جنبش زنان در ایران پس از انقلاب؛ از مطالبات ایدئولوژیک تا مطالبات روزمره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی (اندیشه سیاسی)، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، ایران

3 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده
در دو دهه گذشته تحولات زیادی در حوزه جنسیت در ایران رقم خورده است که مؤلفه جنسیت را به یکی از مهم‌ترین عوامل تبیین کننده جامعه جدید تبدیل کرده است. زنان همیشه سوژه قدرت بوده اند و اعمال محدودیت بر آنها در قالب قوانین، عرف، شریعت و لباس و سبک زندگی دست خوش رویکرد ایدئولوژیک مردسالارانه بوده است. جنبش زنان در ایران ابعاد بین المللی پیدا کرده است. این جنبش سابقه‌ای صد ساله دارد و تحت تاثیر امواج تحول اندیشه زنان و تحول مفهوم قدرت در سطح بین الملل است. با همه این اثرپذیری، تاخیری چند دهه‌ای در نظر و کنش سیاسی زنان در ایران وجود دارد. در این پژوهش به بررسی نقش تحول قدرت در مطالبات زنان در ایران می پردازیم و توجه به سیاست روزمره که خود را در قالب نقد گفتمان ایدئولوژیک و رسیدن به رهایی به مثابه زندگی روزمره و بهره مندی از آزادی های انسانی مطرح کرده است. سوال این پژوهش این است که جنبش زنان در ایران در سال های پس از انقلاب چه تحول مفهومی داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد جنبش زنان در ایران گذار از ایدئولوژی به سیاست روزمره است و مطالبات زنان دراعتراض به مداخله قدرت در زندگی خصوصی آنها و مخالفت با انقیاد بدن و تلاش برای دستیابی به حقوق انسانی تبدیل شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The women's movement in Iran after the revolution, from ideological demands to everyday demands

نویسندگان English

Fatemeh Zolfagharian 1
Seyed Mohammad Ali Taghavi 2
Seyed Hossein Athari 3
1 Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science, Allameh Tabatabai University, Iran
3 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

In the last two decades, there have been many developments in the field of gender in Iran, which has made the gender component one of the most important factors explaining the new society. Women have always been the subject of power, and imposing restrictions on them in the form of laws, custom, Sharia, clothing and lifestyle has been a patriarchal ideological approach. The women's movement in Iran has gained international dimensions. This movement has a history of a hundred years and is influenced by the waves of transformation of women's thought and the transformation of the concept of power at the international level. Despite all this effectiveness, there is a delay of several decades in the opinion and political action of women in Iran. In this research, we examine the role of power evolution in women's demands in Iran and pay attention to everyday politics that has presented itself in the form of criticizing ideological discourse and reaching liberation as everyday life and benefiting from human freedoms. The question of this research is, what conceptual evolution has the women's movement in Iran had in the years after the revolution? The findings of the research show that the women's movement in Iran is transitioning from ideology to everyday politics, and women's demands have turned into protests against power interference in their private lives and opposition to body subjugation and efforts to achieve human rights.

کلیدواژه‌ها English

"Power"
"Iran"
"Women's Movement"
"Daily Politics"
"Feminism"
ابوت، پانلا؛ والاس، کلر (1380)، جامعه­شناسی زنان، ترجمۀ منیژه نجم­عراقی، تهران: نشر نی.
جلائی­پور، حمیدرضا (1385)، چهار ارزیابی جامعه­شناختی از موقعیت زنان ایران (1384-1376)، فصلنامه علمی -پژوهشی رفاه اجتماعی، شماره 21.
جنکینز، ریچارد (1381)، هویت اجتماعی، ترجمۀ تورج یاراحمدی، تهران: نشر شیرازه، چاپ اول.
چمنی مقدم، مصطفی؛ سلیم، محمدنبی؛ حسنی، میرزامحمد (1399)، بررسی تطبیقی ملی­گرایی و جنبش زنان در ایران و مصر (1342-1285)، پژوهشنامه علوم سیاسی،(3)15، صص 47-7.
حایک، مریم؛ آقاحسینی، علیرضا؛ علی­حسینی، علی (1400)، تعارض میان هویت زنانه گفتمان­های انقلاب اسلامی و نواندیشی دینی: مسئله یا جنبش؟، پژوهشنامه علوم سیاسی، (4)64، صص 114-84.
خالقی، احمد (1382)، قدرت، دانش و زندگی روزمره، تهران: گام نو
دلاور، علی (1371)، روش­های تحقیق در روان­شناسی و علوم تربیتی، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
سرمدی، پرستو (1401)، زنان و دولت پس از انقلاب، تهران: کویر.
سمیعی­اصفهانی، علیرضا (1392)، روش و نظریه فمنیستی در علم سیاست، پژوهشنامه علوم سیاسی، (4)8، صص 210-183.
سنجابی، علیرضا (1390)، روش­شناسی در علم سیاست و روابط بین الملل، تهران: نشر قومس.
صادقی گیوی، فاطمه (1392)، جنسیت در آرای اخلاقی؛ از قرن سوم پیش از اسلام تا قرن چهارم هجری، تهران: نگاه معاصر.
صادقی گیوی، فاطمه (1401)، زنان حقوق خود را می­خواهند، روزنامه اعتماد، شماره 5332، 2 آبان 1401، https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/192291/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF.
صادقی، فاطمه (1402)، رنسانس فرهنگی زنان، روزنامه اعتماد، 9 اسفند 1401، شماره 5437، https://www.magiran.com/article/4390821
طالقانی، آیت الله سیدمحمود طالقانی(1359)، حجاب و شخصیت زن، تهران: انتشارات حوزه جهاد سازندگی.
علی­بابایی، داوود (1382)، بیست و پنج سال در ایران چه گذشت؟ (از بازرگان تا خاتمی)، جلد اول (از 19 دی 1356 تا 15 بهمن 1358)، تهران: امید فردا.
فدرستون، مایک (1381)، زندگی قهرمانی و زندگی روزمره، ترجمۀ هاله لاجوردی، فصلنامه ارغنون، شماره 16.
کاظمی، عباس (1384)، پروبلماتیک زندگی روزمره در مطالعات فرهنگی و نسبت آن با جامعه ایران، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، جلد1، شماره 4، صص 149-123.
کاظمی، عباس (1395)، امر روزمره در جامعه پساانقلابی، تهران: فرهنگ جاوید.
کاظمی، عباس (1401)، جابه­جایی­های عظیم فرهنگی-اجتماعی و جنبش زندگی روزمره در ایران، مجله چشم انداز ایران، شماره 136، آبان و آذر 1401.
کلگ، استوارت (1379)، چارچوب های قدرت، ترجمه مصطفی یونسی، تهران: انتشارات مطالعات راهبردی
لمونت، کریستوفر (1397)، روش­های پژوهش در روابط بین الملل، قم: دانشگاه مفید.
لوید، ژنویو (1398)، عقل مذکر؛ مردانگی و زنانگی در فلسفه غرب، ترجمۀ محبوبه مهاجر، تهران: نشر نی.
مارابی، مهری؛ علی­پوریانی، طهماسب؛ بهرامی، روح­الله (1401)، تحولات سیاسی و اجتماعی پس از انقلاب اسلامی و بازتاب آن بر وضعیت زنان ایرانی در عرصۀ هنر، (1)69، 252-207.
متین، افشین (1401) هم شرقی و هم غربی، ترجمه حسن فشارکی، تهران: نشر شیرازه
مشیرزاده، حمیرا (1381)، از جنبش تا نظریۀ اجتماعی: تاریخ دو قرن فمنیسم، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
مناشری، دیوید (1400)، نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن، ترجمه محمد حسین بادامچی، تهران: نشر سینا.
میلر، پیتر (1382)، سوژه، استیلا و قدرت، ترجمۀ نیکو سرخوش، افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
نبوی، نگین (1401)، روشنفکران و دولت در ایران، ترجمه حسن فشارکی، تهران: نشر شیرازه
هریس، کوان (1402)، انقلاب اجتماعی، سیاست و دولت رفاه در ایران، ترجمه محمد رضا فدائی، تهران: نشر شیرازه
ولف، ژانت(1380)، زنان و ادبیات مدرنیته، زنان پرسه زن نامریی، مدرنیته و مدرنیسم، مجموعه مقالاتی در سیاست، فرهنگ و نظریه اجتماعی، چاپ دوم، تهران، انتشارات نقش جهان، صص 452-429.
ولی­نژاد، عبدالله؛ خلیلی اردکانی، محمدعلی؛ عظیمی دولت­آبادی، امیر (1401)، تبیینی سیاسی – تاریخی از تحولات پوششی زنان در ایران معاصر، پژوهشنامه علوم سیاسی، (1)69، صص 288-253.
یوسف مدد، صدیقه (1399)، تکوین هویت زن مسلمان در گذار انقلابی، تهران: نگاه معاصر.
 
Arjmand, Reza (2017), Public Urban Space, Gender and Segregation, Women only Urban Parks in Iran, London, Routledge.
Axworthy, Micheal (2013), Revoluntianavy Iran, London, Oxford University Press.
Butler, J (1993). Bodies That Matter: On the Discursive Limits of Sex, Routledge, London.
Chaney,D(2002) Cultural Change and everyday life, Palgave,U.S.
De Certeau, M (1997) Practice of Everyday Life, Translated by Steven Rendall, Berkeley, Los Angeles, London, University of Colifornia Press.
Highmore, B (2002) Everyday Life and Cultural Theory, London and New York, Routledge.
Hobbes, T (2010), Leviathan or the Matter, Forme and Power of a Commonwealth Ecclesiastical and Civil: Yale University Press.
Kashani, Firoozeh (2011), Conceiving Citizens: Women and the Politics of Motherhood in Iran, London, Oxford University Press.
Moghissi, Haideh (1994), Populism and Feminism in Iran, Macmillan Press LTD, London.
Moran, J (2005) Reading the Everyday, London and New York, Routledge.
Nashat, Guity (2014), Women in Islamic Republic of Iran, Iranian Study, …
Sadeghi, Fatemeh (2010), Bypassing Islamism and FeminismWomen’s Resistance and Rebellion in Post-revolutionary Iran, University of Amesterdom, netherland, Remm 28, pp:209-228.
Sadeghi, Hamideh (2007), Women and Politics in Iran, Veiling, Unveiling, and Reveiling, London:  Cambridge University Press.
Saikal, Amin (2019), Iran Rising, USA: Princeton University Press.
Shahrokhi, Nazanin (2020), women in Place, The Politics of Gender Segregation in Iran, university of California, Okland, California.
Sprague,J and Kobrytowicz, D (1999), Feminist Epistemology in Handbook of the Sociology of gender, Eds. Chafetz, J., Kluwer Acadmic/Plenum Publishers, NewYork.
Tamadonfar, Mehran (2015), Islamic Law and Governance in contemporary Iran, London: Lexington books.
Vakili, Sanam (2011), Women and Politics in the Islamic Republic of Iran,Action and Reaction, London: Continuum.
 
دوره 18، شماره 3 - شماره پیاپی 71
شماره 71
تابستان 1402
صفحه 45-78

  • تاریخ دریافت 14 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 12 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1402