جایگاه مصلحت عمومی و رضایت مردم در زمام‌داری ایرانی (مطالعۀ موردی کتیبه‌ها و متون کهن ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانش‌آموختۀ دکتری علوم سیاسی و پژوهشگر پسادکترا، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی و دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران

چکیده
پژوهش حاضر بر آن است تا برخی کتیبه‌ها و به‌ویژه متون کهن ایران را از منظر آیین زمام‌داری بازخوانی کند.وارسی متون کهن نشان می دهد مسئلۀ زمام‌داری در ایران باستان گرچه بر محور اقتدارگرایی و نبود مشارکت مردم استوار بود اما در آیین زمام‌داری ایرانی، بحث خیر عمومی یا صلاح عامه از منزلت خاصی برخوردار بود. همچنین دوام زمام‌داری منوط به در نظر داشتن صلاح حال مملکت بود و در این میان، دادگری به‌مثابۀ فضیلتی مهم، سنجه‌ای استوار برای التفات زمام‌داری به مصلحت اهالی مملکت انگاشته می‌شد. بدین‌قرار، این پژوهش در پی بررسی این پرسش است که مسئلۀ زمام‌داری در کتیبه‌ها و متون کهن ایران چه جایگاهی داشت و آیین‌ زمام‌داری بر چه شالوده‌هایی استوار بود؟ در برابر چنین پرسشی، ضمن در پیش نهادن روش تحلیل محتوا برای بازخوانی مهم‌ترین کتیبه‌ها و متون تاریخی، این فرض از دِل متون تاریخی برمی‌آید که زمام‌داری سیاسی ایران به‌منزلۀ بحثی مهم، بر اساس سه شالودۀ اقتدارگرایی، وحدت فراگیر و مراعات مصلحت عامه استوار بود و گرچه مردم نقشی در مشروعیتِ سیاسی زمام‌داران نداشتند اما، بنا بر متونِ کهن، زمام‌داری ایرانیان باستان التفات خاصی به رضایت مردم یا تأمین مصالح عامه به‌ویژه فضیلت دادگری داشت. همین امر منجر به مهار خودکامگی خودسرانه و تعدیل ساخت مطلقۀ قدرت می‌شد. در حقیقت، با تمایز اقتدارگرایی از استبداد یا خودکامگی، می‌توان خوانش سیاسی از متون تاریخی را معطوف به این امر دانست که نوع زمام‌داری که در متون تاریخی صورت‌بندی می‌شد، در هواخواهی از اقتدارگرایی و نکوهشِ استبداد و خودکامگیِ خودسرانه بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of Public Interest and Popular Consent in Iranian Governance (A Case Study of Ancient Iranian Inscriptions and Texts)

نویسندگان English

Shahram Shyousefifar 1
Nozar KhalilTahmasebi 2
1 Professor, Faculty of Literature and Human sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Ph.D. and Post Doc at the University of Tehran
چکیده English

This study explores the role of governance in ancient Iranian texts and the underlying principles of governance during that era. Despite numerous studies on these texts, focusing on governance and reinterpreting them from this perspective offers new insights. An examination of these texts reveals that while governance in ancient Iran was centered on authoritarianism and lacked popular participation, it emphasized concepts such as public good and common interest. The continuation of governance depended on considering the country's interest and justice as a crucial virtue for assessing the ruler's commitment to the people's well-being. This research delves into the position of governance in ancient texts and the foundations of governance practices by employing content analysis to reexamine key historical texts. Accordingly, this research seeks to address the following question: What was the role of governance in ancient texts, and upon what principles were governance practices based? The primary hypothesis of this study is that political governance in ancient Iran was based on three pillars: authoritarianism, comprehensive unity, and consideration of the public good. Despite the absence of popular participation in legitimizing rulers and the lack of a right to resist oppressive rulers, ancient Iranian governance practices placed importance on popular satisfaction and securing the public good, particularly the virtue of justice. This served as a check on absolute despotism and moderated the power of rulers.

کلیدواژه‌ها English

Ancient Iran
Iranshahr
governance
authoritarianism
justice
public good
آذر فرنبغ و آذرباد (1396). دین‌کَرد چهارم. با پژوهش و کوشش مریم رضایی و سعید عریان. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی.
آذر فرنبغ و آذرباد (1389).  دین‌کَرد هفتم. به‌کوشش محمدتقی راشد محصل. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آذر فرنبغ و آذرباد (1381). دین‌کَرد سوم. به‌کوشش فریدون فضیلت. چاپ اول. تهران: انتشارات فرهنگ دهخدا.
ارسطو (1349). سیاست. ترجمۀ حمید عنایت. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
افلاطون (1384). دورۀ آثار افلاطون. ترجمۀ محمدحسن لطفی و رضا کاویانی. چاپ سوم. تهران: خوارزمی.
امانت، عباس (1400).  تاریخ ایران مدرن. چاپ اول. نشر فراگرد.
بلخی، ابومحمد بدیع. پندنامۀ انوشیروان. نسخۀ خطی به شمارۀ 1218314 در کتابخانۀ مرکزی و مرکزی اسناد دانشگاه تهران. تهران: مرکز فروش بازار حلبی‌سازها و حجرۀ آقا سید علی (بی‌تا).
بهرامان، فرخ‌مرد (1393). مادَیان هَزاردادِستان. به‌کوشش و پژوهش سعید عریان. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی.
پانوسی، استفان (1381). تأثیر فرهنگ و جهان‌بینی ایرانی بر افلاطون. چاپ دوم. تهران: مؤسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران.
پورداود، ابراهیم (1394). اوستا. چهار جلدی. چاپ اول. تهران: مؤسسۀ انتشارات نگاه.
پورشریعتی، پروانه (1398).  افول و سقوط شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ آوا واحدی‌نیا. چاپ اول. تهران: نشر نی.
پولادی، کمال (1396). تاریخ اندیشۀ سیاسی در اسلام و ایران. چاپ ششم. تهران: نشر مرکز.
پیرنیا، حسن (1370). تاریخ ایران باستان. سه جلدی. چاپ اول. تهران: نشر دنیای کتاب.
تفضلی، احمد (1377). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به‌کوشش ژاله آموزگار. چاپ دوم. تهران: انتشارات سخن.
توقیعات کسری انوشروان (1334). به‌کوشش محمد جلال‌الدین طباطبایی زواری. با مقدمۀ مجتبی مینوی و حسین نخجوانی. تبریز: مطبعۀ شفق.
ثغالبی نیشابوری، ابومنصر عبدالملک بن محمد بن اسماعیل (1369). غرر اخبار ملوک‌الفارس و سیرهم، ترجمۀ محمد فضایلی. تهران: نشر نقره.
جلیلیان، شهرام (1391). بیستون. چاپ اول. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
جلیلیان، شهرام (1397). تاریخ تحولات ساسانیان. چاپ دوم. تهران: انتشارات سمت.
دادَگی، فَرنبَغ (1369). بُندَهِش. گزارنده: مهرداد بهار. چاپ اول. تهران: نشر توس.
داندامایف، محمد (1389).  تاریخ سیاسی هخامنشی. ترجمۀ فرید جواهرکلام. چاپ اول. تهران: نشر فرزان.
دریایی، تورج (1381). سقوط ساسانیان. ترجمۀ منصوره اتحادیه و فرحناز امیرخانی حسینک‌لو. چاپ اول. تهران: نشر تاریخ ایران.
دریایی، تورج (1382). تاریخ و فرهنگ ساسانی. ترجمۀ مهرداد قدرت دیزجی. چاپ اول. تهران: انتشارات ققنوس.
دریایی، تورج (1384). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر. چاپ دوم. تهران: انتشارات ققنوس.
دریایی، تورج (1399). ساسانیان. ترجمۀ شهرناز اعتمادی. چاپ دوم. تهران: انتشارات طوس.
دریایی، تورج (1402). پادشاه هفت اقلیم. ترجمۀ سارا مشایخ. چاپ دوم. تهران: انتشارات ققنوس.
رجایی، فرهنگ (1385). تحول اندیشۀ سیاسی در شرق باستان. چاپ سوم. تهران: نشر قومس.
طبری، محمد بن جریر (1394). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. چاپ دهم. تهران: نشر اساطیر.
طوسی، خواجه نظام‌الملک (1364). سیرالملوک (سیاست‌نامه). به اهتمام هیوبرت دارک. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
عنصرالمعالی کیکاووس (1378). قابوس‌نامه. به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی. چاپ نهم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
عهد اردشیر (1348). به‌کوشش احسان عباس (پژوهندۀ عربی). برگردانندۀ فارسی: محمدعلی امام شوشتری. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
غزالی، امام محمد (1351). نصیحت‌المللوک. با تصحیح جلال‌الدین همایی. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
فرای، ریچارد (1363). عصر زرین فرهنگ ایران. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا. چاپ دوم. تهران: نشر سروش.
کارنامۀ اردشیر بابکان (1369). به‌کوشش قاسم هاشمی‌نژاد. چاپ اول. تهران: نشر مرکز.
کتیبۀ بیستون (1382). به‌کوشش حمید طوسی مراغی. چاپ اول. تهران: انتشارات سیمرو.
کریستِنسِن، آرتور (1386). وضع ملت و دولت و دربار در دورۀ شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مجتبی مینوی. چاپ اول. تهران: نشر اساطیر.
کلی، جان (1381). تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب. ترجمۀ محمد راسخ. چاپ اول. تهران: انتشارات طرح نو.
کناوت، ولفگانگ (1355). آرمان شهریاری ایران باستان از کسنفن تا فردوسی. ترجمۀ سیف‌الدین نجم‌آبادی. تهران: انتشارات فرهنگ و هنر.
لوکوک، پی‌یر (1386). کتیبه‌های هخامنشی. ترجمۀ نازیلا خلخالی زیر نظر ژاله آموزگار. چاپ دوم. تهران: نشر فروزان.
مجتبایی، فتح‌الله (1352). شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان. چاپ اول. تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.
محمدی ملایری، محمد (1375). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی. شش جلدی. چاپ اول. تهران: انتشارات توس.
مسکویه رازی، ابوعلی (1389). تجارب‌الامم. ترجمۀ ابوالقاسم امامی. چاپ دوم. تهران: نشر سروش.
نامۀ تنسر به گشنسب (1389). به‌تصحیح مجتنبی مینوی. چاپ اول. تهران: نشر دنیای کتاب.
Berelson, Bernard (1952). Content Analysis in Communication Research. Glencoe. Illinois: The Free Press.
Brown, Wendy; Gordon, Peter; and Pensky, Max (2018). Authoritarianism: Three Inquiries in Critical Theory. Chicago: University of Chicago Press.
Hart, Herbert (1961). The Concept of Law. Oxford: Oxford University Press.
Harrison, R. (2000). “Government is Good for You”. In: proceedings of the Aristotelian Society. Vol. C 2. PP. 159-163.
Lasswell, Harold D and Leites, Nathan (1968). Language of Politics: Studies in Quantitative Semantics. The MIT Press.
Maykut, Pamela and Morehouse, Richard (1995). Beginning Qualitative Research. Routledge: The Falmer press.
Potter, W.J. and levine-Donnerstein, D. (1999). “Rethinking validity and reliability in content analysis”. Journal of Applied Communication Research. vol. 27. pp. 258-284. Doi: 10.1080/00909889909365539
Preuss, Ulrich K. (1999). Political Order and Democracy. in: The challenge of Carl Schmitt. edited by Chantal Mouffe. London: Verso.
Raz, Joseph (1995). “Rights and Politics”. Indiana Law Journal. Vol. 71. Issue. 1. Article 2. pp. 34-40.
Savigny, Friedrich (2018). System of The Modern Roman Law. Franklin Classics.
Springling, Martin (1953). Third century Iran: Sapor and Kartir. Chicago: University of Chicago.
Verdross, Alfred (1958). Abendländische Rechtsphilosophie. Vienna: Springer Verlag.
Webe, Robert (1990). Basic Content Analysis. SAGE Publications. Inc. Beverly Hills.
دوره 19، شماره 4 - شماره پیاپی 76
شماره 76
پاییز 1403
صفحه 209-242

  • تاریخ دریافت 07 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 20 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1403