قانون اساسی و حاکمیت قانون در ایران، در اندیشه سیدحسن تقی زاده براساس اسطوره انسجام کوئنتین اسکینر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علوم سیاسی، حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
آشنایی ایرانیان با مفاهیم مدرن از آغازین دوران دید و بازدید ایرانیان از جهان غرب حاصل شد. در این میان مفاهیم سه گانه «دولت»، «قانون» و «قانون اساسی»، در نظام اندیشه ای روشنفکران عصر قاجار از اهمیت بسیاری برخوردار گردیده است. عینیت یابی صورت ذهنی از سازه های «به سامان» نظم سیاسی-حقوقی بعدتر در جنبش مشروطه خواهی ایرانیان مجال خودنمایی یافته است. تقی زاده در زمره روشنفکرانی است که طلایه دار این عرصه نوظهور تجددخواهی ایرانیان است. در پژوهش حاضر به این پرسش پاسخ خواهیم داد که حاکمیت قانون و قانون اساسی در اندیشه سیدحسن تقی زاده از چه وجوهی برخوردار است؟ در این ارتباط از منابع دسته اولی همچون مجموعه کتب «مقالات تقی زاده» (به ویژه جلدهای هشتم تا دهم از این مجموعه که مشتمل بر سخنان تقی زاده در ادوار اول تا پانزدهم مجلس شورای ملی در نقش نماینده مجلس، وزیر طرق و شوارع، وزیر مالیه و همچنین رئیس مجلس سنا را شامل می شود) بهره برده ایم. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تلقی تقی زاده از مفاهیمی همچون قانون و قانون اساسی از صورتی یکدست، در تمام دوران حیات سیاسی او برخوردار نبوده است. در پژوهش حاضر از چارچوب نظریه انسجام کوئنتین اسکینر، با بهره مندی از آرای مفسران تقی زاده و به لحاظ روش شناسی از روش کیفی و نوع توصیفی- تحلیلی با بهره‌گیری از ابزارهای کتابخانه‌ای و اینترنتی بهره برده ایم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Constitution and the Rule of Law in Iran, in the Thought of Seyyed Hassan Taghizadeh Based on Quentin Skinner's Myth of Coherence

نویسندگان English

Habibollah Fazeli
Mohammad Akhoundpour Amiri
Political Science, Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Iranians became familiar with modern concepts from the beginning of the Iranians' visits to the Western world. Among them, the three concepts of "state", "law" and "constitution" have been of great importance in the intellectual system of the intellectuals of the Qajar era. The objectification of the mental form of the "orderly" structures of the political-legal order has later found its place in the Iranian constitutional movement. Taghizadeh is among the intellectuals who are the pioneers of this emerging field of Iranian modernism. In the present study, we will answer the question of what aspects the rule of law and the constitution have in the thought of Seyyed Hassan Taghizadeh? In this regard, we have used primary sources such as the collection of books "Taghizadeh's Essays" (especially volumes eight to ten of this collection, which include Taghizadeh's speeches in the first to fifteenth periods of the National Consultative Assembly in his role as a member of the parliament, Minister of Roads and Streets, Minister of Finance, and also the President of the Senate). The results of this study show that Taghizadeh's perception of concepts such as law and constitution was not uniform throughout his political life. In the present study, we have used the framework of Quentin Skinner's coherence theory, benefiting from the opinions of Taghizadeh's commentators, and in terms of methodology, we have used a qualitative and descriptive-analytical method using library and Internet tools.

کلیدواژه‌ها English

Iran
modern state
constitutional
constitution
Taghizadeh
Skinner
- آدمیت، فریدون، (۱۴۰۰)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران: انتشارات گستره، چاپ دوم.
- آدمیت، فریدون، (۱۴۰۲)، فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، تهران: انتشارات گستره، چاپ دوم.
- اتحادیه، منصوره، (۱۳۶۱)، پیدایش و تحول احزاب سیاسی مشروطیت (دوره اول و دوم مجلس شورای ملی)، تهران: نشر گستره.
- اتحادیه، منصوره، (۱۳۹۸)، جایگاه سیدحسن تقی زاده در مجلس اول و نقش او در متمم قانون اساسی»، مجله قلم یاران، شماره ۲۱.
- آجودانی، ماشاءالله، (۱۴۰۳)، مشروطه ایرانی، تهران: انتشارات اختران، چاپ هفدهم.
- آژند، یعقوب و دیگران، (۱۳۷۸)، استاد نفت در دوره رضاشاه، استادی از تجدید نظر در امتیاز نامه دارسی (قرار داد ۱۹۳۳)، ادره کل آرشیو اسناد و موزه دفتر رئیس جمهور، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاداسلامی.
- استوار، مجید، (۱۳۹۶)، نقش روشنفکران ایرانی در ساخت دولت رضاشاه، فصلنامه رهیافت های سیاسی و بین المللی، سال هشتم، شماره ۴.
- افشار، ایرج، (۱۳۶۸)، زندگی طوفانی (خاطرات تقی زاده)، تهران: انتشارات علمی.
- برگ، جی فریدن، سیلورمن، گوردن، (۱۴۰۲)، علم شناخت یا شناخت‌پژوهی (مقدّمه‏‌ای بر رویکردها، نظریّه‌‏ها و پژوهش‌‏ها درباره ذهن)، ترجمه دکتر حبیب الله قاسم زاده، انتشارات ارجمند، جلد اول، چاپ سوم.
- بزرگی، احسان، حسنوند، محسن و احسان آقا محمدی، (۱۳۹۹)، بنیان‌های جامعه به‌سامان ایرانی، دولت قانون‌مدار و قانون اساسی، فصلنامه پژوهش های اجتماعی اسلامی، سال بیست و ششم، شماره اول، صص ۲۷-۳.
- بشیریه، حسین، (۱۳۹۷)، آموزش دانش سیاسی (مبانی علم سیاست نظری و تاسیسی)، تهران: نشر نگاه معاصر، چاپ سیزدهم.
- بیگدلی، علی، پندار، حسین، (۱۳۹۲)، تقی‌زاده، از تجددگرایی تا فرنگی مآبی، فصلنامه پژوهش های تاریخی (دانشکده ادبیات و علوم انسانی-دانشگاه اصفهان)، سال چهل و نهم، دوره جدید، سال پنجم، صص ۱۸-۱.
- پروین، خیراله، نورایی، مهدی، (۱۴۰۰)، واژه دولت به‌مفهوم یکی از قوای سه‌گانه در قانون‌اساسی، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره ۵۱، شماره ۴، صص ۱۵۰۸-۱۴۸۷.
- تقی زاده، سیدحسن، (۱۳۳۹)، «اخذ تمدن خارجی»، یغما، شماره ۱۰.
- تقی زاده، سید حسن، (۱۳۷۲)، زندگی طوفانی (خاطرات سیدحسن تقی زاده)، به کوشش ایرج افشار، انتشارات علمی، چاپ دوم.
- تقی زاده، سید حسن، (۱۳۷۹)، زندگی طوفانی، به کوشش عزیرالله علیزاده، تهران: فردوس.
- تقی زاده، سیدحسن، (۱۳۸۶)، مقالات تقی زاده (مشروطیت)، زیر نظر ایرج افشار، انتشارات توس، چاپ اول، جلد اول.
- تقی زاده، سید حسن، (۱۳۸۹)، مقالات تقی زاده (تقی زاده در مجلس، دوره پانزدهم شورای ملی و دوره اول و دوم سنا)، زیر نظر ایرج افشار، به کوشش مصطفی نوری، رضا آذری شهرضایی، انتشارات توس، جلد دهم، چاپ اول.
- تقی زاده، سید حسن، (۱۳۹۰)، تقی زاده در مجلس(نطق های مجلس شورا دوره های اول، دوم، پنجم و ششم)، مقالات تقی زاده، زیر نظر ایرج افشار، به کوشش مصطفی نوری و رضا آذری شهرضایی، تهران: توس، جلد ۸.
- تقی زاده، سیدحسن، (۱۴۰۲)، تاریخ اوایل انقلاب و مشروطیت ایران (سه خطابه از سید حسن تقی زاده)، تهران: انتشارات ارس، چاپ اول.
- حبیب پور گتایی، کرم و رضا صفری شالی، (۱۳۹۴)، راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده‌های کمی)، انتشارات لویه، چاپ ششم.
- خوی نژاد، غلامرضا، (۱۴۰۳)، روش های پژوهش در علوم تربیتی، انتشارات سمت، چاپ دهم.
- رائین، اسماعیل، (۱۳۵۶)، حقوق بگیران انگلیس در ایران، سازمان انتشارات جاویدان، چاپ ششم.
- سایر، آندرو، (۱۳۸۸)، روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی، ترجمه عماد افروغ، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم.
- سرمد، زهره و عباس بازرگان و الهه حجازی، (۱۴۰۴)، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، انتشارات آگه، چاپ پنجاهم.
- سلیمان نژاد، فرهاد، (۱‍۴۰۲)، مشروطه خواه لیبرال: سید حسن تقی زاده، انتشارات اگر، چاپ دوم.
- سلیمانی، کریم، وحیدی راد، میکائیل، (۱۳۸۹)، «مذاکرات نفت ایران و انگلیس و تجدید نظر در قرارداد دارسی در دوره رضاشاه»، دو فصلنامه علمی تاریخ ایران، دوره۳، شماره ۱، ص ۱۰۰-۷۱.
- صفائی، ابراهیم، (۱۳۴۶)، رهبران مشروطه، تهران: انتشارات جاویدان.
- عاقلی، باقر، (۱۳۷۰)، روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران: نشر گفتار، جلد ۱ و ۲.
- علوی، سیدعلی، (۱۴۰۲)، زندگی و زمانه سیدحسن تقی زاده، موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی، چاپ سوم.
- فاتح، مصطفی، (۱۳۵۸)، پنجاه سال نفت ایران، تهران: انتشارات پیام.
- مجتهدی، مهدی، (۱۳۵۷)، تقی زاده: روشنگری ها در مشروطیت ایران، تهران: دانشگاه تهران، چاپ اول.
- مختاری، جمال و روح الله اسلامی و وحید سینایی و مهدی نجف زاده، (۱۴۰۴)، خرد سیاسی دولت مدرن و تکنیک های قدرت در درس های مدرسه علوم سیاسی و تاثیر آن بر فرآیند مشروطیت، فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره ۲۰، شماره ۲، صص ۲۵۵-۲۱۷.
- مدنی، سید جلال الدین، (۱۳۶۹)، تاریخ سیاسی معاصر ایران، تهران: انتشارات اسلامی) ج ۱.
- مرادخانی، فردین، (۱۴۰۲)، مشروطه خواه لیبرال: سیدحسن تقی زاده، تهران: انتشارات اگر، چاپ دوم.
- مرتضوی، سید خدایار، (۱۳۸۶)، «تبیین روش شناسی اندیشه سیاسی از منظر کوئنتین اسکینر»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال سوم، شماره ۱.
- مرعشی، افشین، (۱۴۰۴)، ساخت هویت ملی ایران؛ فرهنگ، قدرت و حکومت ۱۳۲۰-۱۲۵۰، ترجمه محمد آغاجری، تهران: نشر ثالث، چاپ اول.
- هدایت، مخبرالسلطنه، (۱۳۶۳)، خاطرات و خطرات، تهران: انتشارات: زوار.
- CAB (British Archival Material: Cabinet Office). )February 25, 1924(. 16 / 54 Committee For Imperial Defense Sub-Committee, Report 227-C.
- Jung, L. N., & Rebelo, V. B. (2022). ‘(De)parting (from) the Ways’: Quentin Skinner’s linguistic contextualism as challenge to contemporary philosophy’s ‘parting of ways’ concept. Geltung: Journal of Studies on the Origins of Contemporary Philosophy, 2(2), Article e66500. https://doi.org/10.23925/2764-0892.2024.v2.n2.e66500.
- Orford, A. (2021). The politics and protocols of interdisciplinary encounters: Pocock, Skinner, and the Cambridge School. Temple International & Comparative Law Journal, 36– 173.
- Palti, E. J. (2024). Pocock, Skinner, and the “historiographical revolution”. In Intellectual History and the Problem of Conceptual Change (pp. 9–37). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009461245.003.
- Pourbagheri, H. (2020). Seyyed Hasan Taqizadeh: a political biography. Leiden University. (PhD thesis).
- Skinner, Quinten, )1988(, "Motives, Intention and Interpretation of Texts", in Meaning & Context: Quinten Skinner and his Critics, ed. James Tully, Princeton: Princeton University Press.
- Vanessa, Martin, (London: Routledge, 2005), Oil in Iran between the two World War, Anglo-Iranian Relations since 1800.
- Weber, V. B. (2025). History in political philosophy: Refutation and imagination. Ergo: An Open Access Journal of Philosophy, 12, Article 34. https://doi.org/10.3998/ergo.7957.
دوره 20، شماره 4 - شماره پیاپی 80
شماره ۸۰
پاییز 1404
صفحه 121-153

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 27 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1404