تحلیل فرم و محتوای اندیشۀ روحانیون معاصر درخصوص نسبت دین و سیاست با تأکید بر نظریۀ زیمل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

مقاله حاضر با هدف بررسی اندیشۀروحانیون معاصر در خصوص نسبت دین و دولت طی سال­های1340 تا 1357 نوشته شده است. در این مقاله با استفاده از روش «تحلیل محتوای کیفی» و استمداد از نظریۀ «چرخش دیالکتیک فرم و محتوا» فرضیۀ جانشینی فرم و محتوای جدید در ساختار دین و سیاست جامعۀ ایران مورد بررسی قرار گرفته است. یافته­های این تحقیق نشان داد در فرم قدیم، محتوای «اسلام محافظه­کار» و «اسلام اصلاح­طلب» با پذیرش مفهوم «سلطنت» و «پادشاه» هویتی مستقل میان فرم سیاست و فرم دین را به­رسمیت شناختند. از این رو، اندیشۀ «دین برای دین» و «دین برای سیاست» دو محتوای تولید شده در اندیشۀ این گروه از روحانیون در ایران قلمداد می­شدند. از اوایل دهۀ 40 در نتیجۀ برخی تحولات صوری نظیر: تشدید اقدامات اسلام­ستیزانۀ رژیم، سرخوردگی اندیشمندان ایرانی از ایدئولوژی­های رقیب (لیبرالیسم، مارکسیسم وناسیونالیسم)، شکل­گیری ظرفیت­های جدید برای طرح اسلام مدرن در جامعه، فاصله گرفتن اندیشۀ امام خمینی (ره) از دیگر روحانیون در حوزۀ علمیه و هژمونیک شدن اندیشۀ او پیوند جدیدی در عرصۀ سیاست و دین به وجود آمد که زمینۀ ادغام دو فرمِ دین و سیاست را فراهم آورد. محصول این تلفیق ساختاری شکل­گیری «اسلام سیاسی» بود که متولی محتوای جدیدی تحت عنوان «سیاست برای دین» شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Form and Content Analysis of the Opinion of the Contemporary Clergymen on the Relationship of Religion and Politics

نویسندگان [English]

  • Naima Mohammadi 1
  • Ali Mohammad Hazeri 2

1 Shahid Bahonar University of Kerman

2 Tarbiyat Moddares University

چکیده [English]

This paper has been written to investigate the opinion of contemporary Clergymen about the relationship of religion and state during the years 1961 to 1978. At this paper, using "Qualitative Content Analysis" method and the theory of "dialectic shift of form and content”, the hypothesis of "substitution of new content and form” in the religious and political structure of the Iranian society was investigated. The findings showed that in the old form, "conservative Islam" and " reformist Islam" have recognized separate identities for the politics and religion accepting the concepts of "sovereignty" and "king". Hence, the idea of "religion for religion" and "religion for politics" were two-generated contents on the idea of this group of Shiite Clergymen in Iran. In 1960’s, as the result of the intensive conflict between Islam and regime, frustration of the Iranian Intellectuals from rival ideologies (Marxism, nationalism and liberalism), the emergence of new capacities for the modern Islam in society and the hegemony of the revolutionary character of Imam Khomeini in seminary, a new link was created in the politics and religion and merged them. The result of this structural combination was the emergence of "political Islam" and a new content named “politics for religion".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dialectic Shift of Form and Content
  • Contemporary Clergymen
  • Religion for Religion
  • Religion for Politics
  • Politics for Religion

دوره 11، شماره 4
پاییز 1395
صفحه 125-152
  • تاریخ دریافت: 08 خرداد 1395
  • تاریخ بازنگری: 21 آبان 1395
  • تاریخ پذیرش: 21 آبان 1395