وجوه اشتراک و افتراق اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی ایران و اخوان المسلمین مصر: تحلیلی تطبیقی از اهداف، ابزارها و راهبردهای سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/ipsa.2026.564
چکیده
این پژوهش به تحلیل تطبیقی انقلاب اسلامی ایران و اخوان‌المسلمین مصر با تمرکز بر اهداف، ابزارها و راهبردهای تحقق قدرت سیاسی پرداخته است. یافته‌ها نشان داده است که این دو اندیشه، با وجود اشتراک در اهداف کلان، اما در سطح اهداف عملی، ابزارها و راهبردها، تفاوت‌های معناداری دارند. انقلاب اسلامی ایران اهداف خود را در قالب دگرگونی بنیادین نظم سیاسی موجود و تأسیس حکومتی دینی صورت‌بندی کرد و با اتکا به رهبری دینی، بسیج فراگیر مردمی، شبکه‌های اجتماعی- مذهبی و گفتمان انقلابی، توانست قدرت سیاسی را تصرف و به نهادسازی پایدار تبدیل کند. در مقابل، اخوان‌المسلمین، دست‌کم در ابتدای تاسیس و شکل‌گیری آن، اهداف اسلامی خود را نه در قالب گسست انقلابی از نظم موجود، بلکه در چارچوب بازتعریف تدریجی نسبت دین و دولت، اصلاح نهادی و سازگاری مشروط با قواعد دولت مدرن دنبال کرده است. این جریان با بهره‌گیری از فعالیت حزبی، رقابت انتخاباتی و شبکه‌های تربیتی- اجتماعی، کوشید از مسیر انباشت سرمایه اجتماعی و نفوذ تدریجی در ساختار رسمی، به قدرت نزدیک شود؛ اما وابستگی به فرصت‌های سیاسی، فشار ساختارهای اقتدارگرا و فقدان امکان تثبیت نهادی، راهبرد آن را در سطح کنشگری اصلاحی و مشارکت‌جویانه محدود ساخت. هر چند در اندیشه سید قطب که در زندان بیشتر رادیکالیزه شد، لااقل در حوزه نظری به تغییرات اساسی نظام های سیاسی نه فقط در مصر که در کل جهان چشم داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Convergences and Divergences in the Political Thought of the Islamic Revolution of Iran and the Muslim Brotherhood of Egypt: A Comparative Analysis of Objectives, Instruments, and Political Strategies

نویسندگان English

Sajjad Torab
Seyyed Mohammad Naser Taghavi
Behrouz Rashidi
Department of Political Science, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

This research provides a comparative analysis of the Islamic Revolution in Iran and the Muslim Brotherhood in Egypt, focusing on their objectives, tools, and strategies for achieving political power. The findings indicate that while both movements share macro-objectives, they exhibit significant differences at the levels of operational goals, tools, and strategies. The Islamic Revolution in Iran formulated its goals in terms of a fundamental transformation of the existing political order and the establishment of a religious government. By relying on religious leadership, mass popular mobilization, socio-religious networks, and revolutionary discourse, it succeeded in seizing political power and transforming it into sustainable institutionalization.In contrast, the Muslim Brotherhood, at least during its initial formation,pursued its Islamic goals not through a revolutionary break from the existing order, but within the framework of a gradual redefinition of the relationship between religion and state, institutional reform, and conditional adaptation to the rules of the modern state. By utilizing party activities, electoral competition, and socio-educational networks, the movement sought to approach power through the accumulation of social capital and gradual influence within formal structures. However, its dependence on political opportunities, pressure from authoritarian structures, and the lack of capacity for institutional stabilization limited its strategy to reformist and participatory activism. Nevertheless, the thought of Sayyid Qutb, which became increasingly radicalized during his time in prison, envisioned, at least at a theoretical level,fundamental changes to political systems, not only in Egypt but globally.

کلیدواژه‌ها English

Political Thought
Islamic Revolution
Iran
Muslim Brotherhood of Egypt
Similarities
Differences

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 11 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 21 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1405