بررسی رویکردهای سیاسی و رقابت جویانه ایران و عربستان و سازوکارهای مهار دشمنی ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام

چکیده

هدف از این پژوهش بررسی مسائل سیاسی و اختلافات مهم در روابط بین جمهوری اسلامی ایران و پادشاهی سعودی و ارزیابی منافع مشترک و همچنین ارائه راهکارهایی برای مصالحه سیاسی و بهبود مناسبات بین دو کشور است. فرضیه تحقیق عبارت از این است که شکل گیری اختلافات دو کشور ریشه در "مسائل سیاسی" فیمابین و "سیاست های آمریکا" در منطقه دارد و حل و فصل آنها و نیل به بهبود مناسبات، تابعی از رفع مسائل سیاسی و چگونگی رابطه دو کشور با آمریکا است.
روش انجام این تحقیق، توصیفی- تبینی و تحلیلی است و گردآوری اطلاعات با روش جستجوی کتابخانه ای و اینترنتی و مطالعه اسناد و متون صورت گرفته است.
در نتیجه گیری با ترسیم چشم اندازی از روابط آتی ایران و عربستان ، زمینه ها و راهکارهای عبور از موانع سیاسی و چگونگی نیل به برقراری روابط دوجانبه مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های این پژوهش مشخص می سازد که راهکار بهبود مناسبات بین دو کشور، تکیه بر "اشتراکات و منافع مشترک" بجای اصرار بر اختلافات و پیگیری "نظام امنیت توافقی" یا دسته جمعی در خلیج فارس و "برقراری روابط سیاسی" بین دو کشور از طریق "مذاکره جامع و فراگیر" می باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

1-       احمدیان حسن، 1395، تحول در سیاست منطقه ای عربستان: آورده های ملک سلمان، فصلنامه روابط خارجی، سال هشتم، شماره چهارم، صفحه 98## 

2-       اخوان کاظمی، بهرام، 1373، مروری بر روابط ایران و عربستان در دو دهه اخیر، تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی ##

3-       ارغوانی پیرسلامی فریبرز، جاده ابریشم نوین به مثابه راهبرد سیاست خارجی چین: فرصت ها و تهدیدها برای ایران، 1396، فصلنامه روابط خارجی، سال نهم، شماره 3، ##

4-       ازغندی علیرضا، 1381، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر قومس ##

5-       اسدی بیژن، 1386، تاثیر توان هسته ای ایران بر توازن قدرت، روابط و امنیت منطقه ای، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دوم، شماره 1، ##

6-       برزگر کیهان و قاسمی مهدی، 1392، استراتژی تهدید وجودی اسرائیل و امنیت ملی ایران، فصلنامه روابط خارجی، سال پنجم، شماره 1، فصل بهار##

7-       برزگر کیهان، 1397، ایران و توازن قوای در حال ظهور، مرکز مطالعات الجزیره، 9 سپتامبر 2018##

8-       پمپئو: سعودی‌ها بهای کارشان را پرداخت کردند، خبرآن لاین، ۲۲ آذر ۱۳۹۷ - ۱۲:۱۶، کد خبر 1212322##

9-       حافظ شیرازی، دیوان شعر، غزل شماره 115##

10-     درویش وند حسن، رئیس اداره امور عربستان در وزارت امور خارجه، نشست تخصصی مسیریابی روابط تهران- ریاض، دانشگاه علامه طباطبایی، به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد، دوشنبه 12/9/1397، ##

11-     دهشیار حسین، 1392، عربستان: کنشگر منطقه ای در بستر روابط ویژه، تهران، فصلنامه روابط خارجی، سال پنجم، شماره سوم، پاییز ##

12-     دهقانی فیروزآبادی سید جلال، نشست تخصصی مسیریابی روابط تهران- ریاض، دانشگاه علامه طباطبایی، به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد، دوشنبه 12/9/1397، ##

13-     دهقانی فیروزآبادی سید جلال، 1397، نظم دو قطبی یا نظم کنسرتی، مصاحبه با جمعه نامه روزنامه دنیای اقتصاد، 29/9/1397، ##

14-     سائول کوهن، 1387، ژئوپلیتیک نظام جهانی، ترجمه احمد کاردان، تهران، انتشارات مطالعات راهبردی ##

15-     سریع القلم محمود، 1395، نظام بین الملل و ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دوازدهم، شماره 1، ##

16-     سلامه غسان، 1980، السیاسه الخارجیه السعودیه منذ عام 1954، دراسه فی العلاقات الدولیه، معهد الانماء العربی##

17-     شاهقلیان رضا و جمالی علی، 1396، بررسی تاثیر جنگ عربستان در یمن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی، سال 25، شماره 4، فصل پاییز##

18-     صادقی حسین، سفیر پیشین ایران در عربستان، نشست تخصصی مسیریابی روابط تهران- ریاض، دانشگاه علامه طباطبایی، به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد، دوشنبه 12/9/1397، ##

19-     صحیفه امام، 1379، جلد 11، تهران، موسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی، ##

20-     ظریف محمد جواد، 1397، اعتراض به سانسور برجام، روزنامه سازندگی، سال اول، شماره 245، 24/9/1397، ##

21-     ظریف محمد جواد، 1397، ایران آماده تعامل با عربستان است، تهران، روزنامه شرق، سال 16، شماره 3383، چهارشنبه 15 اسفند ##

22-     ظریف محمد جواد، 1397، پاسخ عربستان به درخواست مذاکره با ایران، تهران، روزنامه دنیای اقتصاد، سال 17، شماره 4567، دوشنبه 20 اسفند ##

23-     عزتی عزت الله، 1380، ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم، تهران، انتشارات سمت ##

24-     عطایی فرهاد و منصوری مقدم محمد، 1392، تبارشناسی سیاست خارجی عربستان سعودی: راهبردی واقع گرایانه بر بستری هویتی، فصلنامه روابط خارجی ، سال پنجم، شماره اول ##

25-     فرزانه پور حسین، مقایسه رفتاری سیاست خارجی ایران: گفتمان آرمان گرای ارزش محور و گفتمان ایدئولوژیک ارزش محور عمل گرا، 1388، سال چهارم، شماره 2، ##

26-     قاضی عسکر سیدعلی، 1397، هر طور شده عمره را برگزار کنیم، خبرگزاری ایسنا، 17/9/1397، کد خبر 241853##

27-     قرآن مجید ##

28-     قنبرلو عبدالله، 1396، تحولات اقتصادی و ثبات سیاسی در عربستان سعودی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 75، بهار 1396##

29-     متقی ابراهیم، 1390، جدال در حاشیه و رویارویی ژئوپلیتیکی با ایران، تهران، فصلنامه دیپلماسی صلح عادلانه، شماره پنجم، تابستان##

30-     مجتهدزاده، پیروز 1380، از خلیج فارس تا دریای خزر: ایده های ژئوپلیتیک تا واقعیت های ایرانی، ماهنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 110-109، ##

31-     محمدی احسانه و حاجی یوسفی امیرمحمد، 1397، هویت، قدرت و امنیت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: یک چارچوب نظری، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال سیزدهم، شماره 2، ##

32-     مشیرزاده حمیرا و مصباح احسان، 1390، موضوع اسرائیل در گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره 1، فصلف بهار##

33-     موسویان سید حسین، 1397، نشست بنیاد فریدریش ابرت آلمان درمورد ایران و منطقه، به نشانی:

34-     نتانیاهو در باره عربستان و ایران خط و نشان کشید.، خبرآن لاین، ۲۲ آذر ۱۳۹۷ - ۱۰:۴۶، کد خبر 1212287 ##

35-     ونت الکساندر، 1385، نظریه اجتماعی سیاست بین الملل، ترجمه حمیرا مشیر زاده، چاپ اول، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه##

36-     هانتر شیرین، 1376، مروری تطبیقی بر سیاست خارجی معاصر ایران، ایران نامه، شماره 26، ##

37-   Adler, A, 2005, Communitarian International Relations, The Epistemic Foundation of International Relation, London- Newyork ##

38-   Bardají, R. L. 2016. “Religion, power and chaos in the Middle East”. European View. Vol 15. No 1. ##

39-   Chan, Mignonne  Man-jung, 2011, “Geo-economic Challenges for the Asia- Pacific Region in the post- crisis Governance and Taiwans Role in thi Region”, Chinese Taipei APEC study center##

40-   G. IKenberry,John,2011, American Foreign Policy, Boston: Wadsworth##

41-   Gause, Gregory, 2011, Saudi Arabia,s Regional Security Strategy, in International Politics of the Persian Gulf, Mehran Kamrava, Syracuse University Press, ##

42-   Hart, Parker,T. 1998. Saudi Arabia and the U.S.: Birth of a Security Partnership, Boomington, Indian: Indiana University Press. ##

44-   Mohammad Nia, Mahdi and Abdolmajid Seifi. 2015. “The Ideational Nature of Iranian - Saudi Interactions”. Iranian Review of Foreign Affairs. Vol 5. No 4.

45-   Porcel Quero,G, 2001, Thus Sooke Franco: The Place of History in the Making of Foreign Policy##

46-   Shalit, E, 1994, The Relationship between Aggression and Fear of Annihilation in Israel, Political Psychology, No,1##

47-   The World Fact Book, 2014, https://WWW, CIA, gov/Library/puplications/the World Factbook/geos/ym.html##

48-   Yamani, Mai. 2008. “The Two Faces of Saudi Arabia,” Survival, Vol 50, No. 1##