بررسی رابطه هویت ملی و واگرایی طایفه‌ای در شهرستان‌های ممسنی و رستم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده
یکی از مسائلی که در کشورهای دارای تنوع قومی مورد توجه قرار گرفته است، میزان همگرائی بین گروهی است. با توجه به تنوع طایفه‌ای در شهرستان‌های ممسنی و رستم، این مقاله به بررسی رابطه هویت ملی و ابعاد آن با واگرایی طایفه‌ای در شهرستان‌های ممسنی و رستم پرداخته است. پژوهش حاضر از نظر روش کمی، از منظر هدف کاربردی و توسعه‌ای است و با روش پیمایشی انجام شد. حجم نمونه 450 نفر بود که به روش خوشه‌ای چند مرحله‌ای از بین افراد طوایف شهرستان‌های ممسنی و رستم انتخاب شدند. ابزارگردآوری اطلاعات، پرسشنامه ساختمند بود. برای سنجش هویت ملی از پرسش‌نامه بکار گرفته شده توسط میرفردی و سلامتیان (1400) و برای سنجش واگرایی طایفه‌ای از پرسش‌نامه محقق ساخته استفاده شد. برای سنجش اعتبار پرسشنامه از اعتبار عاملی و برای تعیین پایایی آن از هماهنگی درونی به روش آلفای کرونباخ استفاده شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26، تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد بین هویت ملی و ابعاد آن با واگرایی طایفه‌ای رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. بین واگرایی طایفه‌ای زنان و مردان تفاوت معناداری مشاهده نشد و بین واگرایی طایفه‌ای با توجه به نوع شغل، نیز تفاوت معناداری مشاهده نشد. رگرسیون چند متغیره نشان داد که متغیرهای مستقل، نزدیک ۱۲درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین می‌کنند. تقویت ارزشها و فرهنگ ملی میتواند به بهبود همگرایی در سطوح محلی و ملی یاری رساند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the relationship between National identity and clan divergence in Mamasani and Rostam Counties

نویسندگان English

Soheila lashkari 1
Asghar Mirfardi 2
1 Sociology, and Social Planning Department, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Faculty member ofُ Shiraz University
چکیده English

One of the issues that has been paid attention to in countries with ethnic diversity is the level of intergroup integration. Considering the diversity of clans in Mamasani and Rostam Counties, this article investigated the relationship between national identity and clan divergence in the Mamasani and Rostam counties. Using the survey method, a structured questionnaire was used for data collection. The sample size was 450 residents of Mamasani and Rostam counties selected using a multi-stage cluster random sampling method. The factor analysis and Cronbach's alpha were used to evaluate the validity and reliability of the questionnaire, respectively. A questionnaire developed by Mirfardi and Salamatiyan (1400), was used for national identity measurement, and a self-administered questionnaire was used for clan divergence measurement. Data were analyzed using SPSS software. The findings showed a positive and significant relationship between national identity and its dimensions with tribal divergence. There was no significant difference between the clan divergence of women and men, and there was no significant difference between the clan divergence according to the job type. Multiple regression showed that the independent variables explain nearly 12% of the variance of the dependent variable. Strengthening national values and culture can help to improve integration at local and national levels.

کلیدواژه‌ها English

Iran
National identity
clan divergence
Mamasani
Rostam
احمدی، حمید (۱۳۹0)؛ بنیادهای ملی ایرانی: چهارچوب نظری هویت ملی شهروندمحور، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
اسمیت، آنتونی (1383)؛ ناسیونالیسم (نظریه، ایدئولوژی، تاریخ) ج.1، ترجمه: منصور انصاری، تهران: موسسه مطالعات ملی.
اشرف، احمد (1383)؛ بحران هویت ملی و هویت قومی در ایران، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه انسانی.
آندرسون، بندیک (1391). جماعت‌های خیالی، ترجمه: محمد محمدی، تهران: رخداد نو.
پاشایی، ماریا. علمی، محمود و ابراهیم پور، داوود (1402)؛ «مقایسه میزان پایبندی زنان جوان دو قوم ترک و کرد به هویت‌های ملی و قومی»، زن و مطالعات خانواده، 16(60)، 201-181.
تدین راد, علی، و نجف پور، سارا. (1401). اثر احساس تبعیض سیاسی و اجتماعی بر رفتار سیاسی ملی گرایانه و قوم گرایانه؛ مطالعه موردی قومیت های ساکن اهواز. پژوهشنامه علوم سیاسی، 17(2)، 7-46.
ترنر، جاناتان (1394). نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه، علی اصغر مقدم و مریم سروش، تهران: انتشارات جامعه شناسی.
جنکس، کریس (1394). خرده فرهنگ: تکه تکه شدن اجتماع. ترجمه هاشم آقابیگ پوری و جلیل سحابی. تهران: جامعه شناسان.
جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی. برگردان: تورج یاراحمدی. تهران: شیرازه.
حاجیانی، ابراهیم (1387)؛ نسبت هویت ملی با هویت ملی در میان اقوام ایرانی، مجله جامعه‌شناسی ایران، 3(4)، 164-143.
رحمانزاده هروی، محمد (1393)؛ نژاد، قوم و ملت در ایران، تهران: آدینه بوک.
رضائیان، علی. وثوقی، منصور و ساروخانی، باقر (1398)؛ «مطالعه جامعه‌شناختی حوزه‌های هم‌گرایی و واگرایی هویت ملی و هویت قومی (مطالعه موردی: قوم لک)». تغییرات اجتماعی-فرهنگی، 16(2)، 18-36.‎
رویین‌تن، مریم. مشهدی میقانی، ژیلا و یارمحمد توسکی، مریم (1398)؛ «مقایسه همگرایی هویت ملی و قومی در شهرهای کرمانشاه، سرپل ذهاب، صحنه و پاوه». فصلنامه علمی مطالعات میان فرهنگی، 14(39) ، 69-94.‎
شمشیری، بابک. (1387) .درآمدی بر هویت ملی، شیراز: انتشارات نوید.
صفایی، عزت‌الله. بهیان، شاپور. و جهانبخش، اسماعیل (1400)؛ «بررسی جامعه‌شناختی نقش عوامل سیاسی و اجتماعی (طرحواره‌های قومیتی) موثر بر ایجاد همگرایی قومی در میان گروه‌های قومی ساکن شهر اهواز»، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 4(4)، 390-450.
فکوهی، ناصر (1389)؛ همسازی و تعارض در هویت و قومیت، تهران: آذین گل.
قاسمی، علی اصغر، خورشیدی، مجید و حیدری، حسین (1390)؛ «همسازی هویت ملی و قومی در ایران و رویکرد اقوام ایرانی به وحدت ملی و حق تعیین سرنوشت». فصلنامه علوم‌اجتماعی، 18(55)، 57-92. doi: 10.22054/qjss.2012.886
‎قنبری برزیان، علی و ظهیری‌نیا، مصطفی (۱۴۰۲)؛ «هویت قومی در جامعه ایرانی: همگرایی یا واگرایی (مرور نظام‌مند مطالعات کمی از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۱)». فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 14(2)، 227-252.‎
کریمی مله، علی. (1402). سرمایه سیاسی حکومت و هویت ملی؛ داده های پیش هشداردهنده در مورد ایران کنونی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 18(2)، 156-109.  doi:10.22034/ipsa.2023.487 
کلهون، گریک (1401)؛ ملت‌ها مهم‌اند: فرهنگ، تاریخ و رویای جهان وطنی، ترجمه: محمدرضا فدایی، شیراز: انتشارات شیرازه.
گرجی‌زاده، مجید و گل‌پرور، محسن (1390)؛ «تأثیر ویژگی‌های محلی فرهنگ سیاسی بر رقابت‌های انتخاباتی در ایران (مطالعه موردی، شهرستان ممسنی»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 9 (3)، 170-161.‎
مرکز آمار ایران (1395)؛ نتایج سرشماری سرشماری نفوس و مسکن استان‌ها و شهرستان‌ها، مرکز آمار ایران، www.amar.org.ir.
مرکز آمار ایران (1401). سالنامۀ آماری استان فارس، آمار مربوط به جمعیت شهرستان‌های استان فارسwww.amar.org.ir.
معمر، کیانوش، امینی، علی اکبر، و اطهری مریان، سید اسدالله. (1402). عناصر فرهنگی-اجتماعی ایلیاتی – عشیره‌ای و جنبش مشروطه و انقلاب اسلامی در ایران؛ بررسی انتقادی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 18(4)، 237-266.  doi:10.22034/ipsa.2024.498
مقدس، علی اصغر و حیدری، اله رحم (1387)؛ «رابطه هویت طایفه‌ای و هویت ملی با تاکید بر متغیرهای نگرشی در شهر نورآباد ممسنی»، مطالعات ملی، 19(12)، 170-155.
مقصودی، مجتبی (1380)؛ تحولات قومی در ایران، علل و زمینه‌ها، تهران: موسسه مطالعات ملی.
میرزایی، سید آیت الله.، و عیدی.، معصومه. (1399). ناسیونالیسم، قومیت و قوم‌گرایی (مطالعه موردی شهر بجنورد). جامعه‌پژوهی فرهنگی، 11(1)، 115-147. doi: 10.30465/scs.2020.5183
میرفردی، اصغر. (1396). پژوهشی جامعه­شناختی پیرامون دگرگونی­های اجتماعی در ممسنی از آغاز پهلوی، شیراز، ایران: بنیاد فارس‌شناسی- نشر ارم شیراز.
میرفردی، اصغر و سلامتیان، درنا (1400). «بررسی رابطه هویت ملی و رفتار محیط زیستی» در بین دانشجویان رشته‌های علوم انسانی دانشگاه شیراز. 4(88)، 137-159.‎
میرمحمدی، داوود (1383)؛ گفتارهایی در مورد هویت ملی در ایران، تهران: موسسه مطالعات ملی.
نورائی،  مهرداد (1394)؛ «تحلیلی دربارۀ تنوع قومی و هویت ایرانی از نظرگاه تاریخی». جامعه‌پژوهی فرهنگی ، 6(1)، 73-83.‎
ویرلی، مائوریتسیو (1403). برای عشق به میهن. جستاری در باب وطن پرستی و ملی‌گرایی، مترجم: مهدی نصرالله‌زاده، تهران: انتشارات بیدگل.
  Cohen, A. P. (1982). Belonging: the experience of culture. Belonging: Identity and social organisation in British rural cultures, 1-17.
Drake, C. (2019). National integration in Indonesia: Patterns and Policies. University of awaii Press.
Guan, T., Luo, N., & Wang, L. (2022). Ethnic identity, Chinese national identity, and intergroup attitudes of adolescents from an ethnic autonomous region in China. Identity22(2), 135-149.
Huff, S. T., Saleem, M., & Rivas-Drake, D. (2020). Examining the role of majority group attitudes and bicultural identity integration on bicultural students’ behavioral responses toward White Americans. Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology26(2), 149-162.
Ishiyama, J. (2023). Does ethnic federalism lead to greater ethnic identity? The case of Ethiopia. Publius: The Journal of Federalism53(1), 82-105.
Martiny, S. E., Froehlich, L., Soltanpanah, J., & Haugen, M. S. (2020). Young immigrants in Norway: The role of national and ethnic identity in immigrants’ integration. Scandinavian Journal of Psychology61(2), 312-324.
Skinner, J. (2006). Modernist anthropology, ethnic tourism and national identity: the contest for the commodification and consumption of St Patrick's Day, Montserrat. In Tourism consumption and representation: narratives of place and self (pp. 253-271). Wallingford UK: CABI.and self”. Wallingford UK: CABI: 253-271.
Stryker, S. (1987). Identity theory: Developments and extensions. In K. Yardley & T. Honess (Eds.), Self and identity: Psychosocial perspectives (pp. 89–103). John Wiley & Sons.
Supratiknya, A. (2024). Perception of National Identity in a Group of University Students in Yogyakarta, Indonesia. Journal of Leadership, Accountability & Ethics 21(1), 32-46.
دوره 19، شماره 3 - شماره پیاپی 75
شماره 75
تابستان 1403
صفحه 199-227

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 27 مهر 1403