درس جنبش های اسلامی معاصر: بررسی کاستی های محتوایی و ضرورت های بازنگری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

درس جنبش های اسلامی معاصر به ارزش 2واحد، از جمله عنوان هایی است که به انضمام هفت عنوان درسی دیگر در زمره درس های اسلامی تعیین و پس از تأیید شورای انقلاب فرهنگی در برنامه آموزشی مقطع کارشناسی رشته علوم سیاسی دانشگاهها گنجانده شده است. هدف این درس که در فضای ایدئولوژیک و انقلابی دهه 1360.ه.ش طراحی شد، آشناکردن فراگیران این رشته با تحولات جهان اسلام بویژه جنبش های اسلامی و نقش آنها در روند تحولات این جوامع بوده است.
اینک با گذشت حدود سه دهه از ارائه این واحد درسی و تحولات عدیده جهان اسلام و دگردیسی ها ی ساختاری ژرفی که جهان را متأثر ساخته است این سؤال ها ضرورت بررسی می یابد که آیا سرفصل های مصوب برای رفع نیازهای فکری فراگیران از جامعیت کافی برخوردار می باشد؟ مهم ترین تحولاتی که بازنگری این درس را به منظور روزآمد کردن آن الزامی کرده است کدامند؟ چه عنوان هایی برای عصری کردن این درس قابل پیشنهاد است؟
به اقتضای موضوع، این مقاله با استفاده از روش دلفی برای گردآوری داده ها و نیز تجارب شخصی و از رهگذر تطبیق اهداف و سرفصل ها و نیاز سنجی آموزشی درصدد است با رویکرد انتقادی، محتوا و سرفصل های این درس را مورد مطالعه قرار داده و در پایان پیشنهادهایی برای روزآمد نمایی، ارتقای محتوا و غنی سازی آن ارائه کند.
یافته های تحقیق نشان می دهد که تحولات ساختاری جهان، جهانی شدن، اثر فرایند دموکراتیزاسیون بر دگردیسی رفتاری جنبش های اسلامی، پیدایش گونه های نوین جنبش های اسلامی با گستره اثرگذاری جهانی همانند القاعده و حزب الله لبنان، ظهور سنت های فکری جدید در مطالعه جنبش های اجتماعی مانند نظریه ساختار فرصت سیاسی و غیره، ضرورت کاربست رهیافت بین رشته ای و گفتمانی در تجزیه و تحلیل جنبش های اجتماعی، تجربه سیاسی جمهوری اسلامی و غیره ضرورت بازنگری در سرفصل های این درس را مضاعف نموده است.
با عنایت به ضرورت های یادشده این مقاله سرفصل های زیر را برای این درس پیشنهاد می کند: نظریه های جنبش های اجتماعی، الگوی تحلیل و مطالعه جنبش های اسلامی، زمینه های تکوین و رشد جنبش های اسلامی معاصر، سنخ شناسی جنبش های اسلامی، تحلیل مقایسه ای جنبش های اسلامی قدیم و جدید، جنبش های اجتماعی و ساختار فرصت سیاسی، تحولات ساختاری جهانی و جنبش های اسلامی

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Academic unit of Contemporary Islamic Movements; the shortages of its Contents and Necessities for Revision

چکیده [English]

The topic of contemporary Islamic movements, in addition to other 7 topics as Islamic-oriented subjects, determined by the Council of Cultural Revolution as necessary topics for students of political science. The main aim of these topics that were designed within the radical, ideological and revolutionary milieu of 1980s, was to familiarize the students with the transformations of Islamic world, especially the Islamic movements and their role in the political changes of the Islamic world.
After three decades of educational experience and occurrence of global structural changes that influenced the world, these questions are necessary to be examined:
a- Are the present syllabuses inclusive and comprehensive enough?
b- What are the most important transformations that led to the revision of this topic?
c- What are the most important proposed syllabuses to make the topic updated and enriched?
Findings of the research that are gathered by Delphi method and the author,s direct educational experiences, indicate that structural transformations of the world, the impact of globalization process on the behavioral changes of Islamic movements, the rise of new kinds of Islamic movements influential in the global sphere, such as Al,Quaide, Hezbollah, Hamas etc, development of new intellectual traditions in the study of social movements like the theory of political opportunity structure, development of interdisciplinary and discursive approach in the analysis of social movements, the political experience of the Islamic Republic of Iran, necessitate the revision of the contents and syllabuses of this topic. Concerning aforementioned necessities, some new syllabuses are proposed at the end of the article.

کلیدواژه‌ها [English]

  • contemporary Islamic movements
  • Social movements
  • Political Science
  • تاریخ دریافت: 07 بهمن 1389
  • تاریخ پذیرش: 07 بهمن 1389