نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران که تا روی کار آمدن دولت نهم روندی رو به اعتدال را می پیمود در خلال سال های 84-92 که با به قدرت رسیدن جریانی سیاسی موسوم به نواصولگرایان در ساختار سیاسی مقارن بود بازگشتی به رادیکالیسم انقلابی را تجربه نمود. این پژوهش با فرض تناسب پدیده سیاست خارجی با فهم درونی و با تکیه بر مفهوم ساختارهای معنایی در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که ساختار معنایی نواصولگرایان چه تاثیری بر سیاست خارجی ج.ا.ا در دولت های نهم و دهم داشته است. در این راستا ابتدا با تحلیل پاره گفتارهای محمود احمدی نژاد، رییس دولت های نهم و دهم، عناصر بنیادین ساختار معنایی نواصولگرایان در عرصه سیاست بین الملل استخراج شده و در ادامه جهت گیری های کلان سیاست خارجی ج.ا.ا در این دوره با ساختار معنایی نواصولگرایان نسبت سنجی می شود. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که عناصر بنیادین ساختار معنایی نواصولگرایان ‏‏(ثنویت، نسبت دشمنی و دوستی، مسئولیت الهی، تقدیرگرایی مادی، موعودگرایی، بزرگنمایی و اغراق، زمان پریشی و ساده انگاری) در جهتگیری های کلان سیاست خارجی دولت های نهم و دهم انعکاس یافته است. به عبارت دیگر بازگشت به اصول اولیه انقلابی، آمریکامحوری و اسرائیل ستیزی، نگاه به شرق، نگاه به جنوب، و مقاومت و سازش ناپذیری در پرونده هسته ای ریشه در ساختار معنایی نواصولگرایان دارد؛ ساختاری معنایی که از مسیر ترکیب اسلام سیاسی و ایدئولوژی چپ انقلابی در انقلاب اسلامی، تجربه زیسته جنگ هشت ساله و تهدید هویتی در دوره اصلاحات برساخته شده و به هستی بین المللی  در فضای بین الاذهانی نواصولگرایان معنا می بخشد.

کلیدواژه‌ها

کتب فارسی

اسپوزیتو، جان ال.، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن؛ روح الله کارگر رمضانی، «صدور انقلاب ایران: سیاست، اهداف و وسایل؛ ترجمه محسن مدیرشانه چی، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1382

بازرگان، مهدی؛ انقلاب ایران در دو حرکت، تهران، چاپ سوم، 1362

رجبی، فاطمه، احمدی نژاد؛ معجزه ی هزاره ی سوم، تهران، نشر دانش آموز، 1385

سریع القلم، محمود، فرهنگ سیاسی در ایران، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1386

فولر، گراهام، قبله عالم؛ ژئوپلیتیک ایران، ترجمه عباس مخبر، تهران، نشر مرکز، 1373

کارگر رمضانی، روح الله، چارچوبی تحلیلی برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران، نشر نی، چاپ دوم.

کاکس، رابرت دبلیو، اقتصاد سیاسی بین الملل و جهانی شدن، ترجمه حسین پوراحمدی، تهران، نشر قومس، 1384

محمدی، منوچهر، اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر دادگستر، 1377

ونت، الکساندر، نظریه اجتماعی سیاست بین الملل، ترجمه ی حمیرا مشیرزاده، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل، 1384

مقالات

استراتژی نگاه به شرق، سالنامه ی شرق، ش 2، سال 1384

اشرف، احمد، توهم توطئه، گفتگو، شماره 8

خبرگزاری دانشجویان ایران، گزارش از حضور منوچهر متکی در اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد

سخنرانی وزیر امور خارجه در جمع دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی، 4/ 3/ 1387

سیف زاده، حسین، آسیب شناسی سیاست خارجی ایران و چارچوبی برای سامان دهی طرز تلقی ها، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 69، پاییز 1384

غفاری هشجین، زاهد، نقش نیروهای بیگانه در پاگیری تئوری توطئه در ایران، ماهنامه مطالعات سیاسی اقتصادی، ش.192-191

فرزندان جنوب، سالنامه شرق، شماره 2، سال 1384

ویژه نامه ی نوروزی اعتماد ملی، بهار 1387

 

روزنامه ها

در هجده ماه اول "میلیاردها دلار وسایل لوکس، تلفن همراه، و لوازم آرایشی از فرودگاه امام خمینی به صورت قاچاق وارد کشور شده است"، روزنامه ایران، 7/ 7/ 1386

روزنامه ایران، ویژه نامه پایان سال 1385

روزنامه ایران، ویژه نامه پایان سال 1385

روزنامه کیهان، 29/ 1/ 1375

روزنامه رسالت، 29/ 4/ 1370

روزنامه شرق، 29/ 3/ 1385

روزنامه شرق، 5/ 4/ 1386

روزنامه کیهان، 10/ 4/ 1386

روزنامه ملت، 19/ 11/ 1382

روزنامه ملت، 24/ 12/ 1382

روزنامه ایران، 20/ 4/ 1380

روزنامه ایران، 18/ 4/ 1384

روزنامه کیهان، 18/ 3/ 1385

 

منابع انگلیسی

Collins, Randall. (1981). On the Microfoundations of Macrosociology. American Journal of Sociology 86(5):984–1014

Homans, George C. (1975). What DoWe Mean by Social Structure? In Approaches to the Study of Social Structure, edited by P. M. Blau. New York: Free Press

Kubalkova, Vendulka, “Foreign Policy, International Politics, and Constructivism”, in Vendulka Kubalkova, Foreign Policy in a Constructed World. ( Armonk, NY: M. E.Sharpe, 2001)

Rosenau, James, the Scientific Study of Foreign Policy, (Frances Pinter (Publisher) LTD, London, 1980)            

Smith, S, “New Approach to International Relations Theory”, in the Globalization of World Politics. Oxford: Oxford University Press, 1997

Takyeh, Ray; “A Profile in Defiance: Being Mahmoud Ahmadinejad”; National Interest; No.83, 2006, pp 16-21

Wigth, Colin, Agents, Structures and International Relations, Politics as Ontology, (Cambridge University Press: 2006)

Zunes, Stephan: “The Influence of the Christian Right in U.S.’Middle East Policy”; Middle East Policy, vol. XIII, No.2, summer 2005

 

 

منابع اینترنتی

http://azhamehrang.blogfa.com/post_454.aspx    _ متن کامل نامه ی احمدی نژاد به آنجلا مرکل صدر اعظم آلمان

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn//8502190630_ _ متن کامل نامه         احمدی نژاد به جرج بوش

http://www.CSR.ir/ _ سید جواد طاهایی، چند ایده مرکزی درباره مسائل عمده سیاست        خارجی   ایران

http://www.CSR.ir/_ میزگرد سیاست نگاه به شرق، 15/ 6/ 85، معاونت پژوهش های سیاست خارجی

http://www.basijnews.com/Ndetail%asp?newsID=13448

http://www.noandish.com/com.php?ID=13287

http://hayat.ir/?page=showbody_news&row_id=30532_ سخنرانی در جمع سفرای ایران، 21/ 5/ 87

http://www.president.ir/fa/_ اولین نشست خبری رییس جمهور                                  

http://www.president.ir/fa/?artID=_ گفتگوی تلفنی با رییس جمهور سودان 31/2/87   _ 5740

http://www.president.ir/fa/?artID=6779_/_ سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل،    مهر ماه 1386

http://www.president.ir/fa/?artID=1102/ _ سخنرانی 22 بهمن 1385                     

http://www.president.ir/fa/?artID=1242_/ _ مراسم جشن بزرگ ملی فناوری هسته ای، 20/ 1/ 1387

http://www.president.ir/fa/_ سخنرانی در جمع طلاب بسیجی، آذر 1385                      

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع طلاب و روحانیون حوزه علمیه قم، 25/ 3/    86

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع فرماندهان بسیجی 19/ 2/ 86                  

http://www.president.ir/fa_ مراسم گرامیداشت یوم ا... 22 بهمن 1385                        _

http://www.president.ir/fa_ در جمع ایرانیان ساکن عمان،24/ 2/1386                         

http://www.president.ir/fa/?ArtID=6779_ پیش از ترک تهران به مقصد نیویورک، 1/ 7/ 1386 

http://www.president.ir/fa/?ArtID=11012_ دومین کنگره عاشورا پژوهی، 5/ 12/ 1386

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع بسیجیان، 19/ 2/ 1386                         

http://www.president.ir/fa_ پیام رئیس جمهور به ملت ایران، 5/ 12/ 1386                    

http://www.president.ir/fa_ رییس جمهور در جمع مردم گلپایگان: 4/ 3/ 1386              

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع مردم نطنز، 25/ 3/ 1386                        

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع مردم نجف آباد، 7/ 3/ 1386                   

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع مردم اصفهان، 3/ 3/ 1386                     

http://www.president.ir/fa_ رییس جمهور در جمع مردم گلپایگان: 4/ 3/ 1386              

http://www.president.ir/fa_ جمع مردم شاهین شهر، 5/ 3/ 86                                   

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع منتخبان اصفهان، 5/ 3/ 1386                 

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع مردم سمیرم، 6/ 3/ 1386                      

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در همایش عاشورا پژوهی، 5/ 12/ 1386                

http://www.president.ir/fa_ دومین کنگره عاشورا پژوهی، 5/ 12/ 1386                        

http://www.president.ir/fa_ جمع میهمانان خارجی سالگرد ارتحال امام، 13/ 3/ 87          

http://www.president.ir/fa_ اجتماع باشکوه ایرانیان مقیم امارات، 24/ 2/ 86                  

http://www.president.ir/fa_ پیام رییس جمهور به ملت ایران، 5/ 12/ 86                       

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد، تهران، 8/ 5/ 87

http://www.president.ir/fa_ رییس جمهور در جمع خبرنگاران، 15/ 1/ 86                     

http://www.president.ir/fa_ رییس جمهور در جمع خبرنگاران داخلی و خارجی، 24/ 2/ 87

http://www.president.ir/fa_ در گفتگو با خبرنگاران سیما و ایرنا در نیویورک، 2/ 7 / 86     

http://www.president.ir/fa_ پیش از سفر به امارات و عمان، 23/ 2/ 86                          

http://www.president.ir/fa_ در دیدار با رهبران مسلمان امریکا، 3/ 7/ 86                       

http://www.president.ir/fa_ گفتگو با اعضای باشگاه ملی مطبوعات امریکا، 3/ 7/ 86          

http://www.president.ir/fa_ مراسم جشن بزرگ ملی فناوری هسته ای، 20/ 1/ 1387       

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد، تهران، 8/ 5/ 87

http://www.president.ir/fa/?artID =6779_/_ سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل،   مهر ماه 1386

http://www.president.ir/fa_ مقاله محمود احمدی نژاد در مجله یومیوری ژاین، 18/ 4/ 87  

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع طلاب و روحانیون حوزه علمیه قم، 25/ 3/    86

http://www.president.ir/fa_ مصاحبه رییس جمهور با تلویزیون ان بی سی، 7/ 8/ 87         

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در جمع خبرنگاران، 15/ 1/ 86                           

http://www.president.ir/fa_ جمع میهمانان خارجی سالگرد ارتحال امام، 13/ 3/ 87          

http://www.president.ir/fa_ سخنرانی در اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد، تهران، 8/ 5/ 87

http://www.president.ir/fa_ در دیدار با مقامات عمان، 25/ 2/ 86                                

http://www.president.ir/fa_ دکتر احمدی نژاد در گفتگوی تلفنی با رییس جمهور سودان   

http://www.president.ir/fa_ _ سخنرانی در جمع سفرا و نمایندگان خارجی به مناسبت        سالگرد پیروزی انقلاب،21/ 11/ 13685

http://www.president.ir/fa_ نخستین دور مذاکرات ریاست جمهوری ایران و امیر امارات        متحده عربی، 23/ 2/ 86

http://hayat.ir/?page=showbody_news&row_id=30532_ سخنرانی در جمع سفرای ایران، 21/ 5/ 87