شکاف جنسیتی در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران؛ تحلیل مضمون شاخص فرصت و مشارکت اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

3 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران.

چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی شکاف جنسیتی در شاخص فرصت و مشارکت اقتصادی در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه و مقایسه آنها با یکدیگر است. شاخص فرصت و مشارکت اقتصادی یکی از چهار شاخصی است که توسط مجمع جهانی اقتصاد بر پایه یکسری داده‌ها رصد شده و بر اساس آن کشورها سالیانه امتیازبندی و رتبه‌بندی می‌شوند. پرسش این است که برنامه‌های پنجم و ششم توسعه چه دیدگاهی نسبت به شکاف جنسیتی در شاخص فرصت و مشارکت اقتصادی داشته‌اند؟ با توجه به اینکه برنامه پنجم توسعه در دولت اصولگرای احمدی‌نژاد و برنامه ششم در دولت اعتدال روحانی تدوین و عملیاتی شده‌اند، فرضیه این است که در برنامه پنجم اغلب به حمایت اقتصادی از زنان سرپرست خانوار در جهت حمایت از نهاد خانواده و در برنامه ششم حمایت از زنان در جهت فرصت بیشتر برای مشارکت در توسعه کشور صورت گرفته است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون در ابتدا متن قانون برنامه‌های توسعه پنجم و ششم را بررسی کرده، سپس با استخراج مضامین پایه‌ای، سازمان‌دهنده و فراگیر، میزان توجه دولت‌های اصولگرا و اعتدال به شاخص فوق را به دست آورده است. در ادامه با بررسی آمار و ارقام داخلی و همچنین امتیاز و رتبه ایران در مجمع جهانی اقتصاد، به مقایسه شکاف جنسیتی در برنامه‌های پنجم و ششم پرداخته است. آمارها و ارقام داخلی و رتبه و امتیاز ایران در گزارش‌های مجمع جهانی اقتصاد نشان می‌دهد که برنامه پنجم نسبت به برنامه ششم عملکرد بهتری در این شاخص داشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Gender Gap in the Fifth and Sixth Development Plans of the Islamic Republic of Iran; Content Analysis of the Economic Opportunity and Participation Index

نویسندگان English

Saeedeh Shakoorzadeh Ardabili 1
Aliasghar Davoudi 2
Mahnaz Amirpoor 3
1 PhD student of Political Science, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Mashhad branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Quchan branch, Islamic Azad University, Quchan, Iran.
چکیده English

The aim is to examine the gender gap in the economic opportunity and participation index in the fifth and sixth development plans and compare with each other. This Index is one of four indicators monitored by the World Economic Forum based on a series of data, and based on that, countries are scored and ranked annually. The question is: What are the views of the fifth and sixth development programs regarding the gender gap in the index of economic participation and opportunity? Considering that the fifth plan was formulated and implemented in the principled government of Ahmadinejad and the sixth plan in the moderate government of Rouhani, the hypothesis is that in the fifth plan, economic support for women heads of households is often discussed in order to support the family institution and in the sixth plan, women have been supported for more opportunities to participate in the development of the country. By using the method of thematic analysis, the present research first examined the text of the law of the fifth and sixth development plan, then by extracting the basic, organizer and inclusive themes, it obtained the level of attention of the principled and moderate governments to the above index. Further, by examining the domestic statistics and figures as well as Iran's score and rank in the World Economic Forum, it has compared the gender gap in the fifth and sixth plans. According to statistics, the fifth program performed better than the sixth program in this indicator.

کلیدواژه‌ها English

Gender Gap
5th and 6th Development Plans
World Economic Forum
Economic Participation and Opportunity
Thematic Analysis
تاج مزینانی، علی اکبر، یاسری، زینب (1392)، «بررسی سیاستگذاری اشتغال زنان در جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات راهبردی زنان، سال پانزدهم، شماره 59، صص 58-8. Doi. 20.1001.1.20082827.1392.15.59.2.1
حیدری، زهرا، کشاورز، عباس، غفاری هشجین، زاهد، مرشدی زاد، علی (1397)، «موانع مشارکت نخبگان سیاسی زن در عرصه تصمیم‌گیری‌های سیاسی و مدیریتی؛ (مطالعه موردی: زنان نماینده مجلس)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال چهاردهم، شماره 1، صص 94-63. Doi.20.1001.1.1735790.1397.14.1.3.8
ذولفقاریان، فاطمه، تقوی، سیدمحمدعلی، اطهری، سیدحسین (1402)، «جنبش زنان در ایران پس از انقلاب؛ از مطالبات ایدئولوژیک تا مطالبات روزمره»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره هجدهم، شماره 3، صص 78-45. Doi. 10.22034/ipsa.2023.495
رحیمی، کامران، سبحانی، حسن، مهرآرا، محسن (1401)، «تبیین اثر شکاف جنسیتی در برخورداری از فرصت‌ها بر شکاف فقر»، سیاستگذاری اقتصادی، سال چهاردهم، شماره 27، صص 370-339. Doi. 10.22034/epj.2022.18685.2337
زیبایی‌نژاد، محمدرضا (1388)، عوامل، پیامدها و رویکردهای اشتغال زنان از نگاه مدیریت اجتماعی، اشتغال زنان، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
صادقی، حبیب‌الله، عزیزی، علی، صادقی، رسول (1401)، «ارزیابی تأثیر شکاف جنسیتی بر عملکرد محیط زیستی در کشورهای منتخب جهان»، زن در توسعه و سیاست، سال بیستم، شماره 3، صص 413-389. doi. 20.1001.1.25383132.1401.20.3.4.7
کدیور، علیرضا (29/3/1403)، «اشتغالِ ناچیزِ زنان مسئله فراموش‌شدۀ ایران»، مجله تحلیلی دقیقه، قابل دسترسی در: https://d-mag.ir/p7475
کریمی دستنایی، طاهره (1398)، شاخص شکاف جنسیتی 2020 در ایران و جهان، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی، معاونت بررسی‌های اقتصادی.
کمالی، یحیی (1397)، «روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاستگذاری عمومی»، سیاستگذاری عمومی، سال چهارم، شماره 2، صص 208-189. Doi. 10.22059/ppolicy.2018.67875
کمالی، یحیی، شیخ زاده، صدیقه، حسین عسکری، فرزانه (1400)، «چالش‌های تدوین سیاست‌های توسعه در ایران (برنامه‌های پنج ساله توسعه)»، پژوهش‌های برنامه و توسعه، سال دوم، شماره 8، صص 126-95. . Doi. 10.22034/pbr.2022.306819.1168
کواکبیان، مصطفی، متین، عظیم (1403)،«جایگاه زنان در توسعه سیاسی؛ تحلیل مضمون برنامه‌های پنجم و ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ج.ا.ا»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، دوره سیزدهم، شماره 51، صص 323-283. Doi.org/10.22054/qpss.2024.76423.3328
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۰ـ ۱۳۹۶)، قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، شماره 1042، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/1014547
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۰ـ ۱۳۹۶)، قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران، شماره 73285/419، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/1014547
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (20/5/1371)، سیاستهای اشتغال زنان در جمهوری اسلامی ایران، قابل دسترسی در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/100171
موسوی ویایه، فاطمه، سهراب‌زاده، مهران، نیازی، محسن (1399)، «بررسی مختصات سیاست خانواده در ایران بر اساس تحلیل مضمون اسناد بالادستی»، سیاستگذاری عمومی، دوره ششم، شماره 1، صص 240-221. Doi.10.22059/jppolicy.2020.76999
میرخوشخو، آمنه، صادقی فسایی، سهیلا (1402)، «مدل‌های تربیت سیاسی زنان سیاستمدار و تأثیر آن بر رقابت سیاسی در سطوح کلان (هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره هجدهم، شماره 2، صص 279-233. Doi.10.22034/ipsa.2023.486
همتی، رضا، مکتوبیان، مریم (1392)، «بررسی وضعیت نابرابری جنسیتی در میان کشورهای منتخب خاورمیانه: با تأکید بر جایگاه ایران»، پژوهشنامه زنان، سال چهارم، شماره 2، صص 142-115.
واعظی، رضا، چگین، میثم، اصلی‌پور، حسین (1396)، «چالش‌های سیاستگذاری در حوزه گردشگری سلامت ایران مبتنی بر رویکرد تحلیل مضمون»، مطالعات مدیریت گردشگری، سال سیزدهم، شماره 41، صص 40-1. doi. 10.22054/tms.2018.19752.1548
Harris, Briony (2017), “What is the gender gap (and why is it getting wider)?’, World Economic Forum, No. 1, Available at: https://www.weforum.org/agenda/2017/11/the-gender-gap-actually-got-worse-in-2017/
Hausmann, Ricardo & Greig, Fiona & Tyson, Laura & Zahidi, Saadia (2006), The Global Gender Gap Report 2006”, World Economic Forum, Available at: https://www3.weforum.org/docs/WEF_GenderGap_Report_2006.pdf.
Iqbal, Asim & Hassan, Shafiqul  &Mahmood, Haider  &Tanveer, Muhammad (2022), “Gender Equality, Education, Economic Growth and Religious Tensions Nexus in Developing Countries: A Spatial Analysis Approach”, Heliyon, Vol. 8, No. 11, pp: 1-8
Kadivar, Alireza (18/6/2024), "The Micro -Women of Iran's Forgotten Issue", Minute Analytical Magazine, Accessible at: https://d-mag.ir/p7475
Leopold, Till Alexander & Ratcheva, Vesselina & Zahidi, Saadia (2016), “The Global Gender Gap Report 2016”, World Economic Forum, Available at: https://www3.weforum.org/docs/GGGR16/WEF_Global_Gender_Gap_Report_2016.pdf
دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 77
شماره 77
زمستان 1403
صفحه 51-82

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 16 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1403