نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 استاد دانشگاه علامه

چکیده

از دوره ساسانیان تا اواسط دوره قاجار با چهره‌ای از دولت در ایران مواجه‌ایم که نه تنها در قبال مردم احساس مسئولیت ندارد، بلکه این اتباع هستند که باید تحت هر شرایطی از دولت تبعیت نمایند. هدف مقاله حاضر به عنوان پژوهشی در باب لحظه گسست از این نوع صورتبندی دولت، که می‌توان آن را دولت پیشا-مدرن تلقی کرد، و ظهور دولت مدرن در ایران است. مداخله‌جویی در حیات و ممات اتباع، چه در حوزه عمومی و چه در حوزه خصوصی، مولفه بارز این دولت است. این مقاله با اتکا به روش‌ تبارشناسی فوکو درصدد است تا شکاف و گسست از تنواره سیاسی دولت پیشامدرن و زایش دولت مدرنِ مداخله‌جو را در ایران تفحص نماید. بر اساس یافته‌های این مقاله، سرآغاز پیدایش دولت مدرن، به دخل و تصرفاتی باز می‌گردد که دولت در اواسط دوره قاجار و در بازه زمانی شیوع و اوج‌گیری بیماری مهلک وبا اعمال نمود. ایجاد دانشگاه دارالفنون و اهمیت یافتن دو رشته پزشکی مدرن و جراحی، تاسیس نخستین بیمارستان مدرن در این دوره، تاسیس انستیتو پاستور و افزایش تعداد حمام‌ها از جمله کردارهای غیرگفتمانی بودند که با بسط آنها، دولت حیات و ممات اتباع خود را مورد مداخله قرار داد. در نتیجه پزشکینه‌ کردن جامعه ایرانی و به تبع آن مداخله در شئون زندگی و سلامت بدن شهروندان، الگوی بود که موجبات ایجاد تحرّک در دولت و عوامل گذار این نهاد از وضعیت پیشا مدرن به مدرن را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Cholera and medicalization: The two factors leading to a modern interventionist state in the In the Qajar era

نویسندگان [English]

  • mostafa ensafi 1
  • Shoja Ahmadvand 2

1 Ph.D Student of Political Science University of Allameh Tabataba'i

2 Chair, Department of Politics Associate Professor of Political Science Allameh Tabataba'i University

چکیده [English]

From the Sassanid period to the mid-Qajar period, a form of state in Iran emerged that not only did not hold itself accountable towards the people, but also demanded the citizens to obey the state under any condition as this earthly state was connected to the heavenly kingdom. This article aims at investigating the moment of dissociation from this state form, a dividing moment prior to which the state was considered a pre-modern state, and after which emerged the modern state in Iran. Intervention in the life and death of nationals, either in public or private spheres, is a prominent component of this state. Findings of the article suggest that the beginning of the emergence of modern state dates back to the seizures carried out by the state in the mid-Qajar period, and during the period of fatal cholera’s prevalence. Establishment of Dar ul-Funun University and focus on modern medicine and surgery disciplines, foundation of the first modern hospital in this period, formation of the Pasteur Institute for vaccine production, emphasis on water hygiene as the major cause of cholera were among the non-mythical acts by which the state interfered with the life and death of its citizens. In general, this study concludes that medicalization of Iranian society, and consequently state interference with the dignity of life and health of citizens were paradigms that triggered the impetus for certain movements in the state, and provided the factors required for transition from pre-modern to modern condition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pre-modern state
  • Modern state
  • Cholera
  • Medicine
  • Qajar Dynasty
-آدمیت، فریدون(1362). امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی.
-آدمیت، فریدون(1351). اندیشه ترقی و حکومت قانون: عصر سپهسالار. تهران: انتشارات خوارزمی
-احمدزاده، محمدامیر(1396). مراحل سه گانه تحول دولت در ایران دوره ناصرالدین‌شاه قاجار. فصلنامه تاریخ اسلام و ایران. دانشگاه الزهرا(س). سال 27. شماره 35.
-الگود، سیریل(1352) تاریخ پزشکی ایران، ترجمه محسن جاویدان. تهران: انتشارات اقبال.
- بشیریه، حسین(1380). موانع توسعه سیاسی در ایران. تهران: نشر گام نو.
-جعفری، علی‌اکبر و نسرین، فروغی(1394). بررسی تحلیل پراکندگی بیماری‌های وبا و طاعون در ایران و تاثیر آن بر گسترش بحران‌های اجتماعی 1264-1210 ه ق. نشریه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام. سال 6، شماره 11.
-حاتمی، زهرا(1392). راه‌های عامیانه پیشگیری و درمان وبا در دوره قاجاریه. مجله طب اسلامی و ایران. سال 4. شماره2.
-حقیقت، صادق(1387). روش‌‌شناسی علوم سیاسی. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
- خالقی، احمد (1385)، قدرت، زبان، زندگی روزمره، تهران: گام نو.
- رواسانی، شاپور(1390). دولت و حکومت در ایران. تهران: نشر امیرکبیر.
- سالاری، حسین(1393). نقش دکتر امیراعلم در پیشرفت بهداشت و آموزش پزشکی نوین در ایران. نشریه تاریخ علم. دوره 12. شماره2.
-سید قطبی، سید مهدی(1391). صحیه و امور خیریه: نخستین مجله دولتی پزشکی در ایران. نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها و موزه‌های مرکز اسناد آستان قدس رضوی. دوره 4، شماره 16-17 پاییز و زمستان 1391، صفحه 1-10.
- سرنا، کارلا(1363). مردم و دیدنی‌های ایران. مترجم غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
-ساراپ، مادن(1382). راهنمای مقدماتی بر پساساختارگرایی و پسامدرنیسم، ترجمه محمد رضا تاجیک، تهران: نشر نی.
-علیجانی، مهدی(1391). وبا در ایران عصر قاجار از دید سیاحان. فصلنامه تاریخ پزشکی. سال4. شماره 13.
-عباسی، ابراهیم(1394). سیاست و سلامت در ایران: بررسی رابطة پزشکان و سیاست در ایران معاصر. فصلنامه سیاست، دوره 45، شماره2.
-فوکو، میشل(1381). تاریخ جنون، ترجمه فاطمه ولیانی. تهران: نشر هرمس.
- فوکو، میشل(1395).مراقبت و تنبیه؛ تولد زندان، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نشر نی.
- گنج‌بخش‌زمانی، محسن(1389). توسعه بهداشت در اواخر دوره قاجار. فصلنامه تاریخ پزشکی. سال دوم. شماره 3.
- گوبینو، ژوزف آرتور (1387). سه سال در ایران. مترجم ذبیح‌الله منصوری، تهران: انتشارات نگارستان کتاب.
-ماساهارو، یوشیدا(1373). سفرنامه یوشیدا ماساهارو: نخستین فرستاده ژاپن به ایران در دوره قاجار 1881-1880. ترجمه هاشم رجب‌زاده. مشهد: انتشارات آستان قدس.
-مرادی، فاتح و رهبر، عباسعلی(1399). پزشکی و قدرت از عهد ناصری تا دوره رضا خان؛ تبارشناسی سوژه ایرانی. پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پانزدهم، تابستان 1399 شماره 3 (پیاپی 59).
-ناطق، هما(1358). مصیبت وبا و بلای حکومت. تهران: نشر گستره.
- ویشارد، جان (1363). بیست سال در ایران. مترجم علی پیرنیا، تهران: مؤسسه انتشارات نوین
-ییت، چارلز ادوارد(1365). سفرنامه کلنل ییت به ایران و افغانستان. مترجم قدرت‌الله روشنی و مهرداد رهبری، تهران: انتشارات یزدان.
- هابز، توماس(1387). لویاتان، ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
- Burrell, R. M. The 1904 Epidemic of Cholera in Persia: Some Aspects of Qajar Society.  In Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London Vol. 51, No. 2 (1988), pp. 258-270.

- Dreyfus , Hubert (1983).Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics. University of Chicago Press.

-Floor,Willem. M(2004). Public Health in Qajar Iran. Mage publishers.

- Foucault, Michel(1978).The History of Sexuality, Volume 1: An Introduction. Translator Robert Hurley.  Pantheon Books.

- Foucault, Michel(2001). Governmentality in Power (The Essential Works of Foucault, 1954-1984, Vol. 3. Translator Robert Hurley. The New Press.

-Katouzian, Homa(2006). State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Rise of the Pahlavis, London and New York: I. B. Tauris.

- Katouzian, Homa(1981). The Political Economy of Modern Iran (cloth and paper), London and New York: Macmillan and New York University Press,

- McNeill, William(1976). Plagues and Peoples.Anchor Press.

- mahdavy , hossein(1970). Patterns and Problems of Economic Development in Rentier States : the Case of Iran, in Studies in the Economic History of the Middle East, ed. M. A. Cook. Oxford University Press.
-Newman, saul (2007), Power and politics in poststructuralist theory, routledge.
-Smart, Barry(2002). Michel Foucault. Routledge.
- Wittfogel, Karl(1967). Oriental Despotism: A Comparative Study of
- Burrell, R. M. The 1904 Epidemic of Cholera in Persia: Some Aspects of Qajar Society.  In Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London Vol. 51, No. 2 (1988), pp. 258-270.

- Dreyfus , Hubert (1983).Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics. University of Chicago Press.

-Floor,Willem. M(2004). Public Health in Qajar Iran. Mage publishers.

- Foucault, Michel(1978).The History of Sexuality, Volume 1: An Introduction. Translator Robert Hurley.  Pantheon Books.

- Foucault, Michel(2001). Governmentality in Power (The Essential Works of Foucault, 1954-1984, Vol. 3. Translator Robert Hurley. The New Press.

-Katouzian, Homa(2006). State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Rise of the Pahlavis, London and New York: I. B. Tauris.

- Katouzian, Homa(1981). The Political Economy of Modern Iran (cloth and paper), London and New York: Macmillan and New York University Press,

- McNeill, William(1976). Plagues and Peoples.Anchor Press.

- mahdavy , hossein(1970). Patterns and Problems of Economic Development in Rentier States : the Case of Iran, in Studies in the Economic History of the Middle East, ed. M. A. Cook. Oxford University Press.
-Newman, saul (2007), Power and politics in poststructuralist theory, routledge.
-Smart, Barry(2002). Michel Foucault. Routledge.
- Wittfogel, Karl(1967). Oriental Despotism: A Comparative Study of Total Power. Yale University Press.
Total Power. Yale University Press.