وضعیت حساس: زدایش و آویزش قانون در پرتو نفی وضعیت استثنایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
تبیین پیوند فرد و جامعه، دولت و شهروندان و تضمین آزادی و عدالت در یک جامعه سیاسی ازجمله آرمان‌های قانون اساسی و نگاهبانی از آن است؛ اما وجود موقعیت‌های اضطراری، منجر به تعلیق زودگذر اجرای قانون می‌شود که در بیشینه سنت‌های حقوقی دنیا پذیرفته‌شده است؛ اما تکاپوهای علمی تازه بر این است که دولت مدرن بر این رویه حرکت می‌کند که با دراندازی اضطرارهای برساخته، همواره به آویزش قانون روی می‌آورد. واکاوی این مسئله در ساختار جمهوری اسلامی ایران داستان بلند و ناهمتایی را نسبت به آنچه در سطح جهانی است، پیش چشم ما قرار می‌دهد که با نام «وضعیت حساس» می‌توان به آن پرداخت. وضعیتی دوگانه که حاکمان هرگز خود را در برابر آویزش قانون قرار نمی‌دهند اما به‌طور قانونی این آویزش را پیش می‌برند. این نوشتار، تکاپویی پیرامون این معماست که «سامان سیاسی ایران چگونه به‌طور قانونی به آویزش و زدایش قانون و تصمیم‌گیری در وضعیت حساس می‌پردازد». برآیند این جستار که با روش هرمنوتیک متن محور به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که سنت قانون اساسی ایران برخوردار از امکان‌هایی است و از عباراتی بهره گرفته و نهادهایی را استوار ساخته که با تمسک به آن‌ها و بدون اعلام آویزش قانون، وضعیت همیشه آویزش و حتی زدایش قانون را در پیش‌گرفته و آن را اجرای مرّ قانون می‌داند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

state of sensitive: suspension and elimination of the law in light of the negation of the exceptional status

نویسندگان English

Seyed Abbas Hoseini Davarani 1
Masoud Akhavan Kazemi 2
Ghodrat Ahmadian 2
1 Ph.D. candidate of Political Sociology, Razi University
2 Associate Professor, Razi University. Kermanshah
چکیده English

The articulation of the bond between the individual and society, the government and its citizens, and the guarantee of liberty and justice within a political community are among the fundamental principles of constitutional law and their guardianship. However, the existence of emergencies led to the temporary suspension of the law, a concept accepted in most legal traditions worldwide. Yet, recent scientific research suggests that modern governments increasingly create state of necessity to justify this suspension. An analysis of this issue within the Islamic Republic of Iran highlights a different narrative compared to the global perspective, which can be conceptualized as a “state of sensitive” This is a dual state where politicians never place themselves in a position to suspend the law but legally pursue such suspension. This study aims to answer the question of “how the Iranian political system legally suspends and collapses law and decision-making in ‘ state of sensitive” Employing a hermeneutic approach, the findings of this study show that the Iranian constitutional tradition has anticipated certain principles, employed specific language, and established institutions that can lead to a state of perpetual suspension, or even collapse of the law, without the formal declaration of a state of necessity and is viewed as a strict enforcement of the law.

کلیدواژه‌ها English

State of exception
state of Sensitive
suspension of the law
Constitution
Islamic Republic of Iran
آقابابایی، حسین. (1400). مطالعه تطبیقی حقوق وضعیت اضطراری با نگاهی به مدیریت بیماری کووید۱۹؛ از مبانی قانونی تا تجویز مداخله کیفری. مجله حقوقی دادگستری، 85، (116)، 1-31.
احمدی، بابک. (1380). ساختار و هرمنوتیک. تهران: گام نو.
ارسطا، محمدجواد، حبیب نژاد، سید احمد و گودرزی، احمد. (1402). الزامات حقوقی ضمانت اجرای سیاست‌های کلی نظام. مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران. 53 (2). 829-811.
اسماعیلی، محسن، منصوریان، مصطفی. (1381). درآمدی بر نقش مجلس شورای اسلامی در حسن اجرای سیاست‌های کلی نظام. حقوق عمومی. 1(2). 22-1.
الهی خراسانی، علی. (1389). حجیت حکم حکومتی در صورت یقین به مخالفت با واقع. علوم سیاسی باقرالعلوم. 49. 36-13.
امیری، مصطفی، حق‎پناه، رضا و محمدیان، علی. (1395). پژوهشی در باب ماهیت حکم حکومتی. حکومت اسلامی. 21(4). 54-33.
بابایی، مجید. (1390). شرعی‌ات حکم حکومتی. حکومت اسلامی. 62 (4). 129-154.
پالمر، ریچارد. (1377). علم هرمنوتیک، ترجمه سعید حنایی کاشانی. تهران: هرمس.
پژوهشکده شورای نگهبان، (1397)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان.
جوادی آملی، عبدالله. (1381). ولایت‌فقیه: ولایت، فقاهت و عدالت، قم: اسراء.
حسینی‌، محمدرضا، فیاضی، داوود. (1398). نظام حقوقی وضعیت استثنایی بنیان‌های نظری و رهیافت‌های عملی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
حسینی خامنه‌ای، سید محمد. (1369). اصل چهارم قانون اساسی. کانون وکلا. 152 و 153. 7-42.
حسینی داورانی، سید عباس. (1401). وضعیت حساس: نمایش آپوریای قانون و استثنا در جمهوری اسلامی ایران.پژوهشنامه علوم سیاسی. 18 (1). 88-47. 
خلیلی، محسن. (1400). هزارتوی قانون اساسی. تهران: میزان.
خلیلی، محسن. (1402). درس گفتار بمب‌های کار گذاشته‌شده در قانون اساسی. جلسه نهم. قابل‌دسترسی در:
https://t.me/kabkekebek
خمینی، سید روح‌الله. (1385). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
سیفی مازندرانى، علی‌اکبر. (1428). دلیل تحریر الوسیلة ـ ولایت الفقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
شاملو، باقر، یوسفی ابوالفضل. (1392). ضوابط حاکم بر اعلام وضعیت اضطراری و اعمال محدودیت‌های کیفری فوق‌العاده. تحقیقات حقوقی. 14. 130-103.
صفراهنگ، رسول. (1399). نقد فرانظری مبانی هستی شناختی حکمرانی دولت ها در سیاست‌گذاری سلامت برای کنترل همه گیری کووید-19 (مطالعه موردی ایران). پژوهشنامه علوم سیاسی، 15 (2)، 224-183.
صدر، سید محمدباقر. (1406). دروس فی علم الاصول، الحلقه الاول، بیروت: دارالکتاب اللبنانی، مکتبه المدرسه.
صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی. (1369). تهران: اداره کل قوانین مجلس شورای اسلامی.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی. (1364). تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1387). بررسی‌های اسلامی، بـه کوشش سید هادی خسروشـاهی، قم: بوستان کتاب.
علیخانی، مصطفی. (1394). تأثیروضعیت اضطراری بر حقوق شهروندی در نظام حقوقی ایران و فرانسه. ونوس قره‌باغی. محمدکاظم کاوه پیش‌قدم. مرودشت. دانشگاه آزاد اسلامی. (پایان‌نامه منتشرنشده)
عبدالکریمی، بیژن. (20/11/1393). نقد عملکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی. پایگاه خبری مشرق. قابل‌دسترسی در:
https://www.mashreghnews.ir/news/388007
عمید زنجانى، عباسعلی.(1379). فقه سیاسى. ج،2 تهران: امیرکبیر.
غلامی، علی، بهادری جهرمی، علی. (1392). مفهوم، ماهیت و نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی نظام. بررسی‌های حقوق عمومی. 1(3). 72-51.
کاتوزیان، امیر ناصر. (1383). اصول منطقی حاکم بر تفسیر قانون اساسی. حقوق اساسی، 2(3). 308-303.
کعبی، عباس، فتاحی زفرقندی، علی. (1395). سیاست‌های کلی نظام: راهکار ارتقای نظام قانون‌گذاری در نظام جمهوری اسلامی ایران. دانش حقوق عمومی، 5(15)، 99-122.
محبی، داود، کرمی، حامد. (1395). ماهیت شناسی الگوهای پاسخ به وضعیت­های اضطراری با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. آفاق امنیت، 32، 98-67.
محبی، داود. (1394). حقوق بشر در وضعیت اضطراری، مطالعه در حقوق بین‌الملل بشر و حقوق اساسی ایران. حسین رحمت الهی، مهدی رحمتی. تهران. دانشگاه تهران.(رساله منتشرنشده)
مطهری، مرتضی.(1368). اسلام و مقتضیات زمان، ج اول، تهران: صدرا.
مشهدی، علی، دارایی، علی و قارلقی، صدیقه. (1399). شرایط استثنایی و استثنای حاکمیت قانون (موردپژوهشی رویکرد خبرگان قانون اساسی به وضعیت‌های اضطراری). پژوهش‌های نوین حقوق اداری. 2(4). 39-56.
منتظری، حسینعلی.(1373). رساله استفتاءات. تهران: تفکر.
نائینى، محمدحسین.(1382). تنبیه الأمة و تنزیه الملة، قـم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
نجف زاده، رضا، جزایی، محدثه. (1400). وضعیت استثنایی و کرونارانگی سیاست. رهیافت­های سیاسی و بین­المللی. 1(13). 206-177.
نصیری حامد، رضا. (1399). بحران کرونا به‌مثابه مجالی برای بازاندیشی در وضعیت سیاسی اکنون. پژوهشنامه علوم سیاسی. 2(15). 261-225.
واعظی، احمد. (1380). درآمدی بر هرمنوتیک. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
هاشمی، سید محمد. (1393). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج دوم: حاکمیت و نهادهای سیاسی، ویرایش ششم، تهران: میزان.
هریسی نژاد، کمال‌الدین، سلیمانی مائده. (1395). تعلیق حقوق و آزادی‌ها در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو اسناد حقوق بشری. حقوق اسلامی. 50(13).60-37.
یوسف زاده، محمد، ملکوتی هشجین، حسین. (1397). واکاوی اختیارات ویژه مقام عالی حکومتی در وضعیت اضطراری؛ نگاهی بر اندیشه کارل اشمیت و نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران.حقوق اساسی. 15(29)، 91-119.
Agamben, Giorgio, (2005), State of Exception, translated by Kevin Attell, Chicago, The university of Chocago press.
Agamben, Giorgio, (2013), For a Theory of Destituent Power, Public lecture in Athens, In:
Agamben, Giorgio, (2015), De l’Etat de droit à l’Etat de sécurité, lemonde, In:
McConkey, Michael, (2013), Anarchy, Sovereignty, and the State of Exception: Schmitt's Challenge, The Independent Review, 17(3), (Winter 2013), 415-428.
Rigi, Jakob, (2012), The Corrupt State of Exception: Agamben in the Light of Putin, Social Analysis: The International Journal of Anthropology, 56 (3), 69-88
Schmitt, Carl, (2014), Dictatorship. From the Origin of the Modern Concept of Sovereignty to Proletarian Class Struggle,trans. by M. Hoelzl and G. Ward, Cambridge: Polity Press.
Schmitt, Carl, (2005), Political Theology. Four Chapters on the Concept of Sovereignty, trans. by G. Schwab, Chicago: University of Chicago Press.
دوره 19، شماره 2 - شماره پیاپی 74
شماره 74
بهار 1403
صفحه 77-122

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 02 مهر 1403