر از آش شدند، سایت اعتماد؛ به نقل از کیهان، شماره 4184؛ http://www.etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/109843/
--. (27خرداد1397). این بیانیه از کجا دیکته شده است؟!، خبرگزاری فارس به نقل از خبرگزاری کیهان: https://www.farsnews.com/news
--. (6آبان1397). بازخوانی توهین اصلاح طلبان به مرجعیت و مراجع تقلید: از «مگر مردم میمون هستند که تقلید بکنند؟!» «تا نسبت دادن دروغ مفسد اقتصادی به مرجعیت»، رجانیوز:
--. (8آبان1393)،. دشمنان فسادشان را در قالب اصلاح‌طلبی بیان می‌کنند/ اصلاحات ‌ابزاری به مثابه جنگ نرم است،  خبرگزاری تسنیم: https://www.tasnimnews.com/fa/new
--. (20شهریور1396). خاتمی شجاعت دارد چراغ اول را روشن کند، فردا نیوز به نقل از کیهان: https://www.fardanews.com/fa/news/722579/
--. (15خرداد1394). کدام رفتار مدعیان اصلاح طلبی با خط امام سازگار است؟، رجانیوز: http://www.rajanews.com/news/213879
--. (25مرداد 1397). گزارش مستند کیهان از نگاه ساندیسی اصلاح طلبان به روحانی خودافشایی مدعیان اصلاحات، خبرگزاری کیهان:   https://fa.shafaqna.com/ news/613128/
--. (16 اسفند ،1396). مقاله پرده از چهره نفاق افتاد/هجوم هماهنگ مدعیان اصلاحات به ارزش‌های اسلامی. برگرفته از خبرگزاری کیهان: https://kayhan.ir/00xlj
--. (13خرداد1392). منورالفکرها در دوران اصلاحات چه کردند؟، خبرگزاری تسنیم: https://www.tasnimnews.com/fa/news
--. (20 بهمن1395). وقتی آقایان یاد روحیه جهاد و ایثارگری می‌افتند، سایت فردا به نقل از کیهان
محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی، ضد روش 2، تهران، انتشارات جامعه­شناسان .
مکرمی‌پور، محمدباقر، دشتی، فرزانه، و میرزایی، بیژن. (1401). بررسی گفتمان‌های پس از انقلاب اسلامی(1392-1357)، فصلنامه دانش‌نامه علوم سیاسی، سال سوم، شماره7، صص 28-50.
میرزایی، محمد، و ربانی خوراسگانی، علی. (1394). تحلیل تقابل گفتمان اصول‌گرایی و اصلاح‌طلبی در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، جامعه شناسی کاربردی، دورۀ26، شمارۀ4، صص 45-68.
هوارث، دیوید. (1398). گفتمان، مترجم روح الله قاسمی، تهران: اندیشه احسان، چاپ دوازدهم. 
Jørgensen, M. W., & Phillips, L. J. (2002). Discourse analysis as theory and method, SAGE.
PublicationsRogers brubaker ، - Frederic cooper, (2000). beyond identity, university of California los Angeles university of Michigan
Laclau, E & Mouffe, C (2001). Hegemony and strategy, Second edition , London, version.
Laclau,E & Mouffe, C, (1990). New Reflections on the Revolution of our time, London, version
Laclau,E & Mouffe,C ,(2000). contingency, Hegemony, London, university, version.
Laclau, E. (2005). On populist reason, Verso.
Laclau, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and socialist strategy: Towards a radical democratic politics (2nd ed.), Verso. (Original work published 1985).
 Laclau, E. (1996). Emancipation(s), Verso.
 Mouffe, C. (2005). On the political, Routledge.
Howarth, D. (2000). Discourse, Open University Press.
Torfing, J. (1999). New theories of discourse: Laclau, Mouffe and Žižek, Blackwell.
Norval, A. J. (1996). Deconstructing apartheid discourse, Verso 
دوره 20، شماره 3 - شماره پیاپی 79
شماره ۷۹
تابستان 1404
صفحه 53-86

  • تاریخ دریافت 05 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1404