تأملی در رساله‌ حقوق اساسی محمدعلی فروغی از منظر بحث درباره کاربردی کردن علم سیاست در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

ضرورت تاسیس مدرسه‌ی علوم سیاسی به مانند دیگر مدارس جدید در ایران، به مثابه‌ی ضرورتی متجددانه مطرح شد و این ضرورت متجددانه بود که همواره به ضرورت «کاربردی»بودن علم سیاست دانشگاهی موضوعیت داده است. نگاهی به فهرست نخستین برنامه‌‌های درسی مدرسه‌ی علوم سیاسی و بررسی آثار نخستین متجددان ایرانی، آشکار می‌سازد که شکست علم سیاست در بدل‌شدن به رشته‌ای «کاربردی»، در واقع با شکست پروژه‌ی تجدد در ایران که خصلتی از بنیاد سیاسی داشت در پیوند است. توضیح این شکست در واقع راه را برای فهم آن شکست نیز خواهد گشود. ما در این مقاله تلاش خواهیم کرد تا پس از نگاهی اجمالی به شرایط کلی تاسیس «مدرسه‌ی علوم سیاسی»، با تامل در رویکرد نخستین آموزگاران مدرسه‌ی علوم سیاسی، به ویژه رساله‌ی مهم محمد علی فروغی به عنوان یکی از مهمترین منابع درسی در آن مدرسه، از این موضع دفاع کنیم که منادیان تجدد سیاسی در ایران که در عین حال کم بیش از مدرسان مدرسه‌ی علوم سیاسی نیز بودند، علی‌رغم همه‌ی احتیاط‌هایی که در بیان منویات خویش به خرج می‌دادند، اما نهایتاً از بیان تلویحی آن اصولی امتناع نکردند که اساساً ریشه در یک تلقی لیبرال-دموکراتیک داشت. اگر نسبت میان الهیات لیبرال-دموکراتیک، علم سیاست جدید و سرشت «کاربردی» آن را مدّ نظر قرار دهیم، آن‌گاه نقش امثال محمد علی فروغی در خصوص علم سیاست جدید در ایران را می‌توان فراتر از دایره‌ی تنگ تالیف و تدریس برای مدرسه‌ی علوم سیاسی، به مثابه‌ی اقدامی استراتژیک در راستای استقرار ارزش‌های لیبرال‌دموکراتیک مورد ملاحظه قرار داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Contemplation on the Muhammad Ali Foroughi's Constitutional Rights Treatise from the Applicability of the Political Science in Iran point of view

نویسنده [English]

  • Shervin Moghimi

Faculty Member of Institute for Humanities and Cultural Studies

چکیده [English]

The School of Political Science, just as the other modern schools in contemporary Iran, established as a necessity brought about by the modernity, and this necessity has always been signalized the necessity of applicability of political science. The early curricula of the School of Political Science and the works of the early Iranian modernists denote that the failure of the political science in becoming "applicable" is essentially related to the failure of the modernity's project in Iran. Explaining this failure pays our way to understanding that one. In this paper, through studying the suggestions of Muhammad Ali Foroughi, one of the outstanding master of the School, and at the same time one of the most important modernists in the era of constitutional revolution, we will attempt to show that early political modernists in Iran, in spite of their circumspections in revealing their intentions, conveyed their essentially liberal-democratic principle implicitly. If we take the relation between the theology of liberal democracy, modern political science and its "applicable" character into account seriously, then we can see the role of people such as Muhammad Ali Foroughi, beyond the compiling and teaching in the School of Political Science, as a strategic action to fight for liberal-democratic values.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "applied political science"
  • "Mohammad Ali Foroughi"
  • "modernity"
  • "liberal democracy"
  • "Constitutional Rights Treatise"
  • "A Long Thinking"
آجودانی، ماشاء‌الله (1382) مشروطه‌ی ایرانی، انتشارات اختران.
آدمیت، فریدون (1385)، اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار، انتشارات خوارزمی.
ازغندی، علیرضا (1382)، علم سیاست در ایران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
اشتراوس، لئو (1396)، مقدمه‌ای سیاسی بر فلسفه، ترجمه یاشار جیرانی، انتشارات آگاه، چاپ اول.
پهلوان، چنگیز (1383)، ریشه‌های تجدد، چاپ سارنگ.
تفرشی، مجید (1370)، «مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی در ایران از ابتدا تا تاسیس دانشگاه تهران»، گنجینه اسناد، دفتر اول.
جهانبگلو، رامین (1385)، «فروغی و بنیاد لیبرالیسم ایرانی»، روزنامه شرق، شماره 784.
دولت‌آبادی، یحیی (1362)، حیات یحیی (جلد اول)، انتشارات عطار. 
شهریاری، بهادر (1390)، «شخصیت آقانجفی اصفهانی و نقد تاریخ‌نگاری دولت‌آبادی»، کیهان فرهنگی،  شماره 298.
طباطبایی، جواد (1392)، تاملی در ترجمه متن‌های اندیشه سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاوللی، انتشارات مینوی خرد.
عاقلی، باقر (1377)، «مدرسه علوم سیاسی، مدرسه عالی حقوق-دانشکده حقوق و علوم سیاسی»، تاریخ معاصر ایران، س 2، ش 7.
فروغی، محمد علی (1387)، مقالات فروغی (جلد اول)،  انتشارات توس.
فروغی، محمدعلی (1386)، حقوق اساسی (یعنی) آداب مشروطیت دُوَل، به اهتمام علی اصغر حقدار، استانبول.  
کرمانی، ناظم‌الاسلام (1357)، تاریخ بیداری ایرانیان (جلد اول)، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.   
محبوبی اردکانی، حسین (1370)، تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران(جلد اول)، انتشارات دانشگاه تهران. 
مقیمی، شروین (1397)، «زایش ایده شهروندی در ایران معاصر از منظر فلسفه سیاسی»، علوم سیاسی، سال 21، شماره 82.  
Barker, Ernest (1977), Greek Political Theory: Plato and his Predecessors, University Paperbacks, London.
Benardete, Seth (2000), The Argument of The Action, The University of Chicago Press.
Berns, Laurence (1987), "Thomas Hobbes" in History of Political Philosophy, Third edition, Edited by Leo Strauss and Joseph Cropsey.
Allan Bloom, "The Study of Texts", in Political Theory and Political Education, Melvin Richter, Princton University Press, 1980.
 
Hobbes, Thomas (1839), The English Works of Thomas Hobbes, Vol. 1 and 3, London, J. Bohn.
Holton, James (1987), "Marcus Tullius Cicero", in History of Political Philosophy.
Johnston, David, The rhetoric of Leviathan: Thomas Hobbes and the Politics of Cultural Transformation, Princton University Press, 1986.
Lessing, G. E (1986), "Lessing's Erns and Falk, Dialogues for Freemasons", A translation with notes by Maschler, Chaninah, Interpretation 14 (1), 1-49.
Locke, John (2003), Two Treatise of Government and A Letter Concerning Toleration, Edited an with an introduction by Ian Shapiro, Yale University Press.Spinoza (2016), The Collected Works of Spinoza Vol. II, Edited and translated by Edwin Curley, Princeton University Press.
Parens, Joshua (1995), Metaphysics as Rhetoric: Alfarabi's Summary of Plato's Laws, Suny Press (State University of New York).
Strauss, Leo (1963), "An Epilogue", in Essays on the Scientific Study of Politics, Edited by Herbert J.
Strauss, Leo (1978), City and Man, Chicago University Press.
Strauss, Leo (1963), The Political Philosophy of Hobbes, Translated by Elsa M. Sinclair, The University of Chicago Press. Strauss, Leo (2017), On Nietzsche's Thus Spoke Zarathustra, Edited and annotated by Richard Velkley, The University of Chicago.
Strauss, Leo (1988), Persecution and Art of Writing, Chicago Universuty Press.
Volpi, Eric (1999), "The Rehabilitaion of Practical Philosophy and Neo-Aristotlianism", in Action and Contemplation, Edited by Robert C. Bartlett and Susan D. Collins, University of New York.   

دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 55
تابستان 1398
صفحه 159-198
  • تاریخ دریافت: 01 آذر 1398
  • تاریخ بازنگری: 15 اسفند 1398
  • تاریخ پذیرش: 17 فروردین 1399