نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه تهران

چکیده

اقتصاد سیاسی نفت در عرصه بین‌المللی تحت‌تاثیر مولفه‌های اجتماعی، اقتصادی و راهبردی قرار دارد و کشورهایی همانند ایران، همواره  بدلیل برخورداری از این منابع طبیعی، تابع این قاعده  بوده اند.
 در سالهای بعد از جنگ سرد شاهد تحول در ساختار و فرایندهای مربوط به اقتصاد جهانی می باشیم، بگونه ای که مولفه های جدیدی در زمره عوامل تاثیرگذار بر سیاست و اقتصاد بین‌الملل بویژه در سال‌های بعد از فروپاشی ساختار دوقطبی و تسلط نظام سرمایه‌داری در اقتصاد و سیاست جهانی، ظهور یافته است. از این بین  اقتصاد سیاسی نفت را می توان  از مولفه های بسیار اثر گذار و نوظهوری دانست که  بعنوان ابزار پیوند و یا انزوای کشورها با  اقتصاد جهانی،  توسط قدرت های بزرگ بکار گرفته می شود. برای مثال، طرح هایی که در ارتباط با فرایند تحریم اقتصادی ایران تصویب می شود؛ تحت تاثیر عوامل متنوعی ازجمله سیاستگذاری اقتصاد سیاسی نفت است. درباره روند و چگونگی محدودسازی قابلیت های راهبردی ایران توسط آمریکا، اتحادیه اروپا و سایر کشورهای صنعتی رویکردهای مختلفی ارایه شده است. در چنین شرایطی، محدودیت‌های راهبردی آمریکا علیه کشورهای منطقه و نظام بین‌الملل عموما بر اساس نیازهای اقتصاد جهانی تنظیم شده است. چنین ضرورت هایی همواره عامل اصلی تصمیم‌گیری سیاستگذاری اقتصاد سیاسی نفت از سوی کشورهای صنعتی در برخورد با بازیگران منطقه ای از جمله ایران است.
این مقاله از نظر روش شناسی درزمره  تحقیقات کیفی توصیفی است که در آن سیاست‌گذاری اقتصاد سیاسی نفت به‌عنوان متغیر مستقل و نوسانات قیمت نفت و تحریم های اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بعنوان متغیر وابسته مورد بررسی قرار گرفته است.
محور اصلی این جستار، پردازش به این موضوع می‌باشد که مذاکرات ژنو، مذاکرات وین و همچنین موافقت‌نامه هسته‌ای ایران و گروه 1+5 موسوم به « برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)»  و هرگونه مذاکره و الگوی همکاری‌جویانه بین‌المللی تابعی از سیاستگذاری اقتصاد سیاسی کشورها در نظام بین الملل و بویژه اقتصاد نفت می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

-        دین، هارتلی، (1388)، سیاستگذاری اجتماعی، ترجمه عبدالله بیچرانلو، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-        رئیس طوسی، رضا و مسعود موسوی شفیعی، (1384)، «نگاهی بر تاثیر چگونگی افزایش قیمت نفت بر اقتصاد و سیاست جهان»، سیاست (مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی)، شماره 67.

-        رامزی، جاسمین،  (1391) ، تنش با ایران موجب افزایش قیمت نفت و رکود اقتصادی آمریکا می شود،www.noorportal.ir

-        شافریتز، جی.ام و کریستوفر بریک، (1390)، سیاستگذاری عمومی در ایالات متحده، ترجمة حمیدرضا ملک‌محمدی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

-        عسکری، محسن، (1389)تاثیر درآمدهای نفتی بر ایجاد دولت رانتیر و دموکراسی، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 13.

-        غلامی، طهمورث، ‌(1390)، تحریم‌های جدید ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی ایران؛ ابعاد و اهداف، فصلنامه دیپلماسی صلح عادلانه، شماره 4.

-        فریدمن، توماس،(1388)، «جهان مسطح است: تاریخ فشرده قرن 21»، ترجمه احمد عزیزی، تهران : انتشارات هرمس.

-        کارل، تری‌لین (1390)، «معمای فراوانی؛ رونق‌های نفتی و دولت‌های نفتی»، ترجمه جعفر خیرخواهان، چاپ دوم، تهران: نشر نی.

-        کردزاده کرمانی، محمد، ‌(1380)، اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی

-        کوهن، سائول (1387)، «ژئوپلیتیک نظام جهانی»، ترجمه عباس کاردان، تهران: انتشارات ابرار معاصر.

-        مصلی‌نژاد، عباس، (1391)، «سیاستگذاری اقتصادی؛ مدل، روش و فرآیند»، تهران: انتشارات رخداد نو.

-        ملکی، بهنام، ‌(1382)، اقتصاد سیاسی ایران، چاپ اول، تهران: نورعلم

-        مهدیان، حسین و سیروس فخری. (1391)، « ژئوپلتیک انرژی ایران و امنیت انرژی غرب »، پژوهش های جغرافیای انسانی، دوره 44، شماره 4، زمستان .

-        ناظمی اردکانی، محمد، ‌(1384)، اقتصاد ملی و آفت‌های آن، اقتصاد جهانی و چشم انداز 20 ساله، هفته نامه جام،سال هفتم، شماره 309.

-        وحید، مجید، (1383)، سیاستگذاری عمومی، تهران: نشر میزان.

-        ویلیامز، پل دی .(1390)، درآمدی بر بررسی های امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: انتشارات امیرکبیر.

                                                                                                                   

-        Amuzegar, Jahangir , (1983), “Oil Exporters’ Economic Development in an Interdependent World”, Occasional Paper 18. Washington, D.C: International Monetary Fund (April).

-        Attiga, Ali A., (1981a), “Economic Development of Oil Producing Countries”, OPEC Bulletin (November).

-        Attiga, Ali A., (1981b), “How Oil Revenues Can Destroy a Country”, Petroleum Intelligence Weekly, Special Supplement , October.

-        Belkin, P .2008, The European Union s Energy Security Challenges, CRS Report for  Congress, Congressional Research Service.

-        Bivens, Josh, 2006, The Benefiting of Dollars Decline, in: www.epi.org/briefingpapers/140.pdf

-        BP Statistical Review of World Energy, 2010, inhttp://www.bp.com/sectionbodycopy

-        BP(2006) , BP  Statistical Review  of  World  Energy  2006, http://www.bp.com (London : BP Publication)

-        Ebinger, C., 2007, About the Energy Security Initiative, Booking Institution, Washington DC.

-        Elfeituri, Attia Elmahndi, (1987), “Oil Price Changes and Economic Growth in Oil-Exporting Countries”, OPEC Review , Auturnn.

-        Joffe,  2007, The Geopolitics  of  Energy  Security , Geopolitics  and International  Boundaries  Research Center School of Oriental and African Studies University of London   

-        Moghtader, Hushang, (1980), “The Impact of Increased Oil Revenue on Iran’s Economic Development (1973-1976)”, In Elie Dedouric and Sylvia G. Haim, eds, Towards a Modern Iran: Studies in Thought, Politics and Society, London: Frank Cass.

-        Pennrose, Edith, (1988), “Defending the Price of Oil”, Energy Journal,  No. 1.