الگوی نظری دولت مطلقه و پیدایی دولت مطلقه شبه‌مدرن در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

دولت مطلقه شبه‌مدرن پهلوی، نخستین دولت شکل‌گرفته‏ در ایران بود که بر اساس الگوی نظریِ جان فرانکو پوجی در پرتو شکل‌گیری و بسط نهادهای بوروکراسی و دیوان‌سالاری، تمرکز قدرت در پهلوی اول و ارتش مدرن پدیدار شد. این دولت تلاش همه‌جانبه‌ای را در تمرکز و انحصار قدرت با سیطره کامل بر منابع اجبارآمیز و غیر اجبارآمیز صورت داد.
ریشة شکل‏گیری این دولت را باید در تغییر و تحولات سیاسی و اجتماعی مشروطه و پس از آن جست‌وجو کرد. برخلاف دولت‌های مطلقه اروپایی همچون انگلستان و فرانسه که در آنجا یک طبقه نوظهور توانست در محیطی رقابتی همگام با نوسازی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دولت، جامعه‌ای دموکراتیک و مردم‌سالار پدید آورد زیرا اتکای دولت به طبقات مختلف، مانع از رویه استبداد دولت شده و مرحله گذار به جامعه‌ای مردم‌سالار را هموار ساخت؛ اما در ایران در نبود یا ضعف این طبقات در نهایت دولت مطلقه پهلوی توانست با تمرکزدهی هرچه بیشتر قدرت در دربار و با ایجاد ارتش مدرن و بوروکراسی نوین و با تأکید بر ایدئولوژی ناسیونالیسم، شکل و ماهیت متفاوت‌تری از دولت‌های مطلقه اروپایی به خود بگیرد. در این دولت با وجود برخی از نوسازی‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هرگز مقدمات گذار به حکومت و جامعه‏ای مردم‌سالار فراهم نشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Despotic State & the Emerge of the Despotic Semi-Modern State in Iran: A Theoretical Pattern

نویسندگان [English]

  • Mansoor Mirahmady
  • Hasan Jabbari Nasir

چکیده [English]

The Pahlavi despotic semi-modern state was the first state formed in Iran in accordance to the theoretical model of John Frankopouji. In this state the bureaucratic institutions were formed and developed, power was concentrated and a modern army was established. Having full control over compelling and non-compelling sources, this state had an overall objective of power concentration and monopoly. The root in the formation of such state must be found in the socio-political changes in the Constitutional and post-Constitutional era. Contrary to European despotic states such as England and France where a new class could make a democratic society in a competitive environment parallel to the socio-economic and political modernization of state, since the state’s reliance on various classes prevented the despotic procedure of state and facilitated the passage stage to a democratic society; in the absence or weakness of such classes, the Pahlavi despotic state in Iran could finally have a more different form and nature than of European despotic states by an ever more concentrating of the power in the Court and by making a new army, a new bureaucracy and emphasizing the nationalist ideology. Despite some socio-economic, cultural and political modernizations, the context for transition to a democratic state and society was never provided in such state.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Despotic State
  • Despotic
  • Democracy
  • Power Concentration
  • Bureaucracy
  • Modern Army
  • تاریخ دریافت: 24 تیر 1389
  • تاریخ بازنگری: 25 آبان 1390
  • تاریخ پذیرش: 29 آبان 1389