روش پژوهش کیفی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه تهران

چکیده

دستاوردهای شگفت انگیز روش پژوهش علمی زیست جهان انسان را در مدت نسبتاً کوتاهی به طور بنیادی دگرگون ساخت، دشواری‌های زندگی سنتی و راه حل آنها جای خود را به مسائل نوظهوری داد که هیچ کدام در گفتمان پیشینیان درباره‌ی روابط انسان و جهان نیامده بود. روش پژوهش علمی برای پاسخیابی به دشواری‌های مادی و معنوی انسان در جهان دگرگون شده وارد میدان شد و به عنوان بهترین روش برای فهمیدن مشکلات جدید و شناسایی راه حل آنها، روشهای معرفت شناختی سنتی را از اعتبار انداخت و خود جانشین آنها گردید ولی طولی نکشید که کامیابی‌های روش پژوهش علمی مایه درد سر آن گردید. گروه روز افزونی از دانشمندان بر آن شدند که روش پژوهش علمی دو کمبود بنیادی دارد 1- تفاوتی میان هستی‌های طبیعی و انسانی از لحاظ روش شناختی نمی‌بیند و 2- روایت‌ها یا قوانین کلی اجتماعی مورد جستجوی آن پاسخ گوی نیازهای گروه‌های زور افزون اجتماعی و فردی شدن زندگی شخصی در جهانی پیچیده‌تر شده‌ی امروزی را برآورده نمی‌سازد. از این رو لازم است در پژوهش پدیده‌های اجتماعی راه دیگری در پیش گرفت که بتواند به مسایل جزیی و فردی زندگی انسانها با ژرفای بیشتر بپردازد. این استدلالها در نهایت به پافشاری در کاربست شیوه پژوهش کیفی بطور انحصاری در پژوهش پدیده‌های انسانی و اجتماعی انجامید، چشم‌پوشی از کاربرد گسترده شیوه پژوهش کیفی در مطالعه پدیده‌های طبیعی به منظور جا انداختن آن بعنوان یک روش پژوهش متفاوت گفتمان پر سر و صدایی را به دنبال داشت که بر سر ارتباط میان «روش»‌های (کمی) و (کیفی) پژوهش به راه افتاد. بن مایه‌ی این گفتمان را از یک سود یگانگی یا چند گانگی روش پژوهش علمی و از سوی دیگر رویکرد تجربی یا تفسیری به عنوان راه‌های درست دستیابی به واقعیات اجتماعی تشکیل می‌دهد. هدف این مقاله نشان دادن این امر است که هر دو عنصر این گفتمان یعنی دوگانگی بنیادی شیوه‌های پژوهش کمی و کیفی و دوگانگی رویکرد تجربی و تفسیری پیش‌فرضهای نادرستی می‌باشند. چرا که هر دو این شیوه‌ها و رویکردها با دارا بودن زیربنای تجربی و روبنای منطقی تفاوت بنیادی با یکدیگر ندارند ولی در مقام کاربرد بسته به درونمایه موضوع پژوهش از شیوه‌های مناسب با موضوع استفاده می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Qualitative Research Method

نویسنده [English]

  • ghasem Eftekhari

چکیده [English]

The astonishing achievements of scientific research method have radically changed human's life-world in a relatively short period of time. Troubles of traditional way of life and their solutions were substituted by emerging issues which were not even mentioned in the previous discourse of our ancestors about the relationship between human and the world. Scientific research method entered the scene for responding material and spiritual troubles of human being. As the best method for understanding new problems and recognizing their solutions, scientific method discredited traditional methods of knowledge and substituted them. But after a while, the achievements of scientific research method made troubles for it. An increasing number of scientists concluded that scientific research method has two basic shortages: 1) it does not make distinctions between natural beings and human beings in terms of methodology; and 2) Narratives or social general rules of scientific method do not respond to increasing social groups and individualization of personal life in the contemporary complicated world. Thus it is essential to find another path that deals more deeply with human life's individual and particular problems. These arguments, finally, culminated in applying qualitative research method in human and social phenomena. The ignoring of widespread application of qualitative research method in studying natural phenomena in order to reset it as a different research method created a controversial discourse over the relationship between quantitative and qualitative methods. The root of this discourse goes back to the issue of unity or multiplicity of scientific research method, on the one hand, and empirical or interpretive approaches towards social reality, on the other. The aim of this article is to show that both of these elements, namely radical duality of quantitative and qualitative research methods and duality of empirical and interpretive approaches, are wrong premises. Both of these approaches and methods have empirical base and rational superstructure so they are not radically different but they are used according to the content of research

کلیدواژه‌ها [English]

  • scientific methodology
  • research method
  • quantitative research method
  • unity of research method
  • multiplicity of research method

دوره 8، شماره 4
پاییز 1392
صفحه 7-46
  • تاریخ دریافت: 18 فروردین 1392
  • تاریخ بازنگری: 30 مهر 1392
  • تاریخ پذیرش: 30 آبان 1392