بررسی انگارۀ «مشارکت سیاسی زنان» در شعر دورۀ مشروطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

3 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

چکیده
پژوهشگران از دیرباز، دیدگاه‌های مردان و مردسالارانۀ حاکم بر جامعه را دلیل عمدۀ عدم مشارکت سیاسی زنان مطرح نموده‌اند. پرداختن به انگاره‌های ذهنی می‌تواند به شناخت دیدگاه‌های افراد هر جامعه، نسبت به خود یا دیگران، کمک نماید. با بررسی این نوع انگاره-ها می‌توان به دلایل کمرنگ بودن حضور زنان در عرصه‌های سیاسی بهتر پی برد. از زمان مشروطه، بحث حضور زنان در جامعه، ملموس‌تر مطرح گردید و بسیاری از شاعران زن و مرد، به مباحث مختلف سیاسی از جمله مشارکت زنان ورود کردند. پژوهش حاضر، اشعار همین دسته از شاعران را مورد ارزیابی قرار داده و انگاره‌های ذهنی آنان را نسبت به مشارکت سیاسی زنان بررسی می‌نماید. این پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و تحلیل داده‌ها بر اساس روش تحلیل مضمون صورت پذیرفته است. بر این اساس، انگاره‌های ذهنی شخصی شاعران مرد که شامل دو مضمون کلّی «فعّال بودن زنان» و « منفعل بودن زنان» می‌باشد، با انگاره‌های ذهنی خویشتن شاعران زن (از منظر دیگری و از منظر خود) مورد بررسی قرار گرفتند و انگاره‌های متضاد و مشابه بین این دو قشر، شناسایی شدند. یافته‌های حاصل نشان می‌دهد اکثر شاعران مرد، به مشارکت زنان از جمله در امور سیاسی کشور، توجّه عمیق داشته و مشوّق زنان جهت حضور فعّال در ادارۀ امور کشور بودند، اما شاعران زن، ضمن آنکه انواع حقوق فردی، اجتماعی و سیاسی را برای زنان قائل بودند، جنس زن را از دید مردان، ناتوان، کم‌عقل و حقیر، پنداشته و خطاب می‌کنند. به نظر می‌رسد دلیل کمرنگ بودن مشارکت سیاسی زنان را در این عامل، می‌توان جستجو کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Study of the schema of "women's political participation" in the poetry of the constitutional period

نویسندگان English

Hamed Noruzi 1
Vajiheh zamani Babgohari 2
Kolsoom Ghorbani Jouybari 1
Hossein Farzanepour 3
1 Associate Professor of Birjand University
2 PhD student of Persian language and literature, Birjand University
3 Associate Professor of Birjand University
چکیده English

Researchers have always pointed out the patriarchal views ruling the society as the main reason for women's lack of political participation. Dealing with mental schemas can help to understand the views of people of any society, towards themselves or others. By examining these types of schemas, one can better understand the reasons for the low presence of women in political arenas. Since the time of the constitution, the issue of women's presence in the society has been raised and many male and female poets have entered into various political issues including women's participation. The present study evaluates the poems of this group of poets and examines their mental schemas regarding women's political participation. This research is descriptive-analytical and data analysis is based on thematic analysis method.
And the personal mental schemas of male poets (women's activeness and women's passiveness) were examined with the female poets' own mental schemas (from another perspective and from their own perspective). Contrasting and similar schemas between these two strata were identified. The findings show that most of the male poets paid deep attention to the participation of women in the country's political affairs and believed in the active presence of women in the administration of the country's affairs.
But female poets, while demanding all kinds of personal, social and political rights for women, have considered the female gender worthless from the eyes of men. It seems that the reason for the lack of political participation of women can be found in this factor.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional Poetry
Political Participation
Women
Mental Schemas
Cognitive Psychology
آرین­پور، یحیی؛ (1382). از نیما تا روزگار ما، ج 3، چ4، تهران: زوّار
ارسطا، محمّدجواد؛ (1377). «زن و مشارکت سیاسی»، فصلنامۀ علمی، پژوهشی علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، تابستان، سال 1، دورۀ 1، ش 1، صص 137 - 155
اسحاق، محمّد؛ (1363). سخنوران نامی ایران در تاریخ معاصر، ج 1 و 2، چ 2، تهران: طلوع و سیروس
اعتصامی، پروین؛ (1351). دیوان، تهران: مجلس
اعتضادی، ملکه؛ (بی تا). گل­های من، تهران: علی جعفری
افشار، محمود؛ (1353). گفتار ادبی، ج 2، تهران: مجموعۀ انتشارات ادبی و تاریخی
امیری فیروزکوهی، سیّدکریم؛ (1313). عفاف­نامه، تهران: مهر
ایران­الدّوله؛ (1336). بهار جنّت، اشعار فصل بهار خانم، جنّت، ایران­الدّوله، بی­جا: وحید
ایرج میرزا؛ (1353). دیوان، به اهتمام دکتر محمّدجعفر محجوب، تهران: اندیشه
باغدار دلگشا، علی و زنجانی­زاده، هما؛ (1397). «نقد نابرابری­های جنسیّتی در اشعار زن­نگار مندرج در روزنامۀ نامۀ بانوان» (1299-1300)، نشریۀ زن در فرهنگ و هنر، پاییز، دورۀ 10، ش 3، صص 415-434
برقعی، سیّد محمّدباقر (1373). سخنوران نامی معاصر، ج 4 و 6، قم: خرّم
بشیریه، حسین؛ (1372). مشارکت سیاسی زنان، مجموعه مقالات در سمینار مشارکت زنان، تهران: امور اجتماعی استانداری تهران
..........................؛ (1377). جامعه­شناسی سیاسی، تهران: نی
بهار، محمّدتقی؛ (1387). دیوان اشعار ، چ1، تهران: نگاه
پناهی، محمّدحسین و بنی­فاطمه، سمیه­السادات؛ (1394). «فرهنگ سیاسی و مشارکت سیاسی زنان»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، بهار، ش 68، صص 35 - 77
جوادی یگانه، محمّدرضا و عزیزی، فاطمه؛ (1388). «زمینه­های فرهنگی و ادبی کشف حجاب در ایران؛ شعر مخالفان و موافقان»، مجلۀ جامعه­شناسی ایران، بهار، دورۀ 10، ش 1، صص 99-137
دادور، رحمت­الله و حبیبی فتح­آبادی، مریم؛ (1387). بررسی جامعه­شناختی جایگاه زنان در شعر معاصر فارسی، فصلنامۀ تغییرات اجتماعی – فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال، فروردین، دورۀ 4، ش 1(پیاپی 16)، صص 82 - 97
حسینی گیلانی، سیّد اشرف­الدّین؛ (1371). کلّیات جاودانۀ نسیم شمال، به کوشش حسین نمینی، تهران: اساطیر
حسینی­مهر، حجت؛ (1/9/1392، ساعت 45: 21)، «انگاره چیست؟». وبلاگ انگاره. پست: 3، نشانی اینترنتی: http://hosseinimehr2013.blogfa.com/post/3
راستگو، محمّدسبحان؛ (1387). «پیکار شاعرانه در معرکۀ کشف حجاب»، نشریۀ زمانه، آذر و دی، سال7، ش 75 و 76، صص 27-32
رزما، اسما؛ (23/1/1398، ساعت 01: 21)، «انگاره چیست؟». وبلاگ ارتباطات میان­فرهنگی. پست: 7، نشانی اینترنتی:http://asmarazma.blogfa.com/post/7
رضایی، حمید و ظاهری عبدوند، ابراهیم؛ (1394). «بازتاب فعّالیت­های سیاسی زنان در ده رمان پس از انقلاب اسلامی»، نشریّۀ ادبیّات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تابستان، سال 5، ش 2، صص 93 – 114
رضی، داوود و رودباری، ابراهیم و رضایی، احمد؛ (1398). «رابطۀ ابعاد سیاسی و زبانی هویّت ملی و مشارکت سیاسی افراد بالای 18 سال شهرستان بهشهر»، فصلنامۀ علمی تخصصی مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه­شناسی، بهار، سال 2، ش 1 (پیاپی 4)، صص 53- 62
زارعی، احمد و میرزایی، خلیل و مهاجری، اصغر؛ (1398). «رابطۀ بین خودپنداره و مشارکت سیاسی زنان در شهر تهران در سال1386»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، پاییز، سال 19، ش 74، صص 133-163
ساناساریان، الیزا؛ (1384). جنبش حقوق زنان در ایران، ترجمه: نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران
شاهسون، پریچهر؛ (1380). «بررسی مقایسه­ای مشارکت زنان در امور مدنی ­- سیاسی کشورهای مختلف»، فصلنامۀ اطلاعات سیاسی – اقتصادی، فروردین و اردیبهشت، ش 163 و 164، صص 156 - 165
شهریار، سید محمّدحسین؛ (1342). دیوان شهریار، ج1، تهران: خیّام
شیرازی، زنددخت؛ (1346). زنددخت، پیشاهنگ نهضت آزادی بانوان ایران، به­کوشش طلعت بصّاری، تهران: طهوری
صهبا، ابراهیم؛ (1359). دفتر صهبا، ج 2، تهران: مقدّم
طباطبایی میر، سیّدفرزاد و مداحی، محمّدابراهیم و احدی، حسن؛ (1398). «مدل­یابی روابط ساختاری ویژگی­های شخصیتی در چشم­انداز مشارکت سیاسی با میانجی­گری روابط موضوعی»، فصلنامۀ راهبرد، تابستان، ش 91، صص 53- 80
عارف قزوینی، ابوالقاسم؛ (1381)، دیوان عارف قزوینی، به کوشش محمّدعلی سپانلو و مهدی اخوّت، چ1، تهران: نگاه
عاملی، سیّد سعیدرضا و حجّاری، منصوره؛ (1397). «مطالعۀ انگاره­های ذهنی تشکّل­های دانشجویی دانشگاه تهران: انگاره­های شخصی انجمن اسلامی و خویشتن بسیج دانشجویی»، فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، پاییز، دورۀ 11، ش 3، پیاپی 43، صص 103-130
.......................................................................؛ (1398). «مطالعۀ کیفی انگاره‌های ذهنی شخصی و خویشتن در میان دو تشکّل دانشجویی؛ «انجمن اسلامی و بسیج دانشجویی دانشگاه تهران»»، فصلنامۀ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، بهار، سال 15، ش 54، صص 77-101
عبّاس­زاده، خداویردی و شبیه­زاده، عبّاس؛ (1395). «سیمای زن در شعر دورۀ مشروطه بویژه دیوان نسیم شمال»، بهارستان سخن (فصلنامۀ علمی – پژوهشی ادبیّات فارسی)، زمستان، سال 13، ش 34، صص 171 - 190
عشقی، میرزاده؛ (1357). کلّیات مصوّر عشقی، به کوشش علی­اکبر مشیرسلیمی، چ 8، تهران: امیرکبیر
علم، محمّدرضا و حمیدی­نسب، منا و حزباوی، سمیره؛ (1390). «زنان و مشارکت سیاسی»، فصلنامۀ زن و فرهنگ، پاییز، سال 3، ش 9، صص 99-109
عین­علی­لو، علی؛ (1392). «زن و هویّت آرمانی در ادبیّات مشروطه»، فصلنامۀ زن و فرهنگ، تابستان، سال4، ش 16، صص 53-67
قائم­مقامی، عالم­تاج؛ (1374). دیوان ژاله، به کوشش احمد کرمی، چ 1، تهران: ما
کاوه تلاوکی، مسعود و جعفری، انوش و عبّاسی، سمیه؛ (1393). «مقایسۀ تطبیقی مشارکت سیاسی زنان در دوران مشروطیّت، پهلوی و جمهوری اسلامی ایران، فصلنامۀ مطالعات جامعه­شناختی جوانان، زمستان، سال 5، ش 16، صص 107 - 122
کراچی، روح­انگیز؛ (1380). اندیشه­نگاران زن در شعر مشروطه، چ 2، تهران: دانشگاه الزهرا
کمالی، حیدرعلی؛ (1330). دیوان کمالی، تهران، بی نا
لاهوتی، ابوالقاسم؛ (1358). دیوان اشعار، با کوشش و مقدمۀ احمد بشیری، چ 1، تهران: امیرکبیر
مشیرسلیمی، علی­اکبر؛ (1335). زنان سخنور، ج2، چ1، تهران: مؤسّسۀ مطبوعاتی علی­اکبر علمی
........................................؛ (1337). زنان سخنور، ج3، چ1، تهران: مؤسّسۀ مطبوعاتی علی­اکبر علمی
معتضد، خسرو و کسری، نیلوفر؛ (1379). سیاست و حرمسرا: زن در عصر قاجار، چ 1، تهران: علمی
ملّاابراهیمی، عزّت و توکّلی محمّدی، محمودرضا؛ (1394). «بررسی تحلیلی - نقدی درون­مایه­های شعر زنانه در عصر مشروطه»، نشریّۀ زن در فرهنگ و هنر، بهار، دورۀ 7، ش 1، صص 77 - 97
منگنه، نورالهدی؛ (1337). دیوان نورالهدی منگنه، چ 1، تهران: ابن سینا
نظری، مینا و علی­حسینی، علی و امام­جمعه­زاده، سیّدجواد و پوررنجبر، مهدیه؛ (1393). «بررسی رابطۀ جامعه­پذیری و مشارکت سیاسی زنان»، پژوهش­نامۀ زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بهار و تابستان، سال 5، ش1، صص 161-185
نامۀ بانوان (روزنامه)؛ (1299)، س 1، ش: 2-3-6-7-8
ولی­زاده، نجمه؛ (1395). بررسی مقایسه­ای مشارکت سیاسی زنان در انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی، استاد راهنما: محمّدسالار کسرایی، استاد مشاور: نرگس نیکخواه قمصری، تهران: پژوهشکدۀ امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی
هواسی، علی­اشرف و درخشه، جلال و خستو، رحیم؛ (1401). «موانع مشارکت سیاسی زنان در جمهوری اسلامی ایران (دوره­های هفتم، هشتم و نهم)»، فصلنامة علمی جستارهای سیاسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تابستان، سال 13، ش2، صص 33- 58
 
Almond, G. & Verba, S (1989). The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations, London: Sage https://books.google.com/books/about/The_Civic_Culture.html?id=J93o05MH3v8C
Braun, V. & Clarke, V  (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101
King, N, & Horrocks, C. (2010). Interviews in Qualitative Research. London: Sage, 248 p
 https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/interviews-in-qualitative-research/book241444
Nishida, H. (1999). A cognitive approach to intercultural communication based on schema theory. International Journal of Intercultural Relations, 23(5), 753-777. https://doi.org/10.1016/S0147-1767(99)00019-X
Zelek, Tigist (2005). Ethiopian Women Lowyers Association the Politic Participation of Women in Ethiopia: Challenges and Prospects, addisababa. https://books.google.com/books/about/The_Political_Participation_of_Women_in.html?id=UeMvHAAACAAJ
دوره 18، شماره 3 - شماره پیاپی 71
شماره 71
تابستان 1402
صفحه 235-281

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 07 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1402