واکاوی مفهوم مدرنیته بازاندیشانه با چشم اندازی به مدرنیته ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه شناسی سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

چکیده
در سپهر جامعه‌شناسی سیاسی مفهوم «مدرنیتۀ بازاندیشانه» مفهومی نوپدید است که در دهه های اخیر در کانون توجه بسیاری از اندیشمندان جهانی قرار گرفته است، با وجود این، در ایران این مفهوم کمتر شناخته شده و تاکنون پژوهشی مستقل در تبیین اصول نظری آن صورت نگرفته است. «مدرنیته بازاندیشانه» نخستین بار از سوی اولریش بک مطرح شد و آنتونی گیدنز و اسکات لش برداشت‌های متفاوتی از آن ارائه کردند. با وجود این، یافته های این اندیشمندان در یک نقطۀ کانونی به هم پیوند میخورد و آن مفهوم «بازاندیشگی» است. این مفهوم نشان میدهد که چگونه مدرنیتۀ متقدم یا کلاسیک دستخوش دگردیسی ماهیتی و شکلی شده و در نتیجۀ آن تجربۀ ما از امر مدرن را دگرگون کرده است. نوشتار حاضر میکوشد تا با استفاده از الگوی پارادایمی به دو پرسش کانونی پاسخ دهد: نخست آنکه اصول و بنیانهای نظری مدرنیته بازاندیشانه کدامند و دوم آنکه چگونه میتوان با بهره‌گیری از واقعیتهای نوین مدرنیته بازاندیشانه، مدرنیته ایرانی را بازخوانی کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the concept of reflexive modernity with a perspective on Iranian modernity

نویسنده English

Salman Sadeghizadeh
Assistant Professor of Political Sociology, Research Institute of Humanities and Cultural Studies
چکیده English

In the field of political sociology, the concept of "reflexive modernity" is a new concept that has been the focus of many global thinkers in recent decades, despite this, this concept is less known in Iran, and until now an independent research has been done to explain its theoretical principles. It has not been done. "reflexive modernity" was first proposed by Ulrich Beck, and Anthony Giddens and Scott Lash presented different interpretations of it. Despite this, the findings of these thinkers are connected in one focal point and that is the concept of " reflexivity". This concept shows how advanced or classical modernity has undergone a metamorphosis in nature and form, and as a result, it has changed our experience of the modern. The present article tries to answer two central questions by using the paradigm model: firstly, what are the principles and theoretical foundations of reflexive modernity and secondly, how can Iranian modernity be reread by taking advantage of the new realities of reflexive modernity.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: reflexive modernity
modernity
modernism
Iranian modernity
individualization
افشانی، علیرضا، جواهریان، ندا و یاسین خرم­پور (1393)، بررسی رابطه فردگرایی و جمع گرایی در جوانان 15 تا 29 سال یزد. فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال هشتم. شماره 3. 149-172.
بک، اولریش (1397)، جامعۀ خطر، ترجمۀ رضا فاضل و مهدی فرهمندنژاد. تهران: نشر ثالث.
بک، اولریش (1402)، بازآفرینی سیاست: به سوی نظریه­ای از مدرنیتۀ بازاندیشانه؛ مدرنیته بازاندیشانه: سیاست، سنت و زیبایی­شناسی در نظم اجتماعی مدرن. ترجمه سلمان صادقی زاده. تهران: نشر ثالث.
بک (1395)، جامعه‌شناسی کار: (دنیای شگفت‌انگیز کار در مدرنیته بازاراندیشانه). ترجمه آیت نباتی‌حصارلو و سعید صادقی‌جقه. تهران: نشر جامعه شناسان.
بک، اولریش، آنتونی گیدنز و اسکات لش (1402). مدرنیته بازاندیشانه: سیاست، سنت و زیبایی­شناسی در نظم اجتماعی مدرن. ترجمه سلمان صادقی زاده. تهران: نشر ثالث.
تسلیمی تهرانی، رضا (1397) تحلیل و بررسی جامعه شناختی دین: موج سوم پیمایش ارزشها و نگرش های ایرانیان، در مجموعه مقالات جستارهایی در نگرشهای ایرانیان، به کوشش خیام عزیزی مهر. تهران: پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات.
تورن، آلن (1396)، پارادایم جدید، ترجمۀ سلمان صادقی­زاده. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
تورن، آلن (1398)، برابری و تفاوت: آیا می­توانیم با هم زندگی کنیم؟، ترجمۀ سلمان صادقی­زاده. تهران: نشر ثالث.
تورن، آلن (1399)، دموکراسی چیست؟، ترجمۀ سلمان صادقی­ زاده، تهران: نشر ثالث.
تورن، آلن (1400)، بازگشت کنشگر: نظریه اجتماعی در جامعه پساصنعتی. ترجمۀ سلمان صادقی زاده. نشر ثالث.
حائری، عبدالهادی (1378)، نخستین رویارویی­های اندیشگران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب، تهران: امیر کبیر.
خواجه ­نوری، بیژن و پرنیان، لیلا و مازیار جعفری (1392)، مطالعه رابطۀ جهانی شدن فرهنگی با فردگرایی و جمع گرایی جوانان مورد مطالعه: شهر شیراز. جامعه­ شناسی کاربردی، شماره: 43-66.
داوری اردکانی، رضا (1380) ، تمدن و تفکر غربی، تهران: ساقی.
دوستدار، آرامش (1370)، امتناع تفکر در فرهنگ دینی، پاریس: انتشارات خاوران.
ریتزر، جرج (1374)، نظریۀ جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
شایگان، داریوش (1378)، آسیا در برابر غرب، تهران: انتشارات امیر کبیر.
صادقی­ زاده، سلمان (1399)، جامعه­شناسی گذار به سیاست سوژه در عصر جهانی­شدن؛ با نگاهی کوتاه به وضعیت ایران. فصلنامۀ جامعه­پژوهی فرهنگی، سال یازدهم. شمارۀ چهارم. زمستان 1399. 87-105.
صادقی ­زاده، سلمان (1402)، مدرنیته بحران­زده؛ تضعیف فزاینده مدرنیته در سایه تقویت روزافزون مدرنیسم؛ مدرنیته بازاندیشانه: سیاست، سنت و زیبایی ­شناسی در نظم اجتماعی مدرن. ترجمه سلمان صادقی زاده. تهران: نشر ثالث.
فکوهی، ناصر (1381)، بررسی علل و عوامل تقدم مصالح جمعی بر فردی، مجموعه مقالات نخستین همایش اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران.
کاستلز، مانوئل ‌(1394). شبکه های خشم و امید: جنبشهای اجتماعی در عصر اینترنت. ترجمۀ مجتبی قلی پور. تهران: نشر مرکز.
گیدنز، آنتونی (1378). تجدد و تشخص، ترجمۀ ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1392). پیامدهای مدرنیت، ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: نشر مرکز.
لش، اسکات (1383)، جامعه­شناسی پست­مدرنیسم. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر مرکز. 
لش، اسکات (1402)، بازاندیشگی و دوگانگی هایش؛ مدرنیته بازاندیشانه: سیاست، سنت و زیبایی­شناسی در نظم اجتماعی مدرن. ترجمه سلمان صادقی زاده. تهران: نشر ثالث.
مصباحیان، حسین (1398) مدرنیته و دیگری آن؛ مواجهه انتقادی با تفسیر هابرماس از مدرنیته به مثابه پروژه ای ناتمام، تهران: نشر آگه.
معدنی، سعید (1391) جهانی­شدن فرهنگی و تاثیرات آن بر ارزشهای زناشویی و روابط خانوادگی. رسالۀ دکترا، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز. 
معیدفر، سعید و صبوری خسروشاهی، حبیب (1389)، بررسی میزان فردگرایی فرزندان در خانواده، پژوهشنامه علوم اجتماعی گرمسار، سال چهارم، شماره  4.
وبر، ماکس (1399)، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه داری، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هوفستده، گرت (1387)، فرهنگ­ها و سازمان­ها، برنامه­ریزی ذهن، ترجمۀ علی­اکبر فرهنگی و اسماعیل کاوسی، تهران: انتشارات پژوهشکده تحقیقات استراتژیک
Beck, U. (1996), Reinvention of Politics: reflexive Modernity in the Global Social Order. Cambridge: Polity Press.
Beck, U. (1992), the Risk Society: Towards a New Modernity. London: Sage
Bauman, Zygmunt. (1991), Modernity and Ambivalence, Cambridge: Polity.
Inglehart, Ronald. (2018). Cultural Evolution: People's Motivations are Changing, and Reshaping the World. Cambridge: Cambridge University Press.
Beck, Ulrich; Bonss, Wolfgang; Lau, Christoph (2003). "The Theory of Reflexive Modernization: Problematic, Hypotheses and Research Program". Theory, Culture & Society. 20 (2): 1–33.
He, Chuanqi (2012). Modernization Science: The Principles and Methods of National Advancement. Berlin: Springer.
Delanty, Gerard (2011). "Modernity". In Ritzer, George; Ryan, J. Michael (eds.). The Concise Encyclopedia of Sociology. Chichester, England: Wiley-Blackwell.
Touraine, Alain. (1971). Post-Industrial Society: Tomorrow's Social History: Classes, Conflicts and Culture in the Programmed Society. New York: Random House.
Fraisse, R. (1995), Pour une politique des sujets singuliers, in F. Dubet & M. Wieviorka (Sous la direction de), penser le sujet. Autour d'Alain Touraine, Fayard, Paris, pp. 551-564.
دوره 19، شماره 1 - شماره پیاپی 73
شماره 73
زمستان 1402
صفحه 131-156

  • تاریخ دریافت 17 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 26 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 مرداد 1403